एफ‑16वर राफेलचा वरचष्मा! 100 किमी परिसरात 40 लक्ष्यांचा एकाचवेळी शोध, भारतीय हवाई शक्तीला नवे बळ
भारतीय हवाई दलाच्या सामर्थ्यात ऐतिहासिक भर घालणारा क्षण आज साक्षात साकार होत आहे. संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांच्या उपस्थितीत फ्रान्समध्ये भारताला पहिले राफेल लढाऊ विमान औपचारिकरित्या प्राप्त होत आहे. विजयादशमीच्या शुभमुहूर्तावर राफेलची शस्त्रपूजा होत असून, हा क्षण केवळ हवाई दलासाठीच नव्हे तर देशाच्या संरक्षण व्यवस्थेसाठीही निर्णायक ठरणारा आहे. राफेल विमान भारतात प्रत्यक्ष येण्यासाठी मे 2020 पर्यंत वेळ लागणार असला, तरी त्याच्या आगमनाने पाकिस्तान आणि चीन दोघांच्याही सामरिक गणितात मोठा बदल होणार आहे.
पूर्व हवाई दलप्रमुख एअर चीफ मार्शल बी. एस. धनोआ यांनी नुकतेच स्पष्ट शब्दांत सांगितले होते की, “राफेल हवाई दलात दाखल झाल्यानंतर पाकिस्तान नियंत्रण रेषा किंवा आंतरराष्ट्रीय सीमेजवळ येण्याचे धाडस करणार नाही.” या पार्श्वभूमीवर राफेल आणि पाकिस्तानकडे असलेल्या एफ‑16 लढाऊ विमानांची तुलना पुन्हा एकदा चर्चेत आली आहे.
राफेल का ठरतो एफ‑16पेक्षा सरस?
राफेल आणि एफ‑16 यांची तुलना केली असता, वेग आणि काही तांत्रिक बाबींमध्ये एफ‑16 पुढे असला तरी युद्धक्षमता, शस्त्रसज्जता, सेन्सर प्रणाली आणि रडार क्षमता या बाबतीत राफेल स्पष्टपणे वरचढ ठरतो.
भास्कर अॅपशी संवाद साधताना भारतीय हवाई दलाचे माजी फायटर पायलट ग्रुप कॅप्टन (निवृत्त) किशोर कुमार खेरा आणि संरक्षण तज्ज्ञ पूषण दास यांनी राफेलच्या वैशिष्ट्यांवर सविस्तर प्रकाश टाकला.
1) अत्याधुनिक रडार : राफेलची सर्वात मोठी ताकद
राफेलचे सर्वात प्रभावी वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची अत्याधुनिक रडार प्रणाली. फ्रेंच कंपनी दासो एव्हिएशनने राफेलमध्ये बसवलेले रडार सिस्टिम एफ‑16मध्ये वापरल्या जाणाऱ्या लॉकहीड मार्टिनच्या रडारपेक्षा कितीतरी पटींनी प्रगत आहे.
एफ‑16 :
84 किमीच्या परिसरात
एकाचवेळी 20 लक्ष्य ओळखण्याची क्षमता
राफेल :
100 किमीपेक्षा अधिक परिसरात
एकाचवेळी 40 लक्ष्य ओळखण्याची क्षमता
ग्रुप कॅप्टन किशोर खेरा सांगतात, “राफेलकडे असलेले ऑनबोर्ड रडार आणि सेन्सरची रेंज सध्या भारतीय हवाई दलातील कोणत्याही लढाऊ विमानाकडे नाही. यामुळे शत्रूच्या विमानाला डिटेक्ट न होता त्याच्यावर लक्ष ठेवता येते. हवाई युद्धात ही क्षमता अत्यंत निर्णायक ठरते.” याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ‘फर्स्ट लूक, फर्स्ट शॉट’ – म्हणजे शत्रूला दिसण्याआधीच त्याच्यावर हल्ला करण्याची क्षमता.
2) क्षेपणास्त्र प्रणाली : राफेलचा निर्णायक वार
पाकिस्तानच्या एफ‑16 विमानांमध्ये वापरली जाणारी AMRAAM क्षेपणास्त्रे साधारणतः 100 किमीपर्यंत मारक क्षमता ठेवतात. मात्र राफेलमध्ये वापरली जाणारी शस्त्र प्रणाली यापेक्षा कितीतरी अधिक प्रगत आहे.
