प्रशांत महासागराच्या लाटांवर तरंगणारे ‘ओरियन’ यान, आत अडकलेले चार अंतराळवीर आणि बाहेर सुरू असलेले अत्यंत गुंतागुंतीचे बचावकार्य—अशी ही कथा केवळ विज्ञान मोहिमेची नाही, तर मानवी कौशल्य, अचूक नियोजन आणि तांत्रिक पराक्रमाची आहे. NASA च्या Artemis II मिशननंतर झालेल्या स्प्लॅशडाऊन आणि त्यानंतरच्या 75 मिनिटांच्या ‘रिकव्हरी ऑपरेशन’ने जगभरातील अवकाशप्रेमींना थरारक अनुभव दिला.
चंद्रमोहिमेचा यशस्वी शेवट, पण खरी परीक्षा पुढेच
10 दिवसांच्या यशस्वी अंतराळ प्रवासानंतर NASA चे ‘ओरियन’ अंतराळयान अखेर पृथ्वीवर परतले. चंद्राभोवती यशस्वी भ्रमण करून चार अंतराळवीर—कमांडर रीड वाईजमन, व्हिक्टर ग्लोव्हर, क्रिस्टिना कोच आणि जेरेमी हॅन्सन—पृथ्वीच्या वातावरणात सुरक्षित प्रवेश करत होते. मात्र, प्रवासाचा शेवट म्हणजे विश्रांती नव्हे, तर एक अत्यंत नाजूक आणि धोकादायक टप्पा होता—स्प्लॅशडाऊन आणि रिकव्हरी.
प्रशांत महासागरात 10 एप्रिल 2026 रोजी अमेरिकन वेळेनुसार रात्री 8:07 वाजता यानाने प्रवेश केला. NASA च्या नियंत्रण कक्षात टाळ्यांचा कडकडाट झाला, पण प्रत्यक्षात मिशनची सर्वात संवेदनशील प्रक्रिया सुरू झाली होती.
Related News
चांद्र मोहिमेत ‘सेल्फी’चा नवा अध्याय! अंतराळवीरांसोबत iPhone; नासाने 50 वर्षांचा नियम मोडला
वातावरणातील प्रवेश आणि ‘फायर बॉल’ अनुभव
‘New York Times’ च्या विश्लेषणानुसार, यान जेव्हा पृथ्वीच्या वातावरणात प्रवेश करते तेव्हा त्याचा वेग सुमारे 40,000 किलोमीटर प्रति तास इतका असतो. या प्रचंड वेगामुळे वातावरणाशी घर्षण होऊन यानाच्या बाहेरील भागाचे तापमान तब्बल 5,000 अंश सेल्सियसपर्यंत पोहोचते.
या टप्प्यावर अंतराळयान जणू एका अग्निपरीक्षेतून जात असते. घर्षणामुळे तयार होणाऱ्या प्लाझ्मा आणि उष्णतेमुळे बाहेरून काही क्षणांसाठी संपूर्ण यान ‘फायर बॉल’सारखे दिसते. मात्र अत्याधुनिक हीट शिल्डमुळे आत बसलेले अंतराळवीर पूर्णतः सुरक्षित राहतात.
HOME.
The Artemis II crew has arrived back on Earth, ending a nearly 10-day journey around the Moon. The trip took them farther into space than humans have ever gone before, and now they're safely home with us.https://t.co/XmDQwNlCPR pic.twitter.com/Cwu312cZqJ
— NASA (@NASA) April 11, 2026
पॅराशूट्स आणि नियंत्रित वेगाची जादू
वातावरणातून सुरक्षित उतरण्यासाठी ओरियन यानाने तीन मोठ्या पॅराशूट्सचा वापर केला. या पॅराशूट्समुळे प्रचंड वेग ताशी 30 किलोमीटरपर्यंत कमी करण्यात आला. तरीही, समुद्राच्या पृष्ठभागावर होणारा धक्का अत्यंत जबरदस्त होता—एखाद्या मोठ्या वाहन अपघातासारखा.
या क्षणाला ‘स्प्लॅशडाऊन’ म्हणतात. हा क्षण जितका नाट्यमय, तितकाच तांत्रिकदृष्ट्या गुंतागुंतीचा असतो.
75 मिनिटांचे ‘ऑपरेशन रिकव्हरी’—खरी कसोटी सुरू
यान पाण्यावर उतरल्यानंतर अंतराळवीरांना लगेच बाहेर काढणे शक्य नसते. या प्रक्रियेला वेळ लागतो कारण अनेक सुरक्षा तपासण्या आवश्यक असतात. CNN च्या माहितीनुसार, संपूर्ण रिकव्हरी ऑपरेशन सुमारे 75 ते 90 मिनिटे चालते.
