नागपूरच्या मध्यवर्ती संग्रहालयातील अजब बंगला नागपूर ८ दालनांच्या नूतनीकरणासाठी ६० कोटी निधी मंजूर, ब्रिटीशकालीन ऐतिहासिक वारसा पुन्हा अनुभवता येणार.
नागपूर बातमी: अजब बंगला नागपूरचा भव्य नूतनीकरण – ऐतिहासिक वारसा पुन्हा जिवंत
नागपूरमध्ये इतिहास प्रेमींना आनंद देणारी एक खास बातमी! नागपूरच्या मध्यवर्ती संग्रहालयातील अजब बंगला नागपूरला राज्य सरकारने नूतनीकरणासाठी ६० कोटी रुपयांचा भव्य निधी मंजूर केला आहे. या निधीमुळे बंद असलेल्या आठ दालनांचे पुनर्निर्माण होईल आणि संग्रहालयाला नवीन स्वरूपात जिवंत केले जाईल.
अजब बंगला नागपूर – ऐतिहासिक महत्व
अजब बंगला नागपूर ही फक्त एक वास्तू नाही, तर महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचा अमूल्य ठेवा आहे. या संग्रहालयाची स्थापना १८६३ साली झाली. मध्यवर्ती संग्रहालयात एकूण २८,८८७ प्रदर्शनीय वस्तू आहेत. संग्रहालयाची विभागणी खालीलप्रमाणे केली गेली आहे:
ऐतिहासिक अवशेष
कला-व्यवसाय
पुरातत्त्व
मानववंशशास्त्र
भूगर्भशास्त्र
निसर्ग
इतिहास
संग्रहालयात एकूण अकरा दालन आहेत. त्यातील फक्त तीन दालन सध्या खुली असून उर्वरित आठ दालन बंद आहेत. बंद दालनांमुळे पर्यटकांना ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अनुभव घेणे अशक्य झाले आहे.
नूतनीकरणाची कारणे
अजब बंगला नागपूर मधील दालन बंद राहण्यामागे मुख्य कारण पाणी गळती आहे. संग्रहालयाचे अभिरक्षक मयुरेश खडके यांनी सांगितले, “संग्रहालयातील काही दालन पाणी गळतीमुळे बंद आहेत. या दालनांच्या दुरुस्ती आणि नूतनीकरणासाठी राज्य सरकारने निधी मंजूर केला आहे.”
संग्रहालयातील अनेक ऐतिहासिक वस्तू आणि कलाकृतींचे संरक्षण करणे अत्यंत आवश्यक आहे. ब्रिटीशकालीन या संग्रहालयाचे वास्तुशास्त्रीय सौंदर्य टिकवून ठेवणे ही देखील एक महत्त्वाची बाब आहे.
नूतनीकरणाची योजना
संग्रहालयाच्या नूतनीकरणासाठी टप्प्याटप्प्याने काम सुरू होणार आहे. सर्व आठ दालनांचे एकाचवेळी काम न घेता, प्रत्येक दालनाचे पुनर्निर्माण मानकानुसार पूर्ण केले जाईल.
पहिला टप्पा: निविदा प्रक्रिया – येत्या महिनाभरात पूर्ण होईल.
दुसरा टप्पा: दालनांची दुरुस्ती आणि संरचनात्मक कामे.
तिसरा टप्पा: ऐतिहासिक वस्तूंचा संग्रह, प्रदर्शनासाठी सज्ज करणे.
चौथा टप्पा: पर्यटकांसाठी खुली करून संग्रहालयाचा अनुभव देणे.
संग्रहालय नूतनीकरणानंतर पर्यटकांना ऐतिहासिक वारसा अनुभवता येईल, तसेच येथील कलात्मक आणि सांस्कृतिक ठेवा सुरक्षित राहील.
संग्रहालयातील महत्त्वाच्या वस्तू
अजब बंगला नागपूरमध्ये विविध काळातील आणि प्रकारातील महत्त्वाच्या वस्तू संग्रहित आहेत:
कोरीव कामाच्या कलाकृती – प्राचीन भारतीय हस्तकला दर्शवणारी वस्तू.
