50 दिवस अंघोळ न करता साकारला रानटी डाकू; जगीराच्या भूमिकेने बॉलिवूड हादरलं
50 दिवस अंघोळ न करता साकारला रानटी डाकू हिंदी चित्रपटसृष्टीत नायक जितका महत्त्वाचा असतो, तितकाच प्रभावी खलनायकही असतो. अनेकदा प्रेक्षक चित्रपट संपल्यानंतर नायकापेक्षा खलनायकालाच जास्त लक्षात ठेवतात. कारण नायकाची ताकद, त्याचा संघर्ष आणि त्याचं शौर्य हे खलनायकामुळेच अधोरेखित होतं. बॉलिवूडमध्ये अनेक दिग्गज कलाकारांनी खलनायकाच्या भूमिका साकारून इतिहास घडवला आहे. Sholay मधील Gabbar Singh, Mr. India मधील Mogambo, तसेच प्राण, डॅनी डेन्जोंगपा आणि गुलशन ग्रोवर यांसारख्या कलाकारांनी पडद्यावर भीतीचं साम्राज्य उभं केलं. मात्र 1998 साली आलेल्या एका चित्रपटात असा खलनायक पाहायला मिळाला, ज्याने तब्बल 14 सुपरस्टार्सवर एकहाती छाप टाकली.
27 नोव्हेंबर 1998 रोजी प्रदर्शित झालेला China Gate हा दिग्दर्शक Rajkumar Santoshi यांचा महत्त्वाकांक्षी मल्टिस्टारर चित्रपट होता. या चित्रपटात एकूण 15 दिग्गज कलाकार झळकले होते. Amrish Puri, Naseeruddin Shah, Danny Denzongpa, Om Puri, Paresh Rawal, Kulbhushan Kharbanda, Tinnu Anand, Anupam Kher, Mamta Kulkarni आणि Urmila Matondkar यांसारख्या मोठ्या नावांचा समावेश होता. इतक्या मोठ्या स्टारकास्टमुळे या चित्रपटाबद्दल प्रेक्षकांमध्ये प्रचंड उत्सुकता होती.
मात्र चित्रपट प्रदर्शित झाल्यानंतर सर्वाधिक चर्चेत राहिलं ते एका खलनायकाचं पात्र – डाकू ‘जगीरा’. ही भूमिका साकारली होती Mukesh Tiwari यांनी. जगीराची पहिली एंट्रीच प्रेक्षकांच्या अंगावर काटा आणणारी होती. त्याचा रानटी लूक, विस्कटलेले केस, डोळ्यांतील क्रूर चमक आणि निर्दयी हास्य यामुळे तो पडद्यावर येताच वातावरणात दहशत पसरत असे. अनेक समीक्षकांनी त्याची तुलना गब्बरशी केली, पण जगीराची व्यक्तिरेखा वेगळी आणि अधिक अस्वस्थ करणारी होती.
या भूमिकेमागची कहाणी तितकीच संघर्षमय आहे. मुकेश तिवारी यांना जेव्हा ‘चायना गेट’साठी ऑडिशनचा कॉल आला, तेव्हा त्यांच्या जवळ मुंबईला जाण्यासाठीही पुरेसे पैसे नव्हते. मित्राच्या मदतीने ते ऑडिशनसाठी पोहोचले. सुरुवातीला त्यांना छोटी भूमिका मिळेल असं वाटत होतं, पण दिग्दर्शक राजकुमार संतोषी यांनी त्यांच्यातील तीव्रता ओळखली आणि जगीराची भूमिका त्यांना दिली.
जगीरा हा खरा रानटी डाकू वाटावा यासाठी मुकेश तिवारी यांनी कमालीची मेहनत घेतली. त्यांनी तब्बल 50 दिवस अंघोळ केली नव्हती, जेणेकरून त्यांच्या अंगावर नैसर्गिक धूळ, घाम आणि खरखरीतपणा दिसेल. त्यांच्या मते, व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे शिरायचं असेल तर बाह्यरूपातही बदल आवश्यक असतो. सेटवर दुर्गंधी येऊ नये म्हणून ते परफ्युम वापरत असत. त्यांच्या लूकमुळे आणि देहबोलीमुळे शूटिंगदरम्यान घोडाही एकदा बेकाबू झाल्याची चर्चा आहे.
‘चायना गेट’मधील ‘छम्मा-छम्मा’ हे गाणे प्रचंड लोकप्रिय झाले. त्याचबरोबर जगीराचा संवाद – “मेरे मन को भाया, मैं कुत्ता काट के खाया” आजही प्रेक्षकांच्या लक्षात आहे. सुमारे 9.25 कोटी रुपयांच्या बजेटमध्ये तयार झालेल्या या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर जवळपास 22 कोटी रुपयांची कमाई केली. त्या काळात ही मोठी कमाई मानली जात होती.
विशेष म्हणजे, China Gate सारख्या भव्य मल्टिस्टारर चित्रपटात इतक्या दिग्गज कलाकारांची उपस्थिती असूनही जगीराचे पात्र वेगळे ठरले. Amrish Puri, Naseeruddin Shah, Om Puri यांसारख्या ताकदवान अभिनेत्यांच्या समोर स्वतःची छाप पाडणे ही सोपी गोष्ट नव्हती. मात्र Mukesh Tiwari यांनी साकारलेला जगीरा प्रत्येक प्रसंगात ठळकपणे उठून दिसला. त्याच्या व्यक्तिमत्त्वातील क्रूरता, आवाजातील खडबडीतपणा आणि डोळ्यांतील भीतीदायक भाव यांनी प्रेक्षकांना अक्षरशः खिळवून ठेवले. चित्रपटगृहातून बाहेर पडताना अनेक जण नायकांपेक्षा जगीराचीच चर्चा करताना दिसत होते. खलनायक असूनही कथानकावर वर्चस्व गाजवणे हे मोठे यश मानले जाते. एका कलाकाराने आपल्या अभिनयाच्या जोरावर 14 सुपरस्टार्सच्या गर्दीत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करणे, हेच त्याच्या प्रतिभेचे आणि समर्पणाचे खरे मोजमाप ठरते.
आजही बॉलिवूडमधील सर्वात भयानक आणि लक्षात राहिलेल्या खलनायकांमध्ये जगीराचं नाव घेतलं जातं. मुकेश तिवारी यांनी केलेलं समर्पण, भूमिकेसाठी घेतलेली मेहनत आणि पडद्यावर निर्माण केलेली दहशत यामुळे ते कायम स्मरणात राहिले. एका सीनसाठी 50 दिवस अंघोळ न करणं ही केवळ वेडेपणाची गोष्ट नव्हती, तर ती अभिनयावरील निष्ठेची साक्ष होती.
खरं तर मल्टिस्टारर चित्रपटांमध्ये नायकांचीच जास्त चर्चा होते आणि खलनायक अनेकदा त्या गर्दीत हरवून जातो. मात्र China Gate मधील जगीराने हा समज पूर्णपणे खोटा ठरवला. Mukesh Tiwari यांनी साकारलेला हा डाकू केवळ कथानकाचा भाग नव्हता, तर तो संपूर्ण चित्रपटाचा आत्मा बनला. त्याची भीतीदायक उपस्थिती, रानटी देहबोली आणि निर्दयी स्वभाव यामुळे प्रत्येक प्रसंग अधिक तीव्र झाला. प्रेक्षकांनी नायकांच्या शौर्याइतकीच जगीराच्या क्रूरतेचीही दखल घेतली. 1998 साली प्रदर्शित झाल्यानंतरही हे पात्र आजपर्यंत स्मरणात राहिले आहे, यावरून त्याचा प्रभाव किती खोलवर आहे हे दिसून येते. खलनायक कसा असावा—धडकी भरवणारा, प्रभावी आणि लक्षात राहणारा—याचं जगीरा हे उत्तम उदाहरण मानलं जातं. त्यामुळेच बॉलिवूडमधील दमदार खलनायकांच्या यादीत त्याचं नाव कायम आदराने घेतलं जातं.
