सनी देओलच्या ‘बॉर्डर’ने देश पेटवला… पण त्या एका शोने 59 जणांचे प्राण घेतले
उपहार अग्निकांड : देशभक्तीच्या जल्लोषामागची काळी आठवण
सनी देओल स्टारर ‘बॉर्डर 2’ सध्या बॉक्स ऑफिसवर तुफान कमाई करत असताना, अनेक प्रेक्षकांना 1997 सालची एक अंगावर काटा आणणारी आठवण पुन्हा एकदा अस्वस्थ करून गेली आहे. कारण ‘बॉर्डर’ हा सिनेमा केवळ देशभक्तीचा उत्सव नव्हता, तर त्याच सिनेमाच्या एका शोदरम्यान घडलेली उपहार अग्निकांडाची भीषण दुर्घटना आजही भारतीय चित्रपटसृष्टीवरील काळा डाग मानली जाते. त्या एका घटनेत 59 निष्पाप प्रेक्षकांनी आपले प्राण गमावले, त्यात 23 लहान मुलांचा समावेश होता.
1997 : देशभक्तीचा उन्माद आणि हाऊसफुल्ल शो
13 जून 1997 रोजी दिग्दर्शक जे. पी. दत्ता यांचा ‘बॉर्डर’ हा सिनेमा प्रदर्शित झाला. भारत-पाक युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर तयार झालेल्या या चित्रपटाने प्रेक्षकांच्या मनात देशभक्तीची लाट निर्माण केली होती. देशभरात चित्रपटगृहांबाहेर लांबच लांब रांगा लागल्या होत्या. दिल्लीतील ग्रीन पार्क भागातील उपहार चित्रपटगृहातही ‘बॉर्डर’चा शो हाऊसफुल्ल होता.
त्या दिवशी कुणालाही कल्पना नव्हती की, हा शो अनेक कुटुंबांसाठी आयुष्यभराचा आघात ठरणार आहे.
अचानक धुराचे लोट… आणि मृत्यूचा थरकाप
चित्रपट सुरू असतानाच अचानक शॉर्ट सर्किटमुळे आग लागली. काही क्षणांतच थिएटरमध्ये सर्वत्र धुराचे लोट पसरले. अंधार, धूर आणि गोंधळ यामुळे प्रेक्षकांमध्ये घबराट पसरली. जीव वाचवण्यासाठी लोक बाहेर पळू लागले, पण आपत्कालीन दरवाजे बंद, अपुरी सुरक्षा व्यवस्था आणि व्यवस्थापनाचा निष्काळजीपणा यामुळे परिस्थिती अधिकच गंभीर झाली.
या चेंगराचेंगरीत आणि धुरामुळे 59 जणांचा श्वास कोंडून मृत्यू झाला. धक्कादायक बाब म्हणजे, मृत्यू आग लागून झाला नव्हता, तर धूर आणि ऑक्सिजनअभावी झाला होता. मृतांमध्ये अनेक लहान मुले होती, त्यात एक अवघ्या एका महिन्याचं बाळही होतं. एका क्षणात आनंद, देशभक्ती आणि उत्साहाचं वातावरण शोकांत बदललं.
उद्ध्वस्त कुटुंबं आणि न्यायासाठी लढा
या घटनेनंतर संपूर्ण देश हादरून गेला. दिल्लीतील उपहार चित्रपटगृहात घडलेल्या या भीषण अग्निकांडात 59 निरपराध प्रेक्षकांचा मृत्यू झाला, तर शेकडो जण कायमचे जखमी झाले. या दुर्घटनेने अनेक कुटुंबं अक्षरशः उद्ध्वस्त झाली; अनेक पालकांनी आपल्या चिमुकल्यांना गमावलं, तर काही कुटुंबांच्या आयुष्यावर कायमचा आघात झाला. पुढील चौकशीत हे स्पष्ट झालं की उपहार अग्निकांड हा केवळ दुर्दैवी अपघात नव्हता, तर व्यवस्थेच्या निष्काळजीपणा, सुरक्षेतील गंभीर त्रुटी आणि भ्रष्टाचाराचा थेट परिणाम होता. बंद आपत्कालीन दरवाजे, अपुऱ्या सुरक्षा व्यवस्था आणि नियमांकडे केलेलं दुर्लक्ष यामुळे ही शोकांतिका अधिक भीषण ठरली.
