राजस्थानच्या वाळवंटात ‘ऑइल इंडिया’चा विक्रम! उत्पादनात 70% वाढ

सध्याच्या जागतिक ऊर्जा संकटाच्या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी एक दिलासादायक आणि महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. मध्य पूर्वेतील तणाव, युद्धजन्य परिस्थिती आणि स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमधील वाहतुकीवरील निर्बंधांमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतीत मोठी वाढ झाली आहे. जगभरातील अनेक देश तेल आणि गॅस पुरवठ्यावर अवलंबून असल्याने त्यांना ऊर्जा टंचाईचा सामना करावा लागत आहे. अशा कठीण परिस्थितीत भारताने स्वदेशी उत्पादन वाढवण्यावर भर देत एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. या पार्श्वभूमीवर राजस्थानातील थार वाळवंटात तेल उत्पादन वाढवण्यात Oil India Limited ने मिळवलेले यश देशासाठी मोठी अभिमानाची बाब ठरली आहे.

भारताची ऊर्जा गरज मोठ्या प्रमाणावर आयात केलेल्या कच्च्या तेलावर अवलंबून आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील कोणताही बदल देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर थेट परिणाम करतो. मध्य पूर्वेतील युद्धामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली असून, इराणने स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमधून होणाऱ्या वाहतुकीवर मर्यादा आणल्याने परिस्थिती अधिक गंभीर झाली आहे. या मार्गावरून जागतिक स्तरावर सुमारे 20 टक्के तेल वाहतूक होते, त्यामुळे हा अडथळा संपूर्ण जगासाठी चिंतेचा विषय बनला आहे. अशा परिस्थितीत भारताने रशिया, इराण यांसारख्या देशांकडून तेल खरेदी वाढवून तात्पुरता तोडगा काढला असला तरी दीर्घकालीन उपाय म्हणून देशांतर्गत उत्पादन वाढवणे अत्यावश्यक आहे.

याच पार्श्वभूमीवर राजस्थानातील बागेवाला ऑइल फील्डमध्ये मिळालेल्या यशाने देशाला मोठा दिलासा दिला आहे. बीकानेर-नागौर भागातील या क्षेत्रातून सध्या दररोज सुमारे 1,202 बॅरल कच्चे तेल उत्पादन केले जात आहे. मागील वर्षी हेच उत्पादन सुमारे 705 बॅरल प्रतिदिन इतके होते. म्हणजेच जवळपास 70 टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवण्यात आली आहे. ही वाढ केवळ आकड्यांपुरती मर्यादित नसून, भारताच्या ऊर्जा स्वावलंबनाच्या दिशेने उचललेले एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.

आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये या क्षेत्रातून सुमारे 43,773 मेट्रिक टन कच्चे तेल उत्पादन करण्यात आले, तर मागील वर्षी हा आकडा 32,787 मेट्रिक टन इतका होता. ही वाढ दर्शवते की आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे कठीण भौगोलिक परिस्थितीतही तेल उत्पादन शक्य झाले आहे. हे कच्चे तेल टँकर्सद्वारे गुजरातमधील मेहसाणा येथील ONGC प्लांटमध्ये नेले जाते आणि तेथून पाइपलाइनद्वारे IOCL च्या कोयली रिफायनरीपर्यंत पोहोचवले जाते. तिथे या कच्च्या तेलावर प्रक्रिया करून ते वापरण्यास योग्य बनवले जाते.

ऊर्जा संकटात दिलासा! भारताचं तेल उत्पादन वाढलं, आयातीवरील अवलंबित्व कमी

राजस्थानातील थार वाळवंट हे भूगर्भीय दृष्ट्या अत्यंत कठीण क्षेत्र मानले जाते. येथे मिळणारे तेल सामान्य तेलापेक्षा खूप जाडसर आणि चिकट असते. अशा परिस्थितीत पारंपरिक पद्धतीने तेल काढणे जवळपास अशक्य होते. मात्र, Oil India Limited ने सायक्लिक स्टीम स्टिम्युलेशन (CSS) या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून या आव्हानावर मात केली. ही थर्मल एन्हान्स्ड ऑइल रिकव्हरी (EOR) तंत्रज्ञानाची एक प्रगत पद्धत असून, यामुळे घट्ट तेल सहजपणे बाहेर काढता येते.

या तंत्रज्ञानाची सुरुवात 2018 मध्ये ट्रायल स्वरूपात झाली होती. मात्र आता हे तंत्रज्ञान उत्पादनाचा मुख्य आधार बनले आहे. या प्रक्रियेत उच्च तापमानातील वाफ तेलाच्या थरांमध्ये इंजेक्ट केली जाते, ज्यामुळे तेल पातळ होऊन बाहेर काढणे सोपे होते. याशिवाय फिशबोन ड्रिलिंग, बेअरफुट कंप्लिशन, डायल्यूएंट इंजेक्शन, इलेक्ट्रिक डाउनहोल हीटर्स आणि हाय टेम्परेचर थर्मल वेलहेड्स यांसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून उत्पादन प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम करण्यात आली आहे.

बागेवाला फील्डचा शोध 1991 साली लागला होता. हे क्षेत्र सुमारे 200.26 चौ.किमी परिसरात पसरलेले आहे. 2017 पासून येथे व्यावसायिक स्तरावर तेल उत्पादन सुरू झाले. या फील्डमध्ये एकूण 52 तेल विहिरी आहेत, त्यापैकी 33 विहिरी सध्या सक्रिय आहेत. उत्पादन वाढवण्यासाठी कंपनीने 19 विहिरींमध्ये CSS ऑपरेशन यशस्वीरित्या पूर्ण केले असून, आणखी 13 विहिरी खोदण्यात आल्या आहेत. या सर्व प्रयत्नांमुळे उत्पादनात सातत्याने वाढ होत आहे.

या यशामुळे भारताला परकीय तेलावरील अवलंबित्व कमी करण्यास मदत होणार आहे. तसेच, देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेला बळकटी मिळणार आहे. स्थानिक पातळीवर तेल उत्पादन वाढल्याने आयात खर्चातही मोठी बचत होईल. परिणामी देशाच्या अर्थव्यवस्थेला स्थैर्य मिळण्यास मदत होईल. राजस्थानातील या यशोगाथेमुळे भविष्यात देशातील इतर भागांमध्येही अशा प्रकारच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून ऊर्जा उत्पादन वाढवण्याची प्रेरणा मिळेल.

एकूणच, कठीण परिस्थितीतही स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या जोरावर Oil India Limited ने मिळवलेले हे यश भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रासाठी मैलाचा दगड ठरले आहे. हे केवळ उत्पादन वाढवणारे यश नसून, भारताच्या आत्मनिर्भरतेकडे वाटचाल करणारे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. त्यामुळेच राजस्थानातील थार वाळवंटात जे अशक्य वाटत होते, ते प्रत्यक्षात आणून देशाला नवी ऊर्जा देण्याचे काम या प्रकल्पाने केले आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/bhakti-premacha-surekh-sangam-gautami-patilcha-1-new-video-thartoy-hit/