होर्मुझ खाडीवरून अमेरिका-इराण तणाव शिगेला; चीनची स्पष्ट भूमिका, जागतिक राजकारणात खळबळ
मध्य पूर्वेत सुरू असलेल्या अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावाने पुन्हा एकदा गंभीर वळण घेतले आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) या अत्यंत महत्त्वाच्या जलमार्गावरून सुरू असलेल्या वादामुळे जागतिक राजकारण आणि ऊर्जा बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली आहे. इस्लामाबादमध्ये झालेल्या दीर्घ चर्चेनंतरही कोणताही ठोस तोडगा निघू शकलेला नाही. उलट परिस्थिती अधिक गंभीर बनल्याचे चित्र दिसत आहे.
युद्धबंदीची घोषणा आणि वाढलेला तणाव
अहवालानुसार, अमेरिका आणि इराण यांच्यात तात्पुरत्या स्वरूपाची दोन आठवड्यांची युद्धबंदी जाहीर करण्यात आली होती. मात्र त्यापूर्वी दोन्ही देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर संघर्ष सुरू होता.
या संघर्षादरम्यान:
Related News
होर्मुझ सामुद्रधुनीत तणाव वाढला; इराणचा अमेरिकेला थेट इशारा
भीमजयंतीसाठी महावितरण सज्ज; नागपूरात वीजपुरवठ्यासाठी विशेष सुरक्षा आराखडा
Asha Bhosle पंचतत्त्वात विलीन; चाहत्यांच्या डोळ्यांत अश्रू
Asha Bhosle यांच्या कुटुंबात दडलेलं स्टारडम; खलनायकाने गाजवलं बॉलिवूड
‘Splitsvilla 16’मध्ये हिंसाचाराचा वाद! दिक्षा पवारवर चाहत्यांचा संताप
7 दिवसांत डोळ्यांखालील काळी वर्तुळे गायब? जाणून घ्या प्रभावी उपाय
- अमेरिकेने इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर आणि पायाभूत सुविधांवर हल्ल्याची धमकी दिली होती
- होर्मुझ खाडीतील व्यापार शुल्कावरून वाद वाढला होता
- जागतिक पातळीवर तेल पुरवठा साखळीवर परिणाम झाला होता
या पार्श्वभूमीवर युद्धबंदी जाहीर झाली असली तरी शांतता दीर्घकाळ टिकू शकलेली नाही.
इस्लामाबादमधील 21 तासांची चर्चा निष्फळ
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील महत्त्वपूर्ण चर्चा इस्लामाबाद येथे पार पडली. ही बैठक सुमारे 21 तास चालली, मात्र कोणताही ठोस निष्कर्ष निघाला नाही.
या चर्चेनंतर:
- दोन्ही देशांतील तणाव आणखी वाढला
- परस्पर आरोप-प्रत्यारोप तीव्र झाले
- मध्य पूर्वेत युद्धसदृश परिस्थिती कायम राहिली
विशेष म्हणजे, या चर्चेदरम्यान कोणताही मध्यस्थ तोडगा काढण्यात यशस्वी ठरला नाही.
ट्रम्प यांची होर्मुझ नाकेबंदीची घोषणा
अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 13 एप्रिलपासून होर्मुझ सामुद्रधुनीवर नाकेबंदी करण्याची घोषणा केली आहे. त्यांच्या या निर्णयामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठी खळबळ उडाली आहे.
ट्रम्प यांनी इराणवर आरोप करत म्हटले की:
- इराण होर्मुझ खाडीत “चुकीच्या पद्धतीने शुल्क” आकारत आहे
- आंतरराष्ट्रीय जहाजवाहतुकीत अडथळे निर्माण केले जात आहेत
- अमेरिकेच्या सुरक्षा हितांना धोका निर्माण झाला आहे
या घोषणेनंतर तणाव आणखी वाढल्याचे दिसून येत आहे.
इराणचे तीव्र प्रत्युत्तर
अमेरिकेच्या भूमिकेला इराणने जोरदार प्रत्युत्तर दिले आहे. इराणने स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, होर्मुझ खाडी हा त्यांच्या सार्वभौम अधिकार क्षेत्राशी संबंधित विषय आहे आणि त्यात बाहेरील हस्तक्षेप स्वीकारला जाणार नाही.
इराणने अमेरिकेच्या भूमिकेला “आक्रमक आणि हस्तक्षेपवादी” असे संबोधले आहे.
चीनची ठाम भूमिका
या संपूर्ण प्रकरणात चीननेही आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे. चीनचे संरक्षण मंत्री ॲडमिरल डोंग जून यांनी सांगितले की, चीन जागतिक शांतता आणि स्थैर्यासाठी कटिबद्ध आहे.
त्यांनी म्हटले:
- चीन मध्य पूर्वेतील परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे
- होर्मुझ खाडीतील व्यापार आणि जहाजवाहतूक सुरूच आहे
- चीन आणि इराणमध्ये वैध व्यापार करार आहेत
- इतर देशांनी चीनच्या अंतर्गत व्यवहारात हस्तक्षेप करू नये
चीनने स्पष्ट केले की, त्यांचे जहाज होर्मुझ मार्गाने नियमितपणे वाहतूक करत आहेत आणि त्यात कोणतीही अडचण नाही.
शस्त्रपुरवठ्याच्या आरोपांवर चीनचा इन्कार
चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने इराणला शस्त्रपुरवठा केल्याच्या आरोपांनाही स्पष्टपणे फेटाळले आहे. प्रवक्ते गुओ जियाकुन यांनी सांगितले की:
- चीनने इराणला कोणताही बेकायदेशीर शस्त्रपुरवठा केलेला नाही
- दुहेरी-वापर तंत्रज्ञानाबाबतचे आरोप निराधार आहेत
- आंतरराष्ट्रीय माध्यमांमध्ये चुकीची माहिती पसरवली जात आहे
या विधानामुळे अमेरिका आणि चीनमधील अप्रत्यक्ष तणावही पुन्हा चर्चेत आला आहे.
होर्मुझ खाडीचे जागतिक महत्त्व
होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलवाहतूक मार्ग मानला जातो. यामधून:
- जगातील सुमारे 20% कच्चे तेल वाहून नेले जाते
- LNG (द्रवरूप नैसर्गिक वायू) चा मोठा भाग या मार्गावरून जातो
- आशिया, युरोप आणि अमेरिका या सर्व खंडांना ऊर्जा पुरवठा होतो
त्यामुळे या मार्गातील कोणतीही अडचण जागतिक अर्थव्यवस्थेला थेट धक्का देते.
जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम
होर्मुझ खाडीतील तणावामुळे:
- कच्च्या तेलाच्या किमती वाढण्याची शक्यता
- ऊर्जा पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याचा धोका
- आंतरराष्ट्रीय बाजारात अनिश्चितता वाढली आहे
- अनेक देशांमध्ये इंधन संकट निर्माण होण्याची शक्यता
विशेषतः आशियाई देशांवर याचा मोठा परिणाम दिसू शकतो.
आंतरराष्ट्रीय समुदायाची चिंता
या तणावावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी अनेक देश पुढे आले आहेत. मात्र:
- कोणताही ठोस राजनैतिक तोडगा अद्याप मिळालेला नाही
- मध्यस्थी प्रयत्न अपयशी ठरत आहेत
- युद्धाचा धोका पूर्णपणे टळलेला नाही
यामुळे जागतिक पातळीवर चिंता वाढली आहे.
होर्मुझ खाडीवरील वादामुळे अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष अधिक तीव्र होत आहे. चीनने घेतलेली ठाम भूमिका आणि इस्लामाबादमधील निष्फळ चर्चा यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची बनली आहे. जागतिक ऊर्जा बाजार, व्यापार आणि राजकारणावर याचे दूरगामी परिणाम होण्याची शक्यता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.
आगामी काळात या तणावावर राजनैतिक तोडगा निघतो का, की परिस्थिती आणखी चिघळते, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/strait-of-hormuzvar-us-naval-blockade-disrupts-global-markets/
