Nautapa 2026 : 9 दिवस सूर्याचा रौद्रावतार! उत्तर भारतात उष्णतेच्या भीषण लाटा, 48°C पर्यंत तापमानाचा अंदाज
नवी दिल्ली : उत्तर भारतात आधीच उष्णतेने नागरिक त्रस्त झाले असताना आता आणखी एक धोकादायक हवामान बदल समोर येत आहे. ‘Nautapa अर्थात वर्षातील सर्वात उष्ण मानला जाणारा नऊ दिवसांचा कालावधी यंदा 25 मेपासून सुरू होणार असून यावेळी उष्णतेची तीव्रता विक्रमी असण्याचा अंदाज हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. राजस्थान, दिल्ली, पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेशसह अनेक राज्यांमध्ये तापमान 47 ते 48 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचू शकते, असा इशारा देण्यात आला आहे.
यंदाचा ‘Nautapa ’ 25 मे रोजी दुपारी 3 वाजून 25 मिनिटांनी सुरू होणार असून 2 जूनपर्यंत त्याचा प्रभाव कायम राहणार आहे. या कालावधीत सूर्याची किरणे पृथ्वीवर अधिक तीव्रतेने पडतात आणि त्यामुळे उष्णतेच्या लाटा अधिक धोकादायक ठरतात.
Related News
Mumbai Water Supply : मुंबईकरांना मोठा दिलासा! १०% पाणीकपात रद्द होणार? महापालिकेचा मोठा निर्णय लवकरच
Nagpur Rain: नागपुरात तुफान पाऊस! रस्ते जलमय, सोमलवार शाळेचं मैदान पाण्याखाली; नागरिकांची तारांबळ
Maharashtra Rain Alert : अरबी समुद्रात चक्राकार वारे सक्रिय; राज्यातील 22 जिल्ह्यांना पावसाचा अलर्ट, हवामान खात्याचा मोठा इशारा
145 किमी वेगाच्या चक्रीवादळाचा चीनला तडाखा; लाखो लोकांचे स्थलांतर, हाय अलर्ट जारी
AC पांढऱ्या रंगाचाच का असतो? 4 कारणं जाणून घ्या, तुम्हीही आजपर्यंत केला असेल हा विचार
काय असतो ‘Nautapa ’?
भारतीय पारंपरिक हवामानशास्त्र आणि ज्योतिषशास्त्रात ‘Nautapa ’ला विशेष महत्त्व आहे. हिंदू पंचांगानुसार सूर्य जेव्हा रोहिणी नक्षत्रात प्रवेश करतो, तेव्हा ‘नवतपा’ सुरू होतो. या काळात पृथ्वी आणि सूर्य यांच्यातील स्थितीमुळे सूर्यकिरण अधिक थेट स्वरूपात पृथ्वीवर पडतात. परिणामी जमिनीतील ओलावा कमी होतो आणि उष्णता प्रचंड वाढते.
राजस्थानमधील लोककथांमध्ये ‘नवतपा’ हा शब्द विशेष प्रसिद्ध आहे. तेथील लोकांचा असा विश्वास आहे की जितका तीव्र नवतपा असेल तितका पावसाळा चांगला होतो. त्यामुळे शेतकरी वर्गही या कालावधीकडे विशेष लक्ष ठेवून असतो.
कोणत्या राज्यांवर सर्वाधिक परिणाम?
यंदाच्या नवतपाचा सर्वाधिक परिणाम उत्तर आणि मध्य भारतात जाणवणार असल्याचे हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे. विशेषतः खालील राज्यांमध्ये उष्णतेचा कहर वाढण्याची शक्यता आहे:
- राजस्थान
- पंजाब
- हरियाणा
- दिल्ली NCR
- उत्तर प्रदेश
- मध्य प्रदेश
- बिहारचे काही भाग
याशिवाय मध्य भारतातही तापमान 42 ते 46 अंश सेल्सिअसदरम्यान राहण्याचा अंदाज आहे.
