२००५ साली प्रदर्शित झालेला ‘ब्लॅक’ हा हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक मैलाचा दगड ठरलेला सिनेमा मानला जातो. दिग्दर्शक Sanjay Leela Bhansali यांच्या भव्य आणि संवेदनशील दिग्दर्शनाखाली साकारलेला हा चित्रपट आशय, अभिनय आणि मांडणी या सर्वच बाबतींत वेगळेपण जपणारा ठरला. या चित्रपटात महानायक Amitabh Bachchan आणि अभिनेत्री Rani Mukerji यांच्या अभिनयाची जुगलबंदी प्रेक्षकांना भावली. विशेष म्हणजे, या चित्रपटात दोघांमध्ये सुमारे ३६ वर्षांचे वयाचे अंतर असतानाही पडद्यावर त्यांच्या व्यक्तिरेखांतील नातं अत्यंत प्रभावी आणि भावनिक पद्धतीने उभे राहिले.

प्रेरणादायी कथानक

‘ब्लॅक’ची कथा प्रसिद्ध सामाजिक कार्यकर्त्या Helen Keller यांच्या जीवनावर प्रेरित आहे. पाहू आणि ऐकू न शकणाऱ्या मिशेल मॅकनॅली या मुलीची भूमिका राणी मुखर्जी यांनी साकारली आहे. तिच्या आयुष्यात देबराज सहाय (अमिताभ बच्चन) हे शिक्षक येतात आणि तिच्या आयुष्याला नवे वळण देतात. संवादाचा मार्ग नसतानाही शिक्षण, शिस्त आणि चिकाटीच्या जोरावर मिशेलला जग समजून घेण्यास ते मदत करतात. गुरु-शिष्य यांच्यातील हे नातेच चित्रपटाचा आत्मा ठरतो.

वादग्रस्त पण चर्चेत राहिलेला प्रसंग

चित्रपटातील एका दृश्यात अमिताभ बच्चन आणि राणी मुखर्जी यांच्यातील भावनिक प्रसंगात किसचा सीन दाखवण्यात आला होता. दोघांमधील वयातील मोठा फरक लक्षात घेता हा प्रसंग त्या काळात चर्चेचा विषय ठरला. मात्र दिग्दर्शकांनी तो कथानकाच्या संदर्भात आणि भावनिक उत्कर्षबिंदू म्हणून सादर केला असल्याचे स्पष्ट केले होते. अभिनयातील प्रामाणिकपणामुळे हा प्रसंग प्रेक्षकांनी स्वीकारला.

तुर्कीमध्ये रिमेक

‘ब्लॅक’ हा परदेशात रिमेक होणाऱ्या मोजक्या हिंदी चित्रपटांपैकी एक ठरला. २०१३ साली तुर्की दिग्दर्शक Uğur Yücel यांनी ‘Benim Dünyam’ या नावाने त्याचा तुर्की रिमेक तयार केला. त्यामुळे या कथेला आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही दाद मिळाली आणि भारतीय सिनेमाच्या आशयघन परंपरेची छाप जागतिक स्तरावर उमटली.

पुरस्कारांचा वर्षाव

‘ब्लॅक’ला प्रेक्षक आणि समीक्षक दोघांकडूनही भरभरून दाद मिळाली. या चित्रपटाला राष्ट्रीय पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा सन्मान मिळाला, तर अमिताभ बच्चन यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. तसेच Filmfare Awards सोहळ्यात या चित्रपटाने तब्बल ११ पुरस्कार जिंकत विक्रम नोंदवला. विविध पुरस्कार सोहळ्यांमध्ये मिळून ‘ब्लॅक’ने सुमारे ५७ हून अधिक पुरस्कार पटकावल्याची नोंद आहे.

व्यावसायिक यश आणि कल्ट दर्जा

सुमारे २२ कोटी रुपयांच्या बजेटमध्ये तयार झालेल्या या चित्रपटाने जगभरात सुमारे ६६ कोटी रुपयांची कमाई केली. व्यावसायिक यशासोबतच हा चित्रपट कल्ट क्लासिक म्हणून ओळखला जाऊ लागला. आजही प्रेक्षक Amazon Prime Video आणि Netflix यांसारख्या ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर हा चित्रपट पाहू शकतात. संवेदनशील कथानक, दमदार अभिनय आणि प्रभावी दिग्दर्शन यामुळे ‘ब्लॅक’ आजही हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अविस्मरणीय चित्रपट म्हणून स्मरणात आहे.