पश्चिम बंगालमध्ये सत्तांतर, पुतळ्यावर गंडांतर; भाजपचा CM बसताच माजी CM नं डिझाईन केलेला पुतळा तोडला
पश्चिम बंगालच्या राजकारणात मोठा उलथापालथीनंतर आता नव्या सरकारच्या निर्णयांमुळे राज्यात वेगळ्याच चर्चांना उधाण आलं आहे. राज्यात पहिल्यांदाच भारतीय जनता पक्षाने सत्ता स्थापन केली असून सुवेंदू अधिकारी यांनी मुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतल्यानंतर अवघ्या १४ दिवसांतच एक मोठा आणि प्रतीकात्मक निर्णय घेण्यात आला आहे. कोलकात्यातील प्रसिद्ध सॉल्ट लेक स्टेडियमच्या बाहेर उभारण्यात आलेला आणि माजी मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांनी स्वतः डिझाईन केलेला वादग्रस्त पुतळा शनिवारी सकाळी हटवण्यात आला. या कारवाईमुळे बंगालच्या राजकारणात नव्या वादाला तोंड फुटलं आहे.
हा पुतळा गेल्या अनेक वर्षांपासून चर्चेचा विषय होता. काहींसाठी तो आधुनिक कलेचा नमुना होता, तर काहींसाठी तो सार्वजनिक सौंदर्याला धक्का देणारा प्रयोग मानला जात होता. मात्र भाजप सरकारने सत्ता हाती घेतल्यानंतर घेतलेल्या या निर्णयामुळे आता हा विषय केवळ कलात्मकतेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर तो थेट राजकीय प्रतिष्ठेचा मुद्दा बनला आहे.
Related News
मणिपूरमध्ये सुरक्षा दलांचा मोठा स्ट्राईक! 67 लुटलेली शस्त्रे जप्त, UNLF(P) चे 4 उग्रवादी अटकेत
Ratnagiri Crime: 33 वर्षीय बँक कर्मचाऱ्याची धक्कादायक बेपत्ता घटना; 4 पानी पत्रात चौघांवर गंभीर आरोप
होर्मुझ संकटात भारताला दिलासा! 303 अब्ज बॅरल तेलसाठ्याचा देश बनला मोठा आधार
67 शस्त्रांचा मोठा साठा जप्त! ईशान्य भारतात सुरक्षा दलांची धडाकेबाज कारवाई; बंदी घातलेल्या उग्रवादी संघटनेचे 4 जण अटकेत
50 मिनिटे विमान थांबले; इंडिगो पायलटच्या सतर्कतेचे देशभर कौतुक
Karishma Tanna च्या डोहाळे जेवणाची खास झलक; म्हणाली – “स्वप्न जगत असल्यासारखं वाटतंय”
सॉल्ट लेक स्टेडियमबाहेरची सकाळ आणि अचानक गायब झालेला पुतळा
शनिवारी सकाळी नेहमीप्रमाणे अनेक नागरिक आणि क्रीडाप्रेमी सॉल्ट लेक स्टेडियम परिसरात फिरण्यासाठी आले होते. व्हीव्हीआयपी गेटजवळ पोहोचल्यानंतर मात्र त्यांना एक धक्का बसला. अनेक वर्षांपासून उभा असलेला तो मोठा पुतळा पूर्णपणे हटवण्यात आला होता. जागा रिकामी दिसत होती आणि परिसरात कामगारांची लगबग सुरू होती.
या घटनेची माहिती काही वेळातच सोशल मीडियावर वेगाने पसरली. फोटो आणि व्हिडिओ व्हायरल होताच राज्यभरात चर्चांना उधाण आलं. अनेकांनी हा निर्णय भाजप सरकारचा ‘राजकीय संदेश’ असल्याचं म्हटलं, तर काहींनी “वादग्रस्त प्रतीक हटवण्यात आलं” अशी प्रतिक्रिया दिली.
नेमका कसा होता पुतळा?
