Holika Dahan 2026 : तारीख, शुभ मुहूर्त आणि संपूर्ण पूजा विधी जाणून घ्या
हिंदू धर्मातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि आनंदोत्सवाचा सण म्हणजे Holi. वसंत ऋतूच्या आगमनाची चाहूल देणारा हा सण केवळ रंगांचा उत्सव नसून वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा संदेश देणारा आहे. होळीच्या आदल्या दिवशी साजरा केला जाणारा Holika Dahan हा विधी धार्मिकदृष्ट्या विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. या दिवशी संध्याकाळी होलिकेचे प्रतीकात्मक दहन केले जाते. पौराणिक कथेनुसार, भक्त प्रल्हादाच्या अखंड श्रद्धेमुळे दुष्ट प्रवृत्तींचा नाश झाला आणि सत्याचा विजय झाला.
त्याच घटनेची आठवण म्हणून Holi का दहनाची परंपरा आजही जपली जाते. या अग्नीत नकारात्मक विचार, मत्सर, राग आणि वाईट प्रवृत्तींचा त्याग करण्याची भावना ठेवली जाते. समाजातील लोक एकत्र येऊन प्रार्थना करतात, प्रदक्षिणा घालतात आणि नव्या सकारात्मक ऊर्जेचे स्वागत करतात. त्यामुळे होलिका दहन हा केवळ धार्मिक विधी नसून आत्मशुद्धी, सामाजिक ऐक्य आणि नवचैतन्याचा प्रतीकात्मक सोहळा मानला जातो.
होलिका दहन 2026 : तारीख आणि शुभ मुहूर्त
पंचांगानुसार, यावर्षी फाल्गुन महिन्याची पौर्णिमा ३ मार्च २०२६ रोजी येत आहे. या दिवशी संध्याकाळी ६.०८ ते ८.३५ या वेळेत होलिका पूजेसाठी शुभ मुहूर्त मानला जात आहे. दुसऱ्या दिवशी, ४ मार्च २०२६ रोजी रंगांची होळी साजरी केली जाईल. धार्मिक मान्यतेनुसार, होलिका दहन पौर्णिमेच्या प्रदोषकाळात करणे शुभ मानले जाते.
पौराणिक महत्त्व
Holi का दहनाचा संबंध भक्त प्रल्हाद आणि भगवान Narasimha यांच्या कथेशी जोडला जातो. राक्षसराज हिरण्यकश्यपू याने आपल्या पुत्र प्रल्हादाला विष्णूभक्तीपासून परावृत्त करण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले. त्याची बहीण होलिका हिला अग्नीचा वर मिळालेला असल्याने तिने प्रल्हादाला मांडीवर बसवून अग्नीत प्रवेश केला. मात्र भक्तीच्या बळावर प्रल्हाद सुरक्षित राहिला आणि होलिका भस्मसात झाली. त्यामुळे हा दिवस भक्ती, श्रद्धा आणि सत्याच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो.
पूजेसाठी लागणारे साहित्य
होलिका पूजेसाठी गंगाजल, शुद्ध पाणी, रोळी, चंदन, अक्षत (तांदूळ), फुले, हार, गूळ, संपूर्ण हळद, बटाशे, नारळ, गुलाल, गहू किंवा बार्लीची कणसं, कापूर, शेणाच्या गोवऱ्या, विड्याची पाने, लवंगा, वेलची आणि हवन साहित्य लागते. काही ठिकाणी शेणापासून होलिका आणि प्रल्हादाच्या मूर्ती तयार करण्याची परंपरा आहे.
पूजा पद्धत : शास्त्रोक्त विधी
सर्वप्रथम ज्या ठिकाणी होलिका दहन करायचे आहे ते ठिकाण स्वच्छ करून गंगाजलाने शुद्ध करावे. त्यानंतर पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून पूजा सुरू करावी. लाकडाचा ढिगारा रचून त्यामध्ये शेणाच्या गोवऱ्या ठेवाव्यात. शेणापासून बनवलेल्या होलिका आणि प्रल्हादाच्या मूर्ती लाकडामध्ये स्थापित कराव्यात.
