डिसेंबर 2025 मध्ये भारतातील खाजगी क्षेत्राच्या आर्थिक हालचालींमध्ये लक्षणीय मंदी दिसून आली असून, हा वेग फेब्रुवारीनंतरचा सर्वात कमी असल्याचे समोर आले आहे. उत्पादन क्षेत्रातील (Manufacturing) वाढीचा वेग कमी होणे आणि सेवा क्षेत्रातील (Services) गतीही अपेक्षेपेक्षा कमी राहणे, या दोन्ही कारणांमुळे खाजगी क्षेत्रातील एकूण विस्तारावर मर्यादा आल्याचे स्पष्ट झाले आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विश्वासार्ह मानल्या जाणाऱ्या S&P Global या संस्थेने मंगळवारी जाहीर केलेल्या HSBC Flash Purchasing Managers’ Index (PMI) अहवालातून ही माहिती पुढे आली आहे.
PMI म्हणजे काय आणि त्याचे महत्त्व
Purchasing Managers’ Index (PMI) हा एक महत्त्वाचा आर्थिक निर्देशांक मानला जातो. उद्योग आणि सेवा क्षेत्रातील व्यवस्थापकांकडून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे हा निर्देशांक तयार केला जातो.
PMI 50 च्या वर असल्यास अर्थव्यवस्थेत विस्तार (Expansion) होत असल्याचे सूचित होते.
Related News
28 Dec2025: Indiaवर अब्जावधींचं कर्ज, तरीही इतर देशांना मदत! नेमकं गणित काय?
Indiaचे विदेशी कर्ज आणि जागतिक आर्थिक भूमिका – सखोल विश्लेषण Indiaवर विदेशी कर्जाचा भार वसूल होण्याचे प्रमाण सतत वाढत आहे, पण यामागे देशाच्या आर्थिक रणन...PMI 50 च्या खाली गेल्यास आर्थिक संकुचन (Contraction) दर्शवले जाते.
डिसेंबरमध्ये जरी PMI 50 च्या वर असला, तरी त्यामध्ये झालेली घसरण ही अर्थव्यवस्थेच्या गतीत होत असलेल्या मंदीचा स्पष्ट संकेत मानली जात आहे.
कॉम्पोझिट PMI मध्ये घसरण
HSBC Flash Composite PMI डिसेंबरमध्ये 58.9 इतका नोंदवला गेला. हा आकडा नोव्हेंबरमध्ये 59.7 होता. म्हणजेच एका महिन्यात तब्बल 0.8 अंकांची घसरण झाली आहे. S&P Global च्या मते, हा आकडा फेब्रुवारीनंतरचा सर्वात कमी असून, यावरून वर्षअखेरीस भारतातील खाजगी क्षेत्राचा वेग काहीसा थंडावल्याचे चित्र दिसून येते.
कॉम्पोझिट PMI मध्ये उत्पादन आणि सेवा क्षेत्र दोन्हींचा समावेश असतो. त्यामुळे हा निर्देशांक एकूण खाजगी क्षेत्राच्या आरोग्याचे प्रतिनिधित्व करतो.
उत्पादन क्षेत्राची गती मंदावली
डिसेंबरमध्ये उत्पादन क्षेत्रातील वाढीचा वेग विशेषतः कमी झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
डिसेंबर फ्लॅश मॅन्युफॅक्चरिंग PMI: 55.7
नोव्हेंबर अंतिम मॅन्युफॅक्चरिंग PMI: 56.6
या आकड्यांवरून उत्पादन क्षेत्र अजूनही विस्ताराच्या टप्प्यात आहे, मात्र वाढीचा वेग कमी झाला आहे. कच्च्या मालाच्या किंमती, जागतिक बाजारातील अनिश्चितता, निर्यात मागणीतील नरमाई आणि काही उद्योगांमध्ये ऑर्डर कमी होणे, ही कारणे यामागे असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
उत्पादन क्षेत्र भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठी कणा मानले जाते. रोजगारनिर्मिती, निर्यात आणि औद्योगिक उत्पादन यामध्ये या क्षेत्राचा मोठा वाटा आहे. त्यामुळे उत्पादन क्षेत्रातील गती कमी होणे ही चिंतेची बाब मानली जात आहे.
सेवा क्षेत्रातही उत्साह कमी
सेवा क्षेत्र हे गेल्या काही वर्षांत भारतीय अर्थव्यवस्थेचे सर्वात मजबूत अंग ठरले आहे. मात्र डिसेंबरमध्ये सेवा क्षेत्रातील वाढीची गतीही कमी झाल्याचे दिसून आले.
डिसेंबर फ्लॅश सर्व्हिसेस PMI अॅक्टिव्हिटी इंडेक्स: 59.1
नोव्हेंबर अंतिम सर्व्हिसेस PMI: 59.8
ही घट जरी मर्यादित असली, तरी सातत्याने उच्च पातळीवर असलेल्या सेवा क्षेत्रातील वेग कमी होणे ही बाब दुर्लक्षित करता येणार नाही. पर्यटन, आयटी सेवा, वित्तीय सेवा आणि व्यावसायिक सेवा क्षेत्रांमध्ये मागणी कायम असली, तरी काही कंपन्यांनी नव्या ऑर्डरमध्ये अपेक्षित वाढ न झाल्याचे नोंदवले आहे.
रोजगारनिर्मितीवर परिणाम
PMI अहवालानुसार, डिसेंबरमध्ये रोजगारनिर्मितीचा वेगही काहीसा कमी झाला आहे. अनेक कंपन्यांनी नव्या भरतीऐवजी विद्यमान कर्मचाऱ्यांवरच काम भागवण्यावर भर दिला. वाढत्या खर्चामुळे आणि भविष्यातील मागणीबाबत असलेल्या अनिश्चिततेमुळे कंपन्या खर्चावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे चित्र आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, जर ही परिस्थिती पुढील काही महिन्यांत कायम राहिली, तर रोजगार बाजारावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
व्यावसायिक आत्मविश्वासात घट
S&P Global च्या अहवालात असेही नमूद करण्यात आले आहे की, डिसेंबरमध्ये उद्योग आणि सेवा क्षेत्रातील व्यावसायिकांचा आत्मविश्वास (Business Sentiment) मागील काही महिन्यांच्या तुलनेत कमी झाला आहे. जागतिक अर्थव्यवस्थेतील मंदीची शक्यता, भू-राजकीय तणाव, कच्च्या मालाच्या किमती आणि व्याजदरांबाबतची अनिश्चितता, या कारणांमुळे उद्योगांमध्ये सावधगिरीचे वातावरण आहे.
तज्ज्ञांचे मत
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, डिसेंबरमधील ही घसरण तात्पुरती असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. वर्षअखेरीस अनेक कंपन्या खर्चावर नियंत्रण ठेवतात, तसेच पुढील आर्थिक वर्षाच्या तयारीमुळे गुंतवणुकीचे निर्णय काही काळासाठी पुढे ढकलले जातात.
तथापि, उत्पादन क्षेत्रातील मंदी जर दीर्घकाळ टिकली, तर त्याचा परिणाम एकूण GDP वाढीवर होऊ शकतो, असेही तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे.
सरकार आणि रिझर्व्ह बँकेसमोरील आव्हान
खाजगी क्षेत्रातील गती कमी होणे हे सरकार आणि भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) यांच्यासाठी महत्त्वाचे संकेत मानले जात आहेत. आगामी काळात धोरणात्मक पातळीवर उद्योगांना चालना देण्यासाठी उपाययोजना करणे, गुंतवणूक वाढवणे आणि मागणी मजबूत ठेवणे, हे मोठे आव्हान ठरणार आहे.
एकंदरीत पाहता, डिसेंबर 2025 मध्ये भारतातील खाजगी क्षेत्राचा विस्तार सुरू असला, तरी उत्पादन आणि सेवा दोन्ही क्षेत्रांतील वाढीचा वेग मंदावला आहे. HSBC Flash PMI आकडेवारीनुसार, हा वेग फेब्रुवारीनंतरचा सर्वात कमी असून, वर्षअखेरीस भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या गतीत थोडीशी नरमाई आल्याचे स्पष्ट चित्र दिसून येते. आगामी महिन्यांमध्ये मागणी, गुंतवणूक आणि जागतिक परिस्थिती यावरच खाजगी क्षेत्राची पुढील दिशा ठरणार आहे.
