जेवणासोबत की नंतर? कधी आणि किती पाणी प्यावे; जाणून घ्या तज्ज्ञांचे महत्त्वाचे मार्गदर्शन

निरोगी राहण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि पुरेसे पाणी पिणे अत्यंत आवश्यक असते. मानवी शरीरातील अनेक जैविक प्रक्रिया सुरळीत चालण्यासाठी पाण्याची महत्त्वाची भूमिका असते. त्यामुळे अनेकदा डॉक्टर आणि आरोग्य तज्ज्ञ दिवसभर पुरेसे पाणी पिण्याचा सल्ला देतात.

मात्र पाणी पिणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच ते कधी आणि कसे प्यावे हे जाणून घेणेही आवश्यक आहे. विशेषतः अनेकांच्या मनात एक प्रश्न असतो—जेवणासोबत पाणी प्यावे का? की जेवणानंतर?

अनेक लोक जेवताना मोठ्या प्रमाणात पाणी पितात, तर काही लोक जेवणानंतर लगेच पाणी पिण्याची सवय ठेवतात. काहीजण मात्र दिवसभर पुरेसे पाणीच पित नाहीत. या सवयींचा थेट परिणाम पचनसंस्थेवर होऊ शकतो.

आयुर्वेद आणि आधुनिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते अन्न आणि पाणी यांचे योग्य संतुलन राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य वेळी आणि योग्य प्रमाणात पाणी पिण्याची सवय पचन सुधारण्यास, शरीर निरोगी ठेवण्यास आणि अनेक आजारांपासून बचाव करण्यास मदत करू शकते.

शरीरासाठी पाणी का महत्त्वाचे आहे?

पाणी हे जीवनासाठी अत्यावश्यक घटक मानले जाते. मानवी शरीरातील सुमारे ६० टक्के भाग पाण्याचा बनलेला असतो. त्यामुळे शरीरातील जवळपास प्रत्येक क्रियेसाठी पाणी आवश्यक असते.

पाण्याचे शरीरासाठी काही महत्त्वाचे फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• शरीराचे तापमान संतुलित ठेवते

• पचनक्रिया सुधारते

• रक्ताभिसरण सुरळीत ठेवते

• शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर टाकण्यास मदत करते

• त्वचेला ओलावा देते

• मूत्रपिंडांचे कार्य सुरळीत ठेवते

• शरीरातील पेशींना पोषक घटक पोहोचवण्यास मदत करते

याशिवाय पाणी शरीरातील ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास आणि थकवा कमी करण्यास मदत करते.

शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास काय होते?

जर शरीरात पाण्याची कमतरता निर्माण झाली तर अनेक समस्या उद्भवू शकतात.

उदाहरणार्थ:

• डोकेदुखी

• चक्कर येणे

• थकवा

• तोंड कोरडे पडणे

• एकाग्रतेचा अभाव

• त्वचा कोरडी होणे

दीर्घकाळ पाण्याची कमतरता राहिल्यास मूत्रपिंडाशी संबंधित समस्या निर्माण होण्याची शक्यता देखील वाढते.

दिवसातून किती पाणी प्यावे?

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते प्रौढ व्यक्तींनी साधारणतः दिवसभरात ७ ते ८ ग्लास पाणी पिणे योग्य मानले जाते.

मात्र पाण्याचे प्रमाण पुढील गोष्टींवर अवलंबून बदलू शकते:

• हवामान

• शारीरिक मेहनत

• व्यायाम

• आरोग्य स्थिती

उन्हाळ्यात किंवा व्यायाम केल्यानंतर शरीरातून जास्त घाम निघतो. त्यामुळे अशा वेळी पाण्याचे प्रमाण वाढवणे आवश्यक असते.

जेवणासोबत पाणी पिणे योग्य आहे का?

