खनिज तेल संकट: होर्मुझ सामुद्रधुनी युद्धामुळे भारतासह जगावर मोठा फटका
सध्या खनिज तेलाच्या बाजारात अभूतपूर्व संकट निर्माण झाले आहे. इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील संघर्ष सुरू झाल्यापासून जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. युद्ध सुरू झाल्यानंतर आठवडा उलटला तरीही कोणतीही शांततेची चिन्हे दिसत नाहीत. परिणामी, तेल-गॅस वाहतुकीवर गंभीर परिणाम झाला असून जागतिक बाजारपेठेत खनिज तेलाचे दर प्रति बॅरल १२० डॉलर्सच्या पातळीवर पोहोचले आहेत.
मध्य पूर्व आशियातील ही परिस्थिती जगातील अनेक देशांसाठी चिंतेची बाब ठरली आहे. इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल वाहतुकीवर बंदी घालून जागतिक पुरवठ्यावर दाब निर्माण केला आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जगभरात दररोज जवळजवळ २० टक्के खनिज तेल वाहते. हे क्षेत्र चीन, भारत, जपान आणि दक्षिण कोरियाला महत्त्वपूर्ण तेल पुरवठा करते, ज्यामध्ये भारतावर होणारा परिणाम सर्वाधिक आहे.
जगाच्या दैनंदिन तेल गरजेची गणना केली तर दररोज १० कोटी बॅरल तेलाची आवश्यकता आहे. यातील अंदाजे २ कोटी बॅरल्स होर्मुझ सामुद्रधुनीतून येते. युद्धामुळे ही वाहतूक ठप्प झाल्यास आशियातील चार महत्त्वाच्या अर्थव्यवस्थांना थेट फटका बसतो. इतिहास पाहिला तर, १९७३ मध्ये योम किप्पूर युद्धाने तेल बाजारात धक्का दिला होता. १९७८-७९ मध्ये इराणी क्रांतीवेळी दररोज ५० ते ६० लाख बॅरल तेल वाहतूक बंद झाली होती, तर १९८० मध्ये इराण-इराक युद्धात दररोज ४० लाख बॅरल तेल वाहतूक ठप्प झाली होती. सध्याच्या परिस्थितीत होर्मुझमधून येणाऱ्या तेलाचा फटका दररोज २ कोटी बॅरल्सच्या घरात पोहोचत आहे. यामुळे जागतिक बाजारपेठेत अभूतपूर्व तणाव निर्माण झाला आहे.
Related News
सारा अर्जुनच्या नावाचा खोटा पोस्ट व्हायरल; राज अर्जुन म्हणतात – मुलगी कधीच असं म्हणणार नाही
गॅस टंचाईचा उद्योगांना मोठा फटका; संभाजीनगरातील पाच उद्योग बंद पडण्याच्या मार्गावर
Petrol–Diesel दरांवर केंद्राचा मोठा निर्णय, युद्धामुळे वाढ होणार नाही!
घरगुती गॅस सिलिंडर बुकिंगमध्ये बदल – कालावधी आता 25 दिवस, सर्वसामान्यांसाठी मोठा फटका
इराणविरोधात तुर्कीने थेट कारवाई, उत्तर सायप्रसमध्ये एफ-१६ विमाने तैनात
इराणमधील महिलांचा पहिला मुलांचा जन्म 27 वर्षांच्या सरासरी वयात
इराण-इस्रायल युद्ध : रशियाला फायदा, चीनला अब्जावधी डॉलर्सचा तोटा
आरटीई कायद्यातील 1 किलोमीटरची अट न्यायालयाने स्थगित केली
‘The 50’ मध्ये मोठा गोंधळ: अरबाज पटेलने शिव ठाकरेला मारले, तात्काळ शोमधून बाहेर
भारतासाठी ही परिस्थिती विशेषतः चिंताजनक आहे. देशाला दररोज अंदाजे ६० लाख बॅरल्स खनिज तेल लागते, ज्यातील ८८ टक्के आयात करावी लागते. युद्धाआधी भारताला दररोज २१ ते २२ लाख बॅरल्स तेल होर्मुझ सामुद्रधुनीतून मिळत असे. याशिवाय, भारताच्या एलएनजीच्या आयातीतही ६० टक्के होर्मुझवर अवलंबून आहे. त्यामुळे होर्मुझमधील वाहतूक ठप्प झाल्यास भारताला दररोज मोठा आर्थिक फटका बसण्याची शक्यता आहे.
तेलाच्या दरात १० टक्क्यांनी वाढ झाली तर महागाईत वाढ होऊ शकते, विकासाचा वेग मंदावू शकतो आणि वित्तीय तूटही वाढण्याची भीती निर्माण होते. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या आकडेवारीनुसार, तेल दरात वाढ झाल्यास देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर थेट परिणाम होतो. ऊर्जा क्षेत्रावरील अवलंबित्वामुळे उद्योगधंद्यांवरही दबाव वाढतो, ज्याचा परिणाम रोजगार आणि उत्पादनावर दिसतो.
जागतिक दृष्टिकोनातूनही ही परिस्थिती गंभीर आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून तेल वाहतूक ठप्प झाल्यास जगाला इतिहासातील सर्वात मोठा तेल धक्का बसू शकतो. चीन, जपान, दक्षिण कोरिया यांसारख्या आशियातील अर्थव्यवस्थाही यामुळे चिंतेत आहेत. तेलाच्या महागाईमुळे चलनवाढ, व्यापार घाटा आणि वित्तीय अस्थिरता निर्माण होऊ शकते.
सरकार आणि तेल कंपन्या या संकटासाठी उपाययोजना करत आहेत, परंतु युद्ध सुरू असताना स्थिर उपाय शोधणे कठीण आहे. जागतिक बाजारपेठेतील अनिश्चितता, पुरवठा तुटवडा आणि तेलाच्या किंमतींमध्ये वाढ ही आर्थिक धोके वाढवत आहेत. यामुळे भारतासह आशियातील देशांमध्ये अर्थव्यवस्थेला मोठा दबाव जाणवत आहे.
सध्या एकच स्पष्ट उपाय म्हणजे युद्ध लवकरात लवकर संपवणे, होर्मुझमधील वाहतूक सुरळीत करणे आणि जागतिक तेल पुरवठा सुनिश्चित करणे. अन्यथा, भविष्यातील काही महिन्यांत तेल महागाई आणि आर्थिक तणाव वाढण्याची शक्यता प्रचंड आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/indias-role-in-conflict-fighting-west-asia-peace/
