युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर बदलती समीकरणे; भारत-अजरबैजान जवळीक, पाकिस्तानला धक्का
मध्यपूर्वेतील युद्धाच्या धगधगत्या पार्श्वभूमीवर जागतिक राजकारणात वेगाने बदल होताना दिसत आहेत. अजरबैजान हा देश, जो काही महिन्यांपूर्वीपर्यंत पाकिस्तानच्या बाजूने उभा असल्याचे दिसत होते, तो आता भारतासोबत मैत्रीचे नवे पूल बांधताना दिसत आहे. या घडामोडींमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवीन समीकरणांची चर्चा रंगू लागली असून पाकिस्तानसाठी हा एक मोठा धक्का मानला जात आहे.
युद्धाची पार्श्वभूमी आणि जागतिक परिणाम
अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील संघर्षाला एक महिना उलटला असला तरी युद्ध अजूनही निर्णायक टप्प्यावर पोहोचलेले नाही. दोन्ही बाजूंनी विजयाचे दावे होत असताना, या युद्धाचा परिणाम केवळ त्या प्रदेशापुरता मर्यादित न राहता जगभरातील देशांवर होत आहे.
या परिस्थितीत अनेक देशांना आपल्या नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढण्यासाठी विशेष प्रयत्न करावे लागत आहेत. भारतानेही तत्परतेने पावले उचलत आपल्या नागरिकांच्या सुरक्षेला प्राधान्य दिले.
अजरबैजानची मदत; भारताचे आभार
या पार्श्वभूमीवर अजरबैजानने भारताला दिलेली मदत विशेष ठरली. इराणमध्ये अडकलेल्या सुमारे 215 भारतीय नागरिकांना अजरबैजानमार्गे सुरक्षित बाहेर काढण्यात आले.
अभय कुमार यांनी स्वतः या नागरिकांची भेट घेऊन त्यांची विचारपूस केली आणि आवश्यक ती मदत पुरवली. तसेच अजरबैजानचे परराष्ट्र मंत्री जेहुन बैरामोव यांच्यासोबत झालेल्या बैठकीत भारताने या सहकार्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली.
ऑपरेशन सिंदूर ते मैत्रीचा हात
विशेष म्हणजे, ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान अजरबैजानने पाकिस्तानला पाठिंबा दिला होता. त्या वेळी भारतात ‘बॉयकॉट अजरबैजान’ची मोहीमही राबवण्यात आली होती.
भारतीय पर्यटकांनी अजरबैजानकडे पाठ फिरवली होती आणि पर्यटन बुकिंगमध्ये मोठी घसरण झाली होती. मात्र, बदलत्या परिस्थितीत आता दोन्ही देशांमध्ये सहकार्याचे नवे दुवे तयार होताना दिसत आहेत.
भारतासाठी कसा आहे फायदा?
या नव्या घडामोडी भारतासाठी अनेक दृष्टीने फायदेशीर ठरू शकतात:
- संकटाच्या काळात विश्वासार्ह मित्र देश मिळणे
- मध्य आशियात भारताची वाढती पकड
- कूटनीतिक संबंध अधिक मजबूत होण्याची शक्यता
या सर्व बाबी भारताच्या परराष्ट्र धोरणासाठी सकारात्मक मानल्या जात आहेत.
पाकिस्तानसाठी धक्का का?
पाकिस्तानसाठी ही परिस्थिती चिंतेची ठरू शकते, कारण:
- जवळचा मित्र देश भारताकडे झुकताना दिसतो
- आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पाकिस्तानची पकड कमकुवत होण्याची शक्यता
- भारताचे वाढते कूटनीतिक महत्त्व
यामुळे पाकिस्तानच्या परराष्ट्र धोरणावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ शकते.
मध्यपूर्वेतील तणावावर अजरबैजानची भूमिका
अजरबैजानने मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावाबद्दल चिंता व्यक्त केली असून शांततेच्या दिशेने प्रयत्न करण्याची भूमिका घेतली आहे. यातून अजरबैजान केवळ एका बाजूने न राहता संतुलित भूमिका घेण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे दिसून येते.
जागतिक राजकारणात कायमस्वरूपी मित्र किंवा शत्रू नसतात, तर परिस्थितीनुसार बदलणारे संबंध असतात, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे भारत आणि अजरबैजान यांच्यातील सध्याची वाढती जवळीक होय.
या घडामोडींमुळे भारताला कूटनीतिक आघाडीवर बळ मिळत असताना, पाकिस्तानसाठी हा एक इशारा मानला जात आहे. आगामी काळात या बदलत्या समीकरणांचा जागतिक राजकारणावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
