टेन्शन वाढले! गुन्हेगारी रेकॉर्ड नाही, संशयही नाही; खलिस्तानी नेटवर्कची भरतीची नवी पद्धत
खलिस्तान समर्थक दहशतवादी संघटनांच्या भरतीच्या पद्धतीत बदल होत असल्याची माहिती सुरक्षा यंत्रणांसाठी चिंतेचा विषय बनली आहे. पूर्वी गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या व्यक्तींना आपल्या नेटवर्कमध्ये सहभागी करून घेण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या काही गटांनी आता सामान्य जीवन जगणाऱ्या आणि पोलिसांच्या रेकॉर्डवर नसलेल्या तरुणांपर्यंत पोहोचण्याची रणनीती स्वीकारल्याचे अहवालांमधून समोर येत आहे. सोशल मीडिया, ऑनलाइन संपर्क, वैचारिक प्रचार, वैयक्तिक ओळखी आणि आर्थिक प्रलोभनांच्या माध्यमातून तरुणांना प्रभावित करण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचे सुरक्षा यंत्रणांचे म्हणणे आहे.
या बदलामुळे सुरक्षा यंत्रणांसमोर मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे. कारण एखाद्या तरुणाचा पूर्वी कोणताही गुन्हेगारी रेकॉर्ड नसल्यामुळे तो संशयाच्या कक्षेत येत नाही. त्यामुळे कट्टरतावादी नेटवर्कशी संपर्क निर्माण झाल्यानंतरही सुरुवातीच्या टप्प्यात अशा व्यक्तींची ओळख पटवणे कठीण ठरू शकते.
भरतीच्या पारंपरिक पद्धतीत मोठा बदल
सुरक्षा यंत्रणांच्या माहितीनुसार, पूर्वी दहशतवादी किंवा गुन्हेगारी नेटवर्ककडून भरतीसाठी आधीपासूनच गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या व्यक्तींवर अधिक भर दिला जात असे. अशा व्यक्तींना गुन्हेगारी जगताचा अनुभव असल्याने त्यांच्याशी संपर्क साधणे तुलनेने सोपे मानले जात होते.
Related News
खवड्या डोंगरावर हात जोडून आईची विनवणी; कुणालला वाचवण्याचे अखेरपर्यंत प्रयत्न, थरारक व्हिडिओ समोर
IND vs SL: कोलंबो कसोटीपूर्वी श्रीलंकेचा मास्टरस्ट्रोक; 1996 वर्ल्ड कप विजेत्या दिग्गजाकडे मोठी जबाबदारी
डोंगरावर संपलं अख्खं कुटुंब; आई-मुलाचा जुना व्हिडीओ पाहून नागरिक हळहळले
‘मराठी आली पाहिजेच, पण…’; रिक्षा-टॅक्सी चालकांच्या मराठीवर गिरीराज सिंहांचं मोठं वक्तव्य
गोविंदा-सुनीता वादावर अखेर भाची आरती सिंहचं मौन; म्हणाली, “लोकांना फक्त फुटेज हवंय…”
साखरेचे भाव 72 रुपयांवर; चहा, जिलेबी आणि मिठाईच्या दरात 10-12% वाढीची शक्यता
Rain Alert: महाराष्ट्र, दिल्ली, यूपीसह 20 राज्यांना पावसाचा तडाखा; IMDने दिला अलर्ट
खवड्या डोंगरावरून उडी मारणाऱ्या कुणालबाबत पोलिसांचा मोठा खुलासा; ‘आयफोन’ कारण नसल्याचे समोर
Operation Sindoor : पाकिस्तानला वाटलं राफेल पाडलं, पण भारतीय हवाई दलाने असा फिरवला गेम!
राहुल गांधींना बदनाम करण्यासाठीच भाजपचा डाव? पुण्याच्या राड्यावरून प्रणिती शिंदेंचा घणाघात
गोविंदाच्या मुलाची बॉलिवूडमध्ये दणक्यात एन्ट्री! आई सुनीताही करणार स्क्रीन शेअर, ‘हीरो की हॉररइन’ कधी रिलीज?