अनेक लोक जेवताना वारंवार पाणी पितात. काही लोक तर प्रत्येक घासानंतर पाणी पिण्याची सवय ठेवतात. आयुर्वेदानुसार जेवताना जास्त पाणी पिणे टाळावे असे सांगितले जाते. कारण जेवणादरम्यान जास्त पाणी पिल्यास पोटातील पाचक रस पातळ होऊ शकतात.

यामुळे पुढील समस्या निर्माण होऊ शकतात:

• अन्न नीट पचत नाही

• पोट जड वाटते

• गॅस तयार होतो

• अपचन होऊ शकते

मात्र गरज असल्यास जेवताना थोड्या प्रमाणात कोमट पाणी पिणे योग्य मानले जाते.

जेवणानंतर लगेच पाणी पिणे योग्य आहे का?

अनेकांना जेवण झाल्यानंतर लगेच पाणी पिण्याची सवय असते. पण तज्ज्ञांच्या मते ही सवय पचनासाठी फारशी योग्य मानली जात नाही. जेवणानंतर लगेच जास्त पाणी पिल्यास पोटातील पाचक रसांवर परिणाम होऊ शकतो. यामुळे अन्नाचे पचन योग्य प्रकारे होत नाही.

त्यामुळे काही लोकांना पुढील समस्या जाणवू शकतात:

• अॅसिडिटी

• गॅस

• फुशारकी

• पोट जड होणे

म्हणूनच तज्ज्ञांच्या मते जेवणानंतर किमान ३० मिनिटांनी पाणी पिणे अधिक योग्य मानले जाते.

जेवणापूर्वी पाणी पिणे फायदेशीर?

आयुर्वेदानुसार जेवणाच्या सुमारे ३० मिनिटे आधी पाणी पिणे पचनासाठी फायदेशीर मानले जाते.

याचे काही फायदे पुढीलप्रमाणे:

• पचनक्रिया सुधारते

• अन्न पचण्यास मदत होते

• जास्त खाणे टाळता येते

• वजन नियंत्रणात राहते

मात्र जेवणाच्या अगदी आधी जास्त पाणी पिणे टाळावे.

थंड पाणी की कोमट पाणी?

जेवताना किंवा जेवणानंतर खूप थंड पाणी पिणे टाळावे असे आयुर्वेदात सांगितले आहे.

खूप थंड पाणी पिल्यास पचनक्रिया मंदावू शकते. त्यामुळे शक्यतो:

• कोमट पाणी

• सामान्य तापमानाचे पाणी

पिणे अधिक योग्य मानले जाते.

पचन सुधारण्यासाठी या सवयी महत्त्वाच्या

चांगल्या पचनासाठी फक्त पाणी पिण्याची वेळच नाही तर संपूर्ण जीवनशैली महत्त्वाची असते.

तज्ज्ञ पुढील सवयींचा सल्ला देतात:

• अन्न हळूहळू आणि चावून खावे

• संतुलित आहार घ्यावा

• दिवसभर पुरेसे पाणी प्यावे

• नियमित व्यायाम करावा

• पुरेशी झोप घ्यावी

या सवयींमुळे पचनसंस्था दीर्घकाळ निरोगी राहू शकते.

अन्न आणि पाणी दोन्ही शरीरासाठी अत्यंत आवश्यक आहेत. मात्र त्यांचे योग्य संतुलन राखणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. आयुर्वेदानुसार जेवताना जास्त पाणी पिणे टाळावे. तसेच जेवणानंतर लगेच पाणी पिण्याऐवजी सुमारे ३० मिनिटांनी पाणी पिणे अधिक योग्य मानले जाते. दिवसभर योग्य प्रमाणात पाणी पिणे, संतुलित आहार घेणे आणि निरोगी जीवनशैली ठेवणे यामुळे पचनक्रिया सुधारते आणि शरीर निरोगी राहते.

( डिस्क्लेमर : या लेखात दिलेली माहिती सामान्य ज्ञान आणि उपलब्ध स्रोतांवर आधारित आहे. कोणताही आरोग्यविषयक उपाय अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)

read also:https://ajinkyabharat.com/to-avoid-dehydration-in-summer-drink-asal-water-and-vegetables/