मात्र, या दुर्घटनेनंतर पीडित कुटुंबांसमोरचा खरा संघर्ष सुरू झाला तो न्याय मिळवण्यासाठी. दोषींवर कारवाई व्हावी, जबाबदारी निश्चित व्हावी आणि अशी घटना पुन्हा घडू नये, यासाठी या कुटुंबांनी वर्षानुवर्षे न्यायालयीन लढा दिला. प्रदीर्घ खटले, विलंब आणि मानसिक वेदनांमधून जात त्यांनी न्यायासाठी आवाज उठवत ठेवला. उपहार अग्निकांड आजही भारतीय व्यवस्थेतील त्रुटी आणि मानवी आयुष्याच्या किमतीची जाणीव करून देणारी काळी आठवण म्हणून स्मरणात आहे.
‘ट्रायल बाय फायर’ : वेदनांचा पडद्यावरचा आरसा
या भीषण घटनेवर आधारित ‘Trial By Fire’ ही वेब सिरीज 2023 मध्ये प्रदर्शित झाली. प्रशांत नायर आणि रणदीप झा दिग्दर्शित या सिरीजमध्ये अभय देओल आणि राजश्री देशपांडे यांनी आपल्या दोन मुलांना गमावलेल्या पालकांची भूमिका साकारली. या सिरीजमध्ये केवळ दुर्घटनेचं चित्रण नाही, तर न्यायासाठीचा प्रदीर्घ आणि वेदनादायक संघर्ष दाखवण्यात आला आहे. प्रेक्षकांनी या सिरीजला भरभरून प्रतिसाद दिला आणि फिल्मफेअर ओटीटी पुरस्कारांमध्ये सहा नामांकने मिळाली.
‘बॉर्डर 2’च्या यशात दडलेली वेदनादायक आठवण
आज *‘बॉर्डर 2’*च्या यशाचा आनंद साजरा होत असताना, उपहार अग्निकांडाची आठवण पुन्हा समोर येते. हा प्रसंग केवळ इतिहास नाही, तर सार्वजनिक सुरक्षेबाबतचा धडा आहे. चित्रपटगृह, मॉल्स आणि सार्वजनिक ठिकाणी सुरक्षा नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी किती आवश्यक आहे, हे या घटनेने अधोरेखित केलं.
देशभक्तीचा जयघोष करणारा ‘बॉर्डर’ चित्रपट एका बाजूला शौर्य, बलिदान आणि राष्ट्रप्रेमाची प्रेरणा देतो, तर दुसऱ्या बाजूला तो 59 निष्पाप जीवांच्या आक्रोशाची अस्वस्थ करणारी आठवण करून देतो. सिनेमा पाहताना निर्माण झालेल्या उत्साहाच्या क्षणात उपहार अग्निकांडासारखी भीषण शोकांतिका घडली आणि आनंदाचे ते क्षण काही मिनिटांतच काळ्याकुट्ट दुःखात बदलले. या घटनेने स्पष्ट केलं की मनोरंजनाच्या नावाखाली मूलभूत सुरक्षेकडे दुर्लक्ष केल्यास त्याची किंमत निरपराधांना जीव देऊन चुकवावी लागते.
‘बॉर्डर’ आजही देशभक्तीचा प्रतीकात्मक चित्रपट मानला जातो, मात्र त्याचबरोबर तो व्यवस्थेच्या अपयशाचं आणि मानवी निष्काळजीपणाचं भयावह उदाहरणही आहे. या इतिहासाकडे केवळ दु:खद घटना म्हणून पाहून विसरणं म्हणजे भविष्यात पुन्हा तशीच चूक करण्यास आमंत्रण देणं ठरेल. अशा दुर्घटनांतून धडा घेऊन सुरक्षिततेचे नियम काटेकोरपणे राबवले गेले पाहिजेत, दोषींना वेळेवर शिक्षा झाली पाहिजे आणि नागरिकांच्या जीवाला सर्वोच्च प्राधान्य दिलं गेलं पाहिजे. कारण देशप्रेमाचा खरा अर्थ केवळ घोषणांत नसून, प्रत्येक नागरिकाचं जीवन सुरक्षित राखण्यात आहे.
read also:https://ajinkyabharat.com/bharatala-raghuram-rajans-1-big-warning-gesture/