राफेलची प्रमुख क्षेपणास्त्रे
● मीटिअर मिसाइल
150 किमीपेक्षा अधिक रेंज
हवेत हालचाल करणाऱ्या लक्ष्यांवर अत्यंत अचूक हल्ला
फायटर जेट, ड्रोन, क्रूझ मिसाइल नष्ट करण्याची क्षमता
● स्कॅल्प मिसाइल
सुमारे 300 किमी रेंज
जमिनीवरील अत्यंत संरक्षित लक्ष्य भेदण्याची क्षमता
विमानाला शत्रूच्या हवाई संरक्षण प्रणालीपासून सुरक्षित ठेवते
खेरा स्पष्ट करतात,
“लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांमुळे राफेल केवळ सुरक्षित राहत नाही, तर मिशन यशस्वी होण्याची शक्यताही प्रचंड वाढते.”
3) ह्यूमन‑मशीन इंटरफेस : मायक्रोसेकंदात निर्णय
हवाई युद्धात निर्णय घेण्यासाठी सेकंद नव्हे तर मायक्रोसेकंद महत्त्वाचे असतात. राफेलचे ह्यूमन‑मशीन इंटरफेस पायलटला अत्यंत जलद आणि अचूक निर्णय घेण्यास मदत करते.
राफेलमधील विविध सेन्सर, डिस्प्ले आणि डेटा प्रोसेसिंग सिस्टम युद्धभूमीचे स्पष्ट चित्र पायलटसमोर मांडतात. परिणामी निर्णय घेण्याचा वेळ कमी होतो आणि जिंकण्याची शक्यता वाढते.
सुखोई, मिराज आणि तेजससोबत राफेलची संयुक्त ताकद
राफेल एकट्याने लढणारे विमान नसून, ते सुखोई‑30 एमकेआय, मिराज‑2000, मिग‑29 आणि तेजस यांच्यासोबत समन्वय साधून काम करते.
हवाई वर्चस्व : राफेल, सुखोई
जमिनीवरील लक्ष्य : राफेल, जग्वार
अचूक हल्ले : मिराज, तेजस
पूर्ण युद्धस्थितीत ही संयुक्त क्षमता भारताला निर्णायक आघाडीवर नेऊ शकते.
भारत‑पाकिस्तान‑चीन : लढाऊ विमानांची तुलना
| घटक | राफेल (भारत) | एफ‑16 (पाकिस्तान) | जे‑20 (चीन) |
|---|---|---|---|
| कमाल वेग | 2222 किमी/ता | 2415 किमी/ता | 2100 किमी/ता |
| रडार क्षमता | 100 किमी / 40 लक्ष्य | 84 किमी / 20 लक्ष्य | अत्याधुनिक |
| प्रमुख मिसाइल | मीटिअर, स्कॅल्प | AMRAAM | PL‑15, PL‑21 |
| उंची | 15,240 मीटर | 15,235 मीटर | 18,000 मीटर |
चीनचे जे‑20 : भविष्यातील आव्हान
संरक्षण तज्ज्ञ पूषण दास यांच्या मते, “पाकिस्तानच्या एफ‑16पेक्षा राफेल सरस असला तरी चीनचे जे‑20ए विमान भविष्यात मोठे आव्हान ठरू शकते. चीन मोठ्या प्रमाणावर हे विमान तैनात करत असून, पाकिस्तानलाही ते मिळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.”
यामुळे राफेलसोबतच तेजसचे आधुनिकीकरण, चौथ्या पिढीच्या विमानांचे अपग्रेड आणि स्क्वाड्रन संख्या वाढवणे अत्यावश्यक ठरणार आहे.
वायुसेनेची संख्या : अजूनही कमतरता
सध्या भारतीय वायुसेनेकडे 31 स्क्वाड्रन आहेत, तर गरज आहे 42 स्क्वाड्रनची. मिग‑21 आणि मिग‑27 निवृत्त झाल्यानंतर ही संख्या आणखी घटण्याची शक्यता आहे. अशा स्थितीत राफेलचे आगमन महत्त्वाचे असले तरी, ते पुरेसे नाही, हे वास्तव स्वीकारावे लागेल.
राफेल हे केवळ एक लढाऊ विमान नाही, तर भारताच्या रणनीतिक विचारसरणीतला निर्णायक बदल आहे. एफ‑16वर त्याचा वरचष्मा स्पष्ट आहे. अत्याधुनिक रडार, दीर्घ पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे आणि पायलट‑अनुकूल तंत्रज्ञानामुळे राफेल भारताला हवाई युद्धात नवी धार देतो.
आगामी काळात राफेल, तेजस आणि सुखोई यांचा समन्वय भारतीय हवाई दलाला आशियातील सर्वात प्रभावी शक्तींपैकी एक बनवेल, यात शंका नाही.