२०१७ मध्ये तृणमूल काँग्रेस सरकारच्या काळात हा पुतळा उभारण्यात आला होता. विशेष म्हणजे या पुतळ्याचं डिझाईन स्वतः ममता बॅनर्जी यांनी तयार केल्याचं सांगितलं जात होतं. हा पुतळा फुटबॉल खेळाडूच्या प्रतिमेवर आधारित होता. मात्र त्याची रचना पारंपरिक पुतळ्यांपेक्षा वेगळी होती.
पुतळ्यात खेळाडूचं शरीर पायापासून धडापर्यंत दाखवण्यात आलं होतं, पण कंबरेच्या वरचा भाग गायब होता. त्याजागी मोठा फुटबॉल ठेवण्यात आला होता. ही संकल्पना अनेकांना समजली नाही. काही कला समीक्षकांनी याला “आधुनिक प्रतिकात्मक कला” म्हटलं, तर सामान्य लोकांनी त्यावर विनोद आणि टीकाही केली.
सोशल मीडियावर या पुतळ्याचे मीम्स वर्षानुवर्षे व्हायरल होत होते. काहींनी त्याला “अपूर्ण फुटबॉलपटू” असं नाव दिलं होतं. तरीही तृणमूल सरकारच्या काळात हा पुतळा ‘विश्व बांग्ला’ ब्रँडिंगचा भाग मानला जात होता.
‘विश्व बांग्ला’ लोगोमुळे वाढला राजकीय रंग
या पुतळ्यावर ‘विश्व बांग्ला’चा लोगोही होता. तृणमूल काँग्रेस सरकारच्या अनेक योजनांमध्ये आणि सार्वजनिक ठिकाणी ‘विश्व बांग्ला’ ब्रँडचा वापर करण्यात आला होता. त्यामुळे भाजपच्या काही नेत्यांनी हा पुतळा केवळ कला नसून “तृणमूलची राजकीय ओळख” असल्याचा आरोप केला होता.
भाजप सरकार सत्तेत आल्यानंतर प्रशासनाने अशा प्रतीकांवर पुनर्विचार सुरू केल्याची चर्चा होती. अखेर या पुतळ्याच्या हटवण्याने त्या चर्चांना पुष्टी मिळाल्याचं मानलं जात आहे.
भाजप नेत्यांची प्रतिक्रिया
भाजप नेत्या किया घोष यांनी सोशल मीडियावर पोस्ट करत या कारवाईचं स्वागत केलं. “आधी सांगितल्याप्रमाणे कारवाई करण्यात आली आहे,” असं त्यांनी स्पष्टपणे लिहिलं. भाजपच्या अनेक कार्यकर्त्यांनी हा निर्णय “सार्वजनिक जागेचं सौंदर्य पुनर्स्थापित करण्याचा प्रयत्न” असल्याचं म्हटलं.
काही भाजप समर्थकांनी सोशल मीडियावर पोस्ट करत “बंगालमध्ये आता नव्या युगाची सुरुवात झाली” अशा प्रतिक्रिया दिल्या. “वादग्रस्त आणि विचित्र पुतळ्यांपेक्षा विकासाला प्राधान्य दिलं जाईल,” असंही काहींनी म्हटलं.
तृणमूल काँग्रेसची शांतता
या संपूर्ण प्रकरणावर तृणमूल काँग्रेसकडून अद्याप अधिकृत प्रतिक्रिया आलेली नाही. मात्र पक्षाच्या काही समर्थकांनी सोशल मीडियावर नाराजी व्यक्त केली आहे. “ही कला आणि बंगालच्या सांस्कृतिक ओळखीवर झालेली कारवाई आहे,” असं काहींचं मत आहे.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, तृणमूल काँग्रेस या मुद्द्याचा वापर “भाजप सांस्कृतिक प्रतीकं नष्ट करत आहे” असा प्रचार करण्यासाठी करू शकते. त्यामुळे येत्या काही दिवसांत हा वाद आणखी चिघळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
बंगालमध्ये बदलत्या राजकारणाचं प्रतीक?
पश्चिम बंगालमध्ये भाजपचं सरकार स्थापन होणं हे स्वतःमध्ये ऐतिहासिक मानलं जात आहे. अनेक दशकांपासून डाव्या पक्षांनंतर तृणमूल काँग्रेसचं वर्चस्व असलेल्या राज्यात आता भाजपने सत्ता मिळवली आहे. त्यामुळे प्रशासनिक निर्णयांमध्येही बदल दिसू लागले आहेत.
राजकीय तज्ज्ञांच्या मते, पुतळा हटवण्याचा निर्णय हा केवळ प्रशासनिक नसून प्रतीकात्मक आहे. “सत्तांतरानंतर जुन्या राजकीय प्रतीकांना हटवून नव्या विचारधारेचं प्रदर्शन करणं” ही भारतीय राजकारणातील सामान्य बाब असल्याचं तज्ज्ञ सांगतात.
कला की राजकारण?
या घटनेनंतर एक मोठा प्रश्न पुन्हा समोर आला आहे — सार्वजनिक कला ही राजकारणापासून वेगळी राहू शकते का?
एका बाजूला काही जणांचा दावा आहे की कला ही अभिव्यक्तीचं माध्यम आहे आणि ती बदलत्या सत्तेनुसार हटवली जाऊ नये. तर दुसरीकडे काही लोकांचं मत आहे की सार्वजनिक ठिकाणी उभारलेल्या कलाकृतींमध्ये जनतेच्या भावना आणि सौंदर्यदृष्टीचाही विचार व्हायला हवा.
विशेष म्हणजे हा पुतळा सुरुवातीपासूनच वादग्रस्त असल्याने त्याच्या हटवण्याचं समर्थन करणाऱ्यांची संख्या देखील मोठी दिसून येत आहे.
सोशल मीडियावर मीम्स आणि प्रतिक्रिया
पुतळा हटवल्यानंतर सोशल मीडिया अक्षरशः प्रतिक्रियांनी भरून गेला. काहींनी जुन्या आणि नव्या फोटोंची तुलना करत पोस्ट केल्या. “Before BJP” आणि “After BJP” अशा कॅप्शनसह अनेक पोस्ट व्हायरल झाल्या.
तर काही तृणमूल समर्थकांनी या निर्णयावर टीका करत “इतिहास पुसण्याचा प्रयत्न” असल्याचं म्हटलं. एक्स, फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर #SaltLakeStadium, #MamataBanerjee, #BJPBengal आणि #VishwaBangla हे हॅशटॅग ट्रेंड होत होते.
पुढे काय?
सध्या पुतळा हटवण्यात आलेली जागा रिकामी आहे. तिथे नवीन स्मारक किंवा कलाकृती उभारली जाणार का, याबाबत प्रशासनाकडून कोणतीही अधिकृत माहिती देण्यात आलेली नाही. मात्र बंगालमधील राजकीय वातावरण पाहता हा मुद्दा लवकर शांत होण्याची शक्यता कमी आहे.
भाजप सरकार पुढील काळात तृणमूल सरकारच्या काळातील इतर निर्णयांचाही फेरविचार करू शकतं, अशी चर्चा सुरू झाली आहे. त्यामुळे राज्यात राजकीय संघर्ष अधिक तीव्र होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
सॉल्ट लेक स्टेडियमबाहेरील पुतळा हटवण्याची घटना ही केवळ एका कलाकृतीच्या हटवण्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. ती आता पश्चिम Bengalमधील बदलत्या सत्तासमीकरणाचं आणि राजकीय संघर्षाचं प्रतीक बनली आहे. भाजप सरकारने घेतलेल्या या निर्णयामुळे समर्थक आणि विरोधक यांच्यात तीव्र मतभेद निर्माण झाले आहेत.
एका बाजूला “वादग्रस्त प्रतीक हटवलं” असं मानणारे लोक आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला “सांस्कृतिक ओळख पुसली जात आहे” असा आरोप करणारे आहेत. येत्या काही दिवसांत या मुद्द्यावरून बंगालचं राजकारण आणखी तापण्याची चिन्हं स्पष्ट दिसत आहेत.
