आर्मी आणि पोलीस दलामध्ये काम करणारे श्वान म्हणजे केवळ प्राणी नसून ते देशाचे खरे सैनिक असतात. स्फोटक शोधणे, गुन्हेगारांचा माग काढणे, बॉर्डरवर गस्त घालणे अशा अत्यंत महत्त्वाच्या कामांमध्ये हे श्वान आपलं आयुष्य झोकून देतात. त्यामुळे अनेकांच्या मनात एक प्रश्न कायम असतो—रिटायरमेंटनंतर या श्वानांचं काय होतं? खरंच त्यांना मारलं जातं का?
जुनी पद्धत: ब्रिटीश काळातील कठोर निर्णय
इतिहास पाहिला तर ब्रिटीश राज काळात आर्मीमधील श्वानांना निवृत्तीनंतर जिवंत ठेवले जात नव्हते. यामागे एक ठराविक कारण होतं. हे श्वान अनेक वर्ष लष्करात काम करत असल्यामुळे त्यांना संवेदनशील ठिकाणे, सिग्नल्स आणि ऑपरेशन्सची माहिती असायची.जर असा श्वान शत्रूच्या हाती लागला, तर राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण होऊ शकतो, असा त्या काळचा समज होता. त्यामुळे त्यांना मारण्याचा निर्णय घेतला जात असे.
आधुनिक काळातील बदल: आता श्वानांना सन्मानाने निवृत्ती
मात्र काळ बदलला आणि प्राणी हक्कांबाबत जागरूकता वाढली. विशेषतः People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) सारख्या संघटनांनी याविरोधात आवाज उठवला. त्यानंतर भारतात मोठा बदल करण्यात आला.आजच्या घडीला भारतीय सैन्य—Indian Army—आणि पोलीस दल श्वानांना निवृत्तीनंतर मारत नाहीत. उलट त्यांना सन्मानाने जीवन जगण्याची संधी दिली जाते.
रिटायरमेंटनंतर काय होतं?
रिटायर झाल्यानंतर या श्वानांसाठी खास व्यवस्था केली जाते:
- मेरठ येथील आर्मी डॉग्ससाठी विशेष निवृत्ती केंद्र (ओल्ड एज होम)
- प्रशिक्षक किंवा सैनिकांकडून दत्तक घेण्याची संधी
- सामान्य जीवनासाठी पुन्हा प्रशिक्षण (retraining)
- आयुष्यभर देखभाल आणि वैद्यकीय सुविधा
यामुळे हे श्वान उर्वरित आयुष्य आरामात आणि सुरक्षितपणे जगू शकतात.
दया मृत्यू (Euthanasia) – फक्त अपवादात्मक परिस्थितीत
काही वेळा श्वानांना गंभीर आणि असाध्य आजार होतो. अशा परिस्थितीत त्यांना खूप वेदना होत असतात. अशावेळी पशुवैद्यकीय सल्ल्यानुसार दया मृत्यू (Euthanasia) दिला जाऊ शकतो. पण हे अत्यंत दुर्मिळ आणि आवश्यक असतानाच केलं जातं.
श्वानांचं आयुष्य आणि सेवा
साधारणपणे:
- श्वानाचं आयुष्य: 10 ते 14 वर्ष
- सेवाकाल: 8 ते 10 वर्ष
- निवृत्ती वय: 8–10 वर्षांनंतर
या काळात ते देशासाठी अत्यंत महत्त्वाचं योगदान देतात.
महत्त्वाचं सत्य
आजच्या काळात “आर्मी श्वानांना रिटायरमेंटनंतर मारलं जातं” ही गोष्ट पूर्णपणे चुकीची आणि जुनी समजूत आहे.
आता त्यांना सन्मान, काळजी आणि प्रेम दिलं जातं—जसं एखाद्या खऱ्या सैनिकाला दिलं जातं.
आर्मीमधील श्वान हे देशाचे अनोखे वीर आहेत. त्यांनी आपल्या जीवाची पर्वा न करता देशासाठी काम केलं आहे. त्यामुळे त्यांच्या निवृत्तीनंतर त्यांना मारलं जातं ही केवळ एक जुनी अफवा आहे. आजच्या आधुनिक भारतात त्यांना सन्मानाने जगण्याची संधी दिली जाते, जी खरंच अभिमानास्पद गोष्ट आहे.