या प्रक्रियेतील टप्पे अत्यंत नियोजित असतात:
1. हॅझार्ड तपासणी (पहिली 15 मिनिटे)
नौदलाचे प्रशिक्षित डायव्हर्स सर्वप्रथम यानाजवळ पोहोचतात. यानातून विषारी रसायनांची, विशेषतः Hydrazine गॅसची गळती होत नाही ना याची तपासणी केली जाते. ही गॅस गळती झाल्यास ती जीवघेणी ठरू शकते.
2. तापमान कमी होण्याची प्रतीक्षा
वातावरणात प्रवेश करताना अतिशय तापलेले यान समुद्राच्या थंड पाण्यात उतरते. त्यामुळे बाह्य कवच काही काळ थंड होण्यासाठी सोडले जाते.
3. नौदल जहाजाची निर्णायक भूमिका
अमेरिकन नौदलाचे शक्तिशाली जहाज USS John P. Murtha या मोहिमेत मुख्य भूमिका बजावते. हे जहाज यानाच्या जवळ येते आणि हेलिकॉप्टर्स व लहान बोटींच्या मदतीने ‘ओरियन’ला सुरक्षितपणे जहाजाच्या ‘वेल डेक’मध्ये आणले जाते.
ही प्रक्रिया अत्यंत अचूकतेने पार पाडली जाते कारण थोडीशी चूकही मोठा धोका निर्माण करू शकते.
Big smiles from Christina and Victor on the deck of the USS John P. Murtha, as they waited to be escorted for their routine post-mission medical checks. pic.twitter.com/3KwZFXTLhI
— NASA (@NASA) April 11, 2026
अंतराळवीरांचा ‘सी-सिकनेस’ आणि वैद्यकीय दक्षता
BBC च्या अहवालानुसार, अंतराळात दीर्घकाळ वजनरहित अवस्थेत राहिल्यानंतर पृथ्वीवर परतल्यावर शरीराला पुन्हा गुरुत्वाकर्षणाशी जुळवून घ्यावे लागते. त्यातच समुद्रातील हलणाऱ्या यानात बसून राहणे हे अंतराळवीरांसाठी अधिक कठीण ठरते.
या अवस्थेत अनेकांना मळमळ, चक्कर किंवा ‘सी-सिकनेस’चा त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे NASA ची वैद्यकीय टीम सतत रेडिओद्वारे त्यांच्याशी संपर्कात असते आणि त्यांच्या आरोग्याची तपासणी करत राहते.
हॅच उघडला आणि जगाने सुटकेचा श्वास घेतला
जेव्हा सर्व सुरक्षा तपासण्या पूर्ण झाल्या आणि यान जहाजाच्या आत सुरक्षितपणे आणले गेले, तेव्हा अखेरचा टप्पा सुरू झाला—हॅच उघडणे.
हळूहळू दरवाजा उघडला आणि एक एक करून चारही अंतराळवीर बाहेर आले. कमांडर रीड वाईजमन, व्हिक्टर ग्लोव्हर, क्रिस्टिना कोच आणि जेरेमी हॅन्सन यांच्या चेहऱ्यावर थकवा असला तरी समाधान आणि आनंद स्पष्ट दिसत होता.
जगभरातील NASA नियंत्रण कक्षात आणि वैज्ञानिक समुदायात आनंदाचे वातावरण पसरले.
Artemis मिशनचे महत्त्व
‘The Guardian’ च्या विश्लेषणानुसार, हे यश केवळ एक अंतराळ मोहिमेचे यश नाही, तर मानवाच्या भविष्यातील चंद्र वस्ती प्रकल्पासाठी महत्त्वाचा टप्पा आहे. Artemis कार्यक्रमाचा उद्देश केवळ चंद्रावर जाणे नाही, तर तिथे दीर्घकालीन मानवी वस्ती उभारणे हा आहे.
या यशामुळे पुढील Artemis-3 मिशनसाठी मार्ग अधिक मोकळा झाला आहे.75 मिनिटांचा हा संपूर्ण काळ केवळ तांत्रिक प्रक्रिया नव्हती, तर मानवाच्या वैज्ञानिक प्रगतीचे प्रतीक होता. समुद्रात हेलकावे खात असलेले यान, आत सुरक्षित अंतराळवीर आणि बाहेर सुरू असलेले अत्याधुनिक बचावकार्य—या सर्वांनी मिळून इतिहास घडवला.
NASA ने पुन्हा एकदा सिद्ध केले की अवकाशात जाणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच सुरक्षितपणे पृथ्वीवर परत आणणेही अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
