लायबेरियाचा झेंडा, सिग्नल सिस्टीम बंद करून जहाजाने होर्मुज सामुद्रधुनी पार केली
जागतिक स्तरावर तणावपूर्ण परिस्थिती असतानाही सौदी अरेबियातून कच्च्या तेलाने भरलेले एक मोठे जहाज सुरक्षितपणे मुंबईत दाखल झाले आहे. अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे पश्चिम आशियात युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर कच्च्या तेलाचा पुरवठा खंडित होण्याची भीती व्यक्त केली जात होती. मात्र या तणावपूर्ण वातावरणातही कच्च्या तेलाचे जहाज सुरक्षितपणे भारतात पोहोचल्याने दिलासा मिळाला आहे.
या जहाजाने अत्यंत धोकादायक परिस्थितीतून प्रवास करत होर्मुज सामुद्रधुनी पार केली आणि अखेर मुंबई बंदरात दाखल झाले. या जहाजावर तब्बल 1 लाख 35 हजार 335 टन कच्चे तेल असल्याची माहिती समोर आली आहे. हे तेल मुंबईतील माहुल परिसरातील रिफायनरींना पाठवण्यात येणार आहे.
मध्यपूर्वेत युद्धाचा तणाव वाढला
गेल्या काही दिवसांपासून मध्यपूर्वेत तणाव प्रचंड वाढला आहे. अमेरिकेने आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांनंतर इराणकडूनही जोरदार पलटवार करण्यात येत आहे. या संघर्षामुळे संपूर्ण जगाचे लक्ष पश्चिम आशियाकडे लागले आहे.
या युद्धामुळे होर्मुज सामुद्रधुनी अत्यंत संवेदनशील बनली आहे. जगातील मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाचा पुरवठा याच मार्गाने होतो. त्यामुळे ही सामुद्रधुनी बंद झाली तर जागतिक इंधन बाजारपेठेला मोठा फटका बसू शकतो.
इराणने या सामुद्रधुनीवर नियंत्रण ठेवत आंतरराष्ट्रीय जहाजांना इशारे दिल्याने अनेक देशांमध्ये इंधन टंचाईची भीती निर्माण झाली आहे. परिणामी अनेक देशांमध्ये पेट्रोल आणि डिझेलचे दर मोठ्या प्रमाणावर वाढले आहेत.
सिग्नल सिस्टीम बंद करून केला प्रवास
युद्धजन्य परिस्थिती लक्षात घेता या जहाजाने अत्यंत सावधगिरी बाळगत प्रवास केला. इराणकडून हल्ला होऊ नये म्हणून जहाजाची सिग्नल सिस्टीम बंद करण्यात आली होती.
सामान्यतः जहाजे समुद्रात प्रवास करताना AIS (Automatic Identification System) या प्रणालीचा वापर करतात. यामुळे जहाजाची ओळख, स्थान आणि मार्ग इतर जहाजांना आणि नियंत्रण केंद्रांना कळतो. मात्र युद्धाच्या परिस्थितीत ही माहिती शत्रूपर्यंत पोहोचू नये म्हणून काही जहाजे ही प्रणाली तात्पुरती बंद करतात.
याच पद्धतीने या जहाजानेही प्रवास केला आणि सुरक्षितपणे होर्मुज सामुद्रधुनी पार केली.
लायबेरियाचा झेंडा लावून मुंबईत आगमन
या जहाजाने लायबेरियाचा झेंडा लावला होता. अनेक आंतरराष्ट्रीय जहाजे वेगवेगळ्या देशांच्या नोंदणीत चालवली जातात. यालाच ‘फ्लॅग ऑफ कन्व्हिनियन्स’ असे म्हटले जाते.
सौदी अरेबियातून निघालेले हे Suezmax श्रेणीतील “शेनलॉन्ग” नावाचे जहाज अखेर मुंबई बंदरात दाखल झाले. Suezmax ही मोठ्या आकाराची तेलवाहू जहाजांची श्रेणी असून ती मोठ्या प्रमाणात कच्चे तेल वाहून नेण्यासाठी वापरली जाते.या जहाजावर तब्बल 1,35,335 टन कच्चे तेल असल्याची माहिती मिळाली आहे.
माहुल रिफायनरींकडे तेल पाठवले जाणार
मुंबई बंदरात पोहोचलेल्या या जहाजातील कच्चे तेल आता माहुल परिसरातील रिफायनरींना पाठवण्यात येणार आहे. मुंबई परिसरात अनेक मोठ्या तेल शुद्धीकरण प्रकल्प आहेत, जे देशातील इंधन पुरवठ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
या रिफायनरींमध्ये कच्च्या तेलाचे शुद्धीकरण करून पेट्रोल, डिझेल, एलपीजी आणि इतर पेट्रोलियम उत्पादने तयार केली जातात. त्यामुळे हे तेल भारताच्या इंधन पुरवठ्यासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.
भारतासाठी दिलासादायक घडामोड
मध्यपूर्वेतील तणावामुळे भारतासह अनेक देश चिंतेत आहेत. कारण भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी मोठा भाग आयातीवर अवलंबून आहे. विशेषतः सौदी अरेबिया, इराक आणि संयुक्त अरब अमिराती या देशांकडून मोठ्या प्रमाणात तेल आयात केले जाते.
अशा परिस्थितीत युद्धाच्या पार्श्वभूमीवरही सौदी अरेबियातून कच्च्या तेलाचे जहाज भारतात पोहोचणे ही भारतासाठी दिलासादायक बाब मानली जात आहे.तज्ञांच्या मते, जर होर्मुज सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद झाली तर जागतिक तेल बाजारपेठेत मोठी उलथापालथ होऊ शकते. त्यामुळे सध्या सर्व देश परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
जागतिक बाजारावर परिणाम
मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी चढ-उतार सुरू आहे. युद्धाचा परिणाम जागतिक ऊर्जा बाजारावर होत असून अनेक देश पर्यायी पुरवठा मार्ग शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
भारतासारख्या मोठ्या ऊर्जा ग्राहक देशासाठी अशा परिस्थितीत तेलाचा पुरवठा सुरळीत राहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे सौदी अरेबियातून आलेल्या या जहाजामुळे भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेला काही प्रमाणात दिलासा मिळाल्याचे मानले जात आहे.
मध्यपूर्वेतील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जगभरात चिंतेचे वातावरण असताना सौदी अरेबियातून कच्च्या तेलाने भरलेले जहाज सुरक्षितपणे मुंबईत पोहोचणे ही महत्त्वाची घटना ठरली आहे. अत्यंत धोकादायक परिस्थितीतून प्रवास करत जहाजाने होर्मुज सामुद्रधुनी पार केली आणि भारताच्या इंधन पुरवठ्याला हातभार लावला.
युद्धाच्या वणव्यातही ऊर्जा पुरवठा सुरू ठेवण्याचा हा प्रयत्न जागतिक व्यापाराच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा मानला जात आहे.