ब्रह्मदेशातील कलाकृती – प्राचीन काळातील शिल्पकला आणि मूर्तिशास्त्राचे उदाहरण.
पुरातन इतिहासाचे पुरावशेष – प्रागैतिहासिक ते आधुनिक काळातील वस्तू.
अशोकाचा शिलालेख – देवटेक येथे आढळलेला प्राचीन शिलालेख.
नष्ट झालेल्या प्राण्यांचे अवशेष – प्राणीवंशशास्त्राचा अभ्यास करता येईल.
भूगर्भातील नमुने – पृथ्वीच्या संरचनेचा अभ्यास.
अनेक दालन बंद असल्यामुळे पर्यटकांना या अमूल्य वस्तूंचा अनुभव घेता येत नाही. आता नूतनीकरणामुळे हे सर्व दालन खुली होतील आणि प्रदर्शन सुधारले जाईल.
पर्यटकांसाठी फायदे
संग्रहालय नूतनीकरणानंतर पर्यटकांना खालील सुविधा उपलब्ध होतील:
सुधारित प्रदर्शन आणि प्रकाशयोजना
दालनांमधील सुरक्षित प्रवेश मार्ग
ऐतिहासिक माहितीचे डिजिटल पॅनेल्स
सुसंगत आणि आकर्षक वातावरण
म्हणजेच, अजब बंगला नागपूर आता केवळ वास्तू नाही, तर एक संपूर्ण अनुभवात्मक ठिकाण बनेल.
महाराष्ट्रातील संग्रहालयांची पार्श्वभूमी
महाराष्ट्रात सध्या १३२ विविध विषयांवरील संग्रहालये आहेत. यामध्ये व्यक्ती, विविध विषय आणि कलादालन यांचा समावेश आहे. नागपूरमधील मध्यवर्ती संग्रहालय हे पुरातत्त्व आणि इतिहासावर आधारित असल्यामुळे विशेष प्रसिद्ध आहे.
अजब बंगला नागपूर – ब्रिटीशकालीन वारसा
अजब बंगला नागपूर हे ब्रिटीशकालीन वास्तुशास्त्राचे उत्तम उदाहरण आहे. याचे वास्तुशास्त्रीय सौंदर्य, भव्य दालन रचना आणि ऐतिहासिक मूर्तिशास्त्र हे सर्व आकर्षक ठरतात. राज्य सरकारने याची महत्त्वाची नोंद घेत नूतनीकरणासाठी निधी मंजूर केला आहे.
नूतनीकरणानंतरचा परिणाम
संग्रहालयातील बंद दालनांची उघडणी
पर्यटकांचा अनुभव वाढणे
ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे संरक्षण
नागपूरमधील सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना
संग्रहालयाच्या नूतनीकरणामुळे नागपूर हे सांस्कृतिक पर्यटनाचे हब बनू शकते.
नूतनीकरणाचे आव्हाने
दालनांचे संरचनात्मक जटिलता
ऐतिहासिक वस्तूंचे संवेदनशील संरक्षण
कामाची टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी
पर्यटकांसाठी आरामदायक आणि सुरक्षित अनुभव सुनिश्चित करणे
या आव्हानांचा सामना करून काम पूर्ण होणे ही महत्त्वाची बाब आहे.
राज्य सरकारने मंजूर केलेल्या ६० कोटींच्या निधीमुळे अजब बंगला नागपूर नूतनीकरणाचा प्रवास सुरू होणार आहे. बंद दालनांची उघडणी, ऐतिहासिक वस्तूंचे संवेदनशील प्रदर्शन आणि पर्यटकांसाठी सुधारित अनुभव ही मुख्य उद्दिष्टे आहेत. या नूतनीकरणामुळे नागपूरमधील ऐतिहासिक वारसा पुन्हा जिवंत होईल.