‘वारसाहक्काने मालमत्ता मिळते, पक्ष नाही’; रामदास कदमांचा उद्धव ठाकरेंना पुन्हा टोला
मात्र डिजिटल युगात या पद्धतीत बदल होताना दिसत आहे. आता सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून मोठ्या संख्येने तरुणांपर्यंत पोहोचणे शक्य झाले आहे. त्यामुळे सुरुवातीला कोणताही थेट संशय निर्माण न करता ऑनलाइन संवाद साधला जाऊ शकतो.
अशा संपर्काची सुरुवात साध्या चर्चेपासून होऊ शकते. त्यानंतर विशिष्ट विचारसरणीचा प्रचार, भावनिक मुद्द्यांवर चर्चा किंवा चुकीची माहिती पसरवण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. हळूहळू संबंधित व्यक्तीवर प्रभाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचे सुरक्षा यंत्रणांचे निरीक्षण आहे.
सोशल मीडिया बनले संपर्काचे महत्त्वाचे माध्यम
फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब आणि इतर ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचा वापर कट्टरतावादी विचार पोहोचवण्यासाठी केला जात असल्याचे तपास यंत्रणांनी विविध प्रकरणांमध्ये निदर्शनास आणले आहे. सोशल मीडिया हे खुले माध्यम असल्याने त्याचा वापर करून विशिष्ट विचारसरणीचा प्रचार मोठ्या प्रमाणावर करता येतो.
सुरुवातीला एखादा तरुण केवळ संबंधित कंटेंट पाहत असेल किंवा ऑनलाइन चर्चेत सहभागी होत असेल. मात्र त्यानंतर वैयक्तिक मेसेज, ऑनलाइन गट किंवा इतर माध्यमातून त्याच्याशी थेट संपर्क साधला जाऊ शकतो. या संपर्कातून त्याच्या विचारांवर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न होण्याची शक्यता सुरक्षा यंत्रणा व्यक्त करत आहेत.
काही न्यायालयीन प्रकरणांमध्ये खलिस्तान समर्थक नेटवर्कशी संबंधित व्यक्तींनी तरुणांपर्यंत पोहोचण्यासाठी सोशल मीडिया पेजेस आणि यूट्यूब चॅनेलचा वापर केल्याचे तपासातून समोर आले आहे. त्यामुळे ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवरील संशयास्पद हालचालींकडे सुरक्षा यंत्रणांचे लक्ष वाढले आहे.
आर्थिक आमिष आणि वैयक्तिक संपर्काचाही वापर
केवळ वैचारिक प्रचारावरच भर दिला जात नाही, तर काही प्रकरणांमध्ये आर्थिक प्रलोभनांचा वापर होण्याची शक्यता देखील तपास यंत्रणांनी व्यक्त केली आहे. आर्थिक अडचणी असलेल्या किंवा सहज प्रभावित होऊ शकणाऱ्या तरुणांना वेगवेगळ्या माध्यमातून आकर्षित करण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो.
याशिवाय वैयक्तिक ओळखीदेखील महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. एखाद्या मित्रामार्फत, ऑनलाइन संपर्कातून किंवा आधीपासूनच्या सामाजिक संबंधांच्या माध्यमातून संबंधित व्यक्तीपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो.
यामुळे भरतीची प्रक्रिया थेट न राहता अनेक टप्प्यांमध्ये विभागली जाऊ शकते. सुरुवातीला संपर्क साधणारी व्यक्ती आणि अंतिम निर्णय घेणारे सूत्रधार वेगवेगळे असण्याची शक्यता असल्याने संपूर्ण नेटवर्कचा माग काढणे तपास यंत्रणांसाठी आव्हानात्मक ठरते.
सामान्य तरुणांपर्यंत पोहोचण्याचा धोका
सुरक्षा तज्ज्ञांच्या मते, कट्टरतावादी नेटवर्कची सर्वात मोठी चिंता ही आहे की, भरतीसाठी केवळ गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या व्यक्तींवर अवलंबून राहण्याची गरज आता उरलेली नाही. इंटरनेटमुