LED Bulb vs LED Tube Light म्हणजे नेमकं काय?

आजच्या आधुनिक युगात वीज बचत हा प्रत्येक घराचा जिव्हाळ्याचा विषय बनला आहे. वाढती वीजदर, महागाई आणि पर्यावरणाची चिंता यामुळे लोक आता पारंपरिक प्रकाशयंत्रांऐवजी एलईडी (Light Emitting Diode) तंत्रज्ञानाकडे मोठ्या प्रमाणावर वळले आहेत. एलईडी तंत्रज्ञानामुळे घरगुती तसेच व्यावसायिक पातळीवर वीज बचतीत खऱ्या अर्थाने क्रांती घडून आली आहे.

जुन्या काळात वापरले जाणारे टंगस्टन बल्ब, सीएफएल (CFL) आणि फ्लुरोसंट ट्यूबलाईट या साधनांच्या तुलनेत एलईडी उपकरणे तब्बल ८० ते ९० टक्के कमी वीज वापरतात. यामुळे केवळ वीज बिलात बचत होते असे नाही, तर उष्णता कमी निर्माण होत असल्याने पर्यावरणालाही कमी हानी पोहोचते.

मात्र, एलईडी उपकरणांमध्येही अनेक पर्याय उपलब्ध असल्याने सर्वसामान्य ग्राहकांमध्ये एक संभ्रम निर्माण होतो. तो म्हणजे — LED Bulb vs LED Tube Light. दोन्हीही एलईडी तंत्रज्ञानावर आधारित असले, तरी त्यांचा वापर, प्रकाश पसरवण्याची पद्धत आणि कार्यक्षमता वेगवेगळी आहे. त्यामुळे नेमके कोणते उपकरण अधिक फायदेशीर ठरते, हा प्रश्न अनेकांना पडतो.

LED Bulb vs LED Tube Light: वीज वापराची खरी तुलना

वीज वापराच्या दृष्टीने पाहिले तर साधारणपणे —

• LED Bulb : 7 ते 12 वॅट

• LED Tube Light : 18 ते 22 वॅट

ही आकडेवारी पाहता पहिल्यांदा असे वाटते की LED Tube Light जास्त वीज वापरत असल्यामुळे ती महाग पडते. पण ही तुलना अपुरी आणि दिशाभूल करणारी आहे. कारण केवळ वॅट्स पाहून कोणते उपकरण जास्त वीजखाऊ आहे हे ठरवता येत नाही. प्रत्यक्षात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे त्या वीजेच्या बदल्यात मिळणारा प्रकाश आणि तो किती प्रभावीपणे खोलीत पसरतो.

 LED Tube Light का ठरते जास्त फायदेशीर ?

 समान प्रकाश वितरण (Uniform Lighting)

LED Tube Light ही आकाराने लांब आणि रेषात्मक असल्यामुळे तिचा प्रकाश संपूर्ण खोलीत समान पद्धतीने पसरतो. छतावर बसवलेली एकच ट्यूबलाईट चारही दिशांना प्रकाश देत असल्याने खोलीत कुठेही अंधाराचे कोपरे राहत नाहीत.

म्हणूनच खालील ठिकाणी LED Tube Light अधिक उपयुक्त ठरते —

• हॉल

• स्वयंपाकघर

• ऑफिस

• मोठ्या आकाराच्या खोल्या

अनेक वेळा एक 20 Watt LED Tube Light ही संपूर्ण खोली उजळण्यासाठी पुरेशी ठरते. त्यामुळे वेगवेगळ्या ठिकाणी अनेक बल्ब लावण्याची गरज राहत नाही.

कमी उपकरणे = कमी वीज खर्च

मोठ्या खोलीत LED Bulb वापरण्याचा विचार केला, तर परिस्थिती वेगळी असते. कारण LED Bulb चा प्रकाश एका विशिष्ट दिशेला केंद्रित असतो. त्यामुळे संपूर्ण खोली उजळण्यासाठी एकच बल्ब अपुरा पडतो.

उदाहरणार्थ —

• 9 Watt × 2 Bulbs = 18 Watt

• 9 Watt × 3 Bulbs = 27 Watt

या तुलनेत एकच 20 Watt LED Tube Light संपूर्ण खोलीला समान प्रकाश देते. इथेच LED Bulb vs LED Tube Light मधील खरा फरक स्पष्ट होतो. कमी उपकरणे वापरल्यामुळे वायरिंग, स्विचेस आणि देखभाल यावरही कमी खर्च होतो.

LED Bulb कुठे जास्त उपयुक्त ठरतो ?

LED Bulb पूर्णपणे निरुपयोगी आहे असे नाही. उलट काही विशिष्ट ठिकाणी LED Bulb हा अधिक सोयीस्कर आणि किफायतशीर पर्याय ठरतो. LED Bulb चा प्रकाश एका दिशेने पडत असल्यामुळे जिथे थेट प्रकाशाची गरज असते, तिथे तो उत्तम काम करतो.

LED Bulb वापरण्यासाठी योग्य ठिकाणे —

• अभ्यासाचे टेबल

• बेडसाइड लॅम्प

• देवघर

• लहान खोली

• घरातील कोपर

या ठिकाणी 7 ते 9 Watt LED Bulb पुरेसा उजेड देतो आणि अनावश्यक वीज खर्च टाळता येतो.

LED Bulb vs LED Tube Light: खोलीच्या आकारानुसार निवड

योग्य एलईडी निवड करताना खोलीचा आकार हा सर्वात महत्त्वाचा घटक ठरतो.

 लहान खोली (10×10 फूट)

•  1 LED Bulb (9 Watt) पुरेसा

 मध्यम खोली (12×12 फूट)

•  1 LED Tube Light (20 Watt)
  किंवा

•  2 LED Bulbs (9 + 9 Watt)

 मोठा हॉल (15×15 फूट किंवा त्याहून मोठा)

•  फक्त 1 LED Tube Light

•  3–4 बल्ब वापरणे टाळावे

वीज बिल अर्ध्यावर आणण्याचे पॉवरफुल उपाय

 1. Lumens तपासा, फक्त Watt नाही

फक्त वॅट्स पाहून निर्णय घेऊ नका. जास्त Lumens म्हणजे जास्त प्रकाश.
साधारणपणे 2000 Lumens असलेली LED Tube Light मोठ्या खोलीसाठी आदर्श मानली जाते.

 2. Cool White आणि Warm White ची योग्य निवड

• अभ्यासाची खोली, किचन: Cool White (6500K)

• बेडरूम, हॉल: Warm White (3000K)

 3. ISI आणि BEE Star Rating

नेहमी 4 किंवा 5 Star Rating असलेली LED उपकरणे निवडावीत. स्वस्त आणि नो-नेम ब्रँड टाळल्यास भविष्यातील नुकसान टाळता येते.

 4. नैसर्गिक प्रकाशाचा योग्य वापर

दिवसा पडदे उघडे ठेवणे, भिंतींना हलके रंग देणे यामुळे कृत्रिम प्रकाशाची गरज कमी होते.

LED उपकरणांचे आयुष्य आणि खर्च

LED Bulb आणि LED Tube Light या दोन्हींचे आयुष्य साधारणपणे 25,000 ते 50,000 तास असते, म्हणजेच 10 ते 15 वर्षांपर्यंत वापर शक्य आहे. LED Bulb ची किंमत ₹100 ते ₹200 दरम्यान, तर LED Tube Light ₹200 ते ₹400 दरम्यान मिळते. एकदा गुंतवणूक केली की दीर्घकाळ देखभालीची चिंता राहत नाही.

 LED Bulb vs LED Tube Light – अंतिम निर्णय

एकूणच पाहता, मोठ्या खोल्या आणि हॉलसाठी LED Tube Light हा अधिक शक्तिशाली आणि किफायतशीर पर्याय ठरतो. तर लहान जागा आणि विशिष्ट ठिकाणांसाठी LED Bulb हा स्मार्ट पर्याय आहे. योग्य ठिकाणी योग्य एलईडीचा वापर केल्यास वीज बिल 40 ते 50 टक्क्यांपर्यंत कमी करणे सहज शक्य आहे.