विकट संकष्टी चतुर्थी विशेष : बाप्पाच्या पूजेत ‘या’ गोष्टी अर्पण करा; अडथळ्यांवर मात करण्याचा पारंपरिक विश्वास

हिंदू धर्मात भगवान गणेश यांना प्रथम पूज्य देव मानले जाते. कोणतेही शुभकार्य सुरू करण्यापूर्वी गणपती बाप्पाचे स्मरण केल्याने कार्य निर्विघ्न पार पडते, असा श्रद्धाळूंचा विश्वास आहे. विशेषतः संकष्टी चतुर्थी हा दिवस गणेशभक्तांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. त्यातही विकट संकष्टी चतुर्थीला विशेष धार्मिक महत्त्व असून या दिवशी केलेली पूजा, व्रत आणि उपासना जीवनातील अडथळे दूर करण्यासाठी फलदायी ठरते, असे मानले जाते.

यंदा विकट संकष्टी चतुर्थी 5 एप्रिल 2026 रोजी सुरू होत असून 6 एप्रिलपर्यंत ही तिथी राहणार आहे. द्रिक पंचांगानुसार सकाळी 11 वाजून 5 मिनिटांनी तिथीची सुरुवात होऊन दुसऱ्या दिवशी दुपारी 2 वाजून 10 मिनिटांनी समाप्त होईल. पूजेसाठी सायंकाळी 6:20 ते रात्री 8:06 हा अमृत काळ अत्यंत शुभ मानला गेला आहे. याच वेळेत भक्तगण बाप्पाची पूजा करून व्रत पूर्ण करतात. तसेच चंद्रोदय रात्री 9:58 वाजता होणार असून, चंद्रदर्शनानंतर व्रत सोडण्याची परंपरा आहे.

विकट संकष्टी चतुर्थीला गणपतीच्या ‘विकट’ या रूपाची पूजा केली जाते. हे रूप संकटांचा नाश करणारे आणि भय दूर करणारे मानले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार या दिवशी भक्तांनी श्रद्धेने आणि नियमपूर्वक पूजा केल्यास ज्ञात-अज्ञात भीतींपासून मुक्ती मिळते आणि जीवनातील अडथळे हळूहळू दूर होऊ लागतात.

पूजेदरम्यान काही विशेष वस्तू गणपतीला अर्पण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. त्यामध्ये दुर्वा हे सर्वात महत्त्वाचे मानले जाते. बाप्पाला 21 दुर्वा अर्पण करण्याची प्रथा आहे. याशिवाय लाल कुंकू, पिवळे किंवा लाल वस्त्र आणि जानवे अर्पण केल्यास पूजा अधिक फलदायी होते, असे मानले जाते. या सर्व गोष्टींचा धार्मिक आणि प्रतीकात्मक अर्थही आहे. दुर्वा शांतीचे प्रतीक मानले जाते, तर लाल रंग उत्साह आणि ऊर्जा दर्शवतो.

तसेच नारळ, अख्खी हळद आणि सुपारी अर्पण करणेही शुभ मानले जाते. हे घटक समृद्धी आणि सकारात्मकतेचे प्रतीक मानले जातात. पूजेत या वस्तूंचा समावेश केल्याने घरात सुख-समाधान आणि भरभराट येते, असा समज आहे.

गणपती बाप्पाला गोड पदार्थ विशेष प्रिय असल्यामुळे या दिवशी नैवेद्य म्हणून मोदक, बेसनाचे लाडू आणि पुरणपोळी अर्पण केली जाते. मोदक हा गणपतीचा आवडता पदार्थ मानला जातो. त्यामुळे या दिवशी मोदकाचा नैवेद्य अर्पण केल्यास बाप्पा प्रसन्न होतात, असा भक्तांचा विश्वास आहे. अनेक घरांमध्ये या दिवशी खास पारंपरिक पदार्थ बनवून बाप्पाला अर्पण केले जातात.

व्रताच्या दिवशी भक्त सकाळपासून उपवास करतात आणि संध्याकाळी पूजेनंतर चंद्रदर्शन करून व्रत सोडतात. या संपूर्ण प्रक्रियेत शुद्धता, श्रद्धा आणि संयम यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. अनेकजण या दिवशी गणपतीचे मंत्र जप, स्तोत्रपठण आणि आरती करून अधिक पुण्य मिळवण्याचा प्रयत्न करतात.

विकट संकष्टी चतुर्थी हा केवळ धार्मिक विधींचा दिवस नसून मानसिक शांती आणि आत्मविश्वास वाढवण्याचीही संधी आहे. श्रद्धा आणि सकारात्मकतेच्या माध्यमातून जीवनातील अडचणींवर मात करण्याचा संदेश या व्रतातून मिळतो. त्यामुळे आजच्या धकाधकीच्या जीवनातही अनेकजण या परंपरेचे पालन करताना दिसतात.

विशेष म्हणजे, या दिवशी केलेली प्रार्थना केवळ वैयक्तिक अडचणींसाठीच नव्हे तर कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठीही केली जाते. अनेक कुटुंबांमध्ये ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या चालत आली आहे आणि आजही ती तितक्याच श्रद्धेने पाळली जाते.

तथापि, या सर्व गोष्टी श्रद्धा आणि परंपरेवर आधारित आहेत. प्रत्येकाने आपल्या श्रद्धेनुसार आणि सोयीनुसार पूजा करावी. धार्मिक विधी करताना तज्ज्ञांचा सल्ला घेणेही आवश्यक आहे.

(डिस्क्लेमर : वरील माहिती सामान्य धार्मिक मान्यता आणि परंपरांवर आधारित आहे. यास वैज्ञानिक आधार नाही. कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.)