‘हीटवेव्ह’चा मोठा धोका
भारतीय हवामान विभागाने पुढील काही दिवसांसाठी अनेक शहरांमध्ये ‘यलो अलर्ट’ जारी केला आहे. उष्णतेच्या तीव्र लाटांमुळे नागरिकांनी अत्यावश्यक कामाशिवाय दुपारी घराबाहेर पडू नये, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
विशेषतः खालील शहरांमध्ये परिस्थिती गंभीर होण्याची शक्यता:
- मोहाली
- चंदीगढ
- अमृतसर
- लुधियाना
- हिसार
- सिरसा
- जोधपूर
- बिकानेर
- कानपूर
- प्रयागराज
- आग्रा
- नोएडा
- वाराणसी
या शहरांमध्ये दिवसा प्रचंड गरम वारे वाहतील. विशेष म्हणजे रात्रीचे तापमानही कमी होणार नसल्याने नागरिकांना झोपेचाही त्रास सहन करावा लागू शकतो.
बांदा ठरलं जगातील सर्वात उष्ण शहर
उत्तर प्रदेशातील बांदा शहराने यंदा उष्णतेचे सर्व विक्रम मोडले आहेत. येथे तापमान आधीच 47 अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेले असून नवतपादरम्यान आणखी वाढ होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे स्थानिक प्रशासन सतर्क झाले असून नागरिकांना काळजी घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
हवामान बदलाचाही परिणाम?
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक तापमानवाढ आणि ‘एल निनो’सारख्या हवामान बदलाच्या घटनांमुळे भारतातील उन्हाळा अधिक तीव्र होत चालला आहे. मागील काही वर्षांच्या तुलनेत यंदा मार्चपासूनच उष्णतेच्या लाटा जाणवू लागल्या होत्या.
‘सुपर एल निनो’चा प्रभाव अजूनही हवामानावर दिसत असल्याने Nautapa अधिक धोकादायक होऊ शकतो, असेही काही तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.
मान्सूनपूर्व उष्णतेचा स्फोट
Nautapa हा अनेकदा मान्सूनपूर्व उष्णतेचा शिखर काळ मानला जातो. या काळानंतर वातावरणात बदल होऊन काही भागांत प्री-मान्सून पावसालाही सुरुवात होते. मात्र तोपर्यंत उष्णतेचा प्रचंड त्रास सहन करावा लागतो.
यंदा मुंबईसह काही भागांत मान्सूनपूर्व पावसाचा अंदाज असला तरी उत्तर भारतातील परिस्थिती अत्यंत गंभीर राहणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
उष्णतेपासून बचावासाठी काय कराल?
तज्ज्ञांनी नागरिकांना खालील काळजी घेण्याचा सल्ला दिला आहे:
- दुपारी 12 ते 4 दरम्यान घराबाहेर पडणे टाळा
- भरपूर पाणी प्या
- डोक्यावर टोपी किंवा कापड वापरा
- हलके आणि सैल कपडे घाला
- लिंबूपाणी, ताक, नारळपाणी यांचे सेवन करा
- लहान मुले आणि वृद्धांची विशेष काळजी घ्या
- वाहनात मुले किंवा पाळीव प्राणी बंद ठेवू नका
शेतकऱ्यांसाठीही महत्त्वाचा काळ
नवतपाचा परिणाम शेतीवरही मोठ्या प्रमाणात होतो. जमिनीतील आर्द्रता कमी होत असल्याने पिकांवर परिणाम होऊ शकतो. मात्र काही पारंपरिक समजुतीनुसार तीव्र नवतपानंतर मान्सून चांगला होतो आणि त्यामुळे खरीप हंगामाला फायदा होतो.
पुढील 15 दिवस कसे असतील?
IMD च्या अंदाजानुसार पुढील 15 दिवस उत्तर भारतात कोरडे आणि अत्यंत उष्ण हवामान कायम राहणार आहे. उष्णतेच्या लाटांमुळे आरोग्याच्या समस्या वाढण्याची शक्यता असल्याने प्रशासनानेही तयारी सुरू केली आहे.
आरोग्य विभागाने नागरिकांना विशेष सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. उष्माघात, डिहायड्रेशन आणि त्वचारोगांच्या रुग्णांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.यंदाचा नवतपा केवळ तापमानाचा विक्रम मोडणारा नाही, तर नागरिकांच्या सहनशक्तीचीही मोठी परीक्षा घेणारा ठरणार असल्याचं चित्र सध्या दिसत आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/10-year-old-powerful-comeback-shubhankar-tawdechi-star-dynamic-entry/
