पुणे : डिजिटल युगात गुंतवणुकीचे अनेक पर्याय उपलब्ध झाले असले, तरी त्याचबरोबर सायबर फसवणुकीच्या घटनांमध्येही मोठ्या प्रमाणात वाढ होताना दिसत आहे. विशेषतः शेअर बाजारातील गुंतवणुकीच्या नावाखाली नागरिकांना गंडा घालण्याचे प्रकार दिवसेंदिवस वाढत आहेत. अशाच एका धक्कादायक प्रकरणात पुण्यातील हडपसर परिसरात राहणाऱ्या ७५ वर्षीय निवृत्त व्यावसायिकाची तब्बल १२ कोटी ३१ लाख रुपयांची फसवणूक झाल्याचे समोर आले आहे. ‘VIP Stock’ नावाच्या व्हॉट्सॲप ग्रुपच्या माध्यमातून ही फसवणूक करण्यात आली असून, अवघ्या ११ दिवसांत ५४ कोटी रुपयांचा परतावा देण्याचे आमिष दाखवण्यात आले होते.
घटनेची पार्श्वभूमी
मिळालेल्या माहितीनुसार, तक्रारदार ज्येष्ठ नागरिकांना जानेवारी महिन्यात एका अनोळखी मोबाईल क्रमांकावरून व्हॉट्सॲपवर मेसेज आला. या मेसेजमध्ये शेअर बाजारात गुंतवणूक करून मोठा नफा मिळवण्याचे आश्वासन देण्यात आले होते. सुरुवातीला हा संदेश दुर्लक्ष करण्याजोगा वाटला असला, तरी सततच्या संवादातून आणि विश्वासार्ह भासवणाऱ्या भाषेमुळे संबंधित व्यक्तीचा विश्वास जिंकण्यात सायबर चोरटे यशस्वी ठरले.
यानंतर त्या व्यावसायिकाला ‘VIP Stock 24’ नावाच्या व्हॉट्सॲप ग्रुपमध्ये सामील करण्यात आले. या ग्रुपमध्ये अनेक सदस्य असल्याचे भासवण्यात आले होते. प्रत्यक्षात हे सर्व सदस्य बनावट असल्याची शक्यता पोलिसांनी व्यक्त केली आहे.
विश्वास संपादन करण्याची युक्ती
सायबर गुन्हेगारांनी अत्यंत शिताफीने पीडित व्यक्तीचा विश्वास संपादन केला. त्यांनी शेअर बाजारातील विविध गुंतवणूक योजना, टिप्स आणि बनावट स्क्रीनशॉट्सच्या माध्यमातून नफा दाखवला. यामुळे पीडित व्यक्तीला हा ग्रुप अधिकृत आणि विश्वासार्ह असल्याचा भास निर्माण झाला.
गुन्हेगारांनी असे सांगितले की, “आमच्या मार्गदर्शनानुसार गुंतवणूक केल्यास अवघ्या ११ दिवसांत ५४ कोटी रुपयांचा परतावा मिळेल.” इतक्या मोठ्या परताव्याच्या आमिषामुळे त्या ज्येष्ठ नागरिकांनी गुंतवणूक करण्याचा निर्णय घेतला.
फसवणुकीची पद्धत
गुन्हेगारांनी टप्प्याटप्प्याने पैसे गुंतवण्यास सांगितले. सुरुवातीला लहान रक्कम गुंतवून त्यावर बनावट नफा दाखवण्यात आला. त्यामुळे विश्वास अधिक दृढ झाला. त्यानंतर मोठ्या रकमेची मागणी करण्यात आली.
गेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत पीडित व्यक्तीने विविध ८ बँक खात्यांवर पैसे ट्रान्स्फर केले. प्रत्येक वेळी वेगवेगळ्या कारणांनी पैसे मागितले गेले—कधी ‘ट्रेडिंग फी’, कधी ‘टॅक्स’, तर कधी ‘प्रोसेसिंग चार्ज’च्या नावाखाली.
या सर्व व्यवहारांमधून एकूण १२ कोटी ३१ लाख रुपये सायबर चोरट्यांनी लुबाडले.
फसवणूक उघडकीस कशी आली?
जेव्हा गुंतवणुकीवर परतावा मिळण्याची वेळ आली, तेव्हा गुन्हेगारांनी टाळाटाळ सुरू केली. सतत नवीन कारणे देऊन पैसे परत देण्यास विलंब केला गेला. काही काळानंतर व्हॉट्सॲप ग्रुपमधील सदस्य गायब होऊ लागले आणि संपर्कही तुटला.
या सगळ्या प्रकारानंतर पीडित व्यक्तीला आपली फसवणूक झाल्याचे लक्षात आले. त्यांनी तात्काळ पुणे सायबर पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल केली.
पोलिसांचा तपास
या प्रकरणी पुणे सायबर पोलीसांनी गुन्हा दाखल केला असून, सध्या तपास सुरू आहे. पोलिसांनी संबंधित बँक खात्यांची माहिती गोळा करण्यास सुरुवात केली आहे. तसेच या व्यवहारांमध्ये वापरलेल्या मोबाईल क्रमांक, IP अॅड्रेस आणि डिजिटल ट्रेलचा शोध घेतला जात आहे.
प्राथमिक तपासात हे एक संघटित सायबर रॅकेट असल्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. देशाबाहेरूनही या प्रकारात सहभाग असू शकतो, अशी शक्यता पोलिसांनी नाकारलेली नाही.
वाढता सायबर धोका
गेल्या काही वर्षांत अशा प्रकारच्या ‘इन्व्हेस्टमेंट स्कॅम्स’मध्ये मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली आहे. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, नवशिके गुंतवणूकदार आणि जलद नफा मिळवण्याची इच्छा असणारे लोक या सापळ्यात अडकतात.
सायबर गुन्हेगार सोशल मीडिया, व्हॉट्सॲप, टेलिग्राम यांसारख्या प्लॅटफॉर्मचा वापर करून बनावट ग्रुप तयार करतात. त्यामध्ये ‘एक्सपर्ट्स’ असल्याचे भासवून लोकांना आकर्षित केले जाते.
नागरिकांसाठी पोलिसांचा इशारा
या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर पोलिसांनी नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. विशेषतः खालील बाबींची काळजी घेण्यास सांगितले आहे:
- अनोळखी व्हॉट्सॲप किंवा टेलिग्राम ग्रुपमध्ये सामील होऊ नये
- ‘जलद आणि जास्त नफा’ देण्याचे आमिष टाळावे
- कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी संबंधित कंपनीची खातरजमा करावी
- SEBI नोंदणीकृत सल्लागारांमार्फतच गुंतवणूक करावी
- संशयास्पद व्यवहार दिसल्यास त्वरित सायबर पोलिसांशी संपर्क साधावा
पुण्यातील ही घटना केवळ एक उदाहरण असून, अशा प्रकारच्या फसवणुकीचे जाळे देशभर पसरलेले आहे. डिजिटल माध्यमांचा वापर वाढत असताना सायबर सुरक्षिततेबाबत जागरूकता अत्यंत आवश्यक बनली आहे.जलद श्रीमंत होण्याच्या मोहात पडण्याऐवजी सावधगिरी बाळगणे, माहितीची खातरजमा करणे आणि अधिकृत मार्गानेच गुंतवणूक करणे हेच अशा फसवणुकीपासून वाचण्याचे प्रभावी उपाय आहेत.