यानंतर कच्च्या सूताच्या दोऱ्याने होलिकेभोवती सात वेळा प्रदक्षिणा घालून दोरा गुंडाळावा. धूप, दीप, फुले, चंदन, अक्षत, गूळ, नारळ, विड्याची पाने, लवंग, वेलची, अबीर-गुलाल अर्पण करावे. “ॐ होलिकायै नमः” किंवा “ॐ अग्नये स्वाहा” या मंत्रांचा जप करावा. भगवान नरसिंह यांचे ध्यान करून होलिकेला अग्नी द्यावा.
अग्नी प्रज्वलित झाल्यानंतर कुटुंबातील सदस्यांनी गहू किंवा बार्ली अर्पण करून तीन वेळा प्रदक्षिणा घालावी. ही प्रदक्षिणा करताना मनातील राग, मत्सर, नकारात्मक विचार अग्नीत अर्पण करण्याची भावना ठेवावी.
होलिका दहनानंतरची परंपरा
Holi का दहनानंतर अग्नी शांत झाल्यावर आणि राख पूर्णपणे थंड झाल्यावर ती कपाळावर लावण्याची प्राचीन परंपरा आहे. या राखेला अत्यंत पवित्र मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, होलिकेच्या अग्नीत नकारात्मक शक्ती, वाईट विचार आणि अशुभ ऊर्जा भस्मसात होतात. त्यामुळे उरलेली राख ही शुद्धीकरणाचे प्रतीक मानली जाते. ही राख कपाळावर लावल्याने दुष्ट शक्तींपासून संरक्षण मिळते आणि घरात सुख-समृद्धी नांदते, असा विश्वास आहे.
अनेक कुटुंबे ही राख घरात आणून देवघरात ठेवतात किंवा प्रवेशद्वाराजवळ शिंपडतात. काही ठिकाणी या दिवशी पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांना अर्पण करण्याचीही प्रथा आहे. तसेच Hanuman आणि शीतला मातेला विशेष नैवेद्य अर्पण करून कुटुंबाच्या आरोग्य आणि सुरक्षिततेसाठी प्रार्थना केली जाते. या परंपरांमधून श्रद्धा, कृतज्ञता आणि संरक्षणाची भावना व्यक्त होते.
होलिका दहनाचे नियम
धार्मिक मान्यतेनुसार काही विशेष नियम पाळले जातात. गरोदर महिला, नवजात बालके, मासिक पाळीतील महिला यांनी Holi का दहन प्रत्यक्ष पाहू नये, अशी समजूत आहे. तसेच संध्याकाळी शुभवेळी होलिका दहन पाहिल्यानंतरच भोजन करावे. फाल्गुन पौर्णिमेच्या चंद्राचे दर्शन घेऊन त्याची पूजा करणेही शुभ मानले जाते.
सामाजिक आणि आध्यात्मिक संदेश
Holi का दहन हा केवळ अग्नी प्रज्वलनाचा विधी नाही, तर मन, शरीर आणि घरातील नकारात्मकतेचा त्याग करण्याचा प्रतीकात्मक संस्कार आहे. या विधीत धार्मिक भावना, सामाजिक ऐक्य आणि आनंद यांचा सुंदर संगम दिसतो. गावागावांत आणि शहरांमध्ये लोक एकत्र येऊन प्रार्थना करतात, गाणी गातात आणि पुढील दिवस रंगोत्सवाच्या तयारीत सहभागी होतात.
Holi का दहन आपल्याला सांगते की, कितीही संकटे आली तरी श्रद्धा, सत्य आणि सद्गुण यांचा विजय निश्चित असतो. वाईट प्रवृत्तींचा त्याग करून नव्या उत्साहाने, नव्या सकारात्मकतेने जीवनाची सुरुवात करण्याचा हा मंगल क्षण आहे.
read also:https://ajinkyabharat.com/2026-iphone-users-affected-by-whatsapp-service-are-hit-hard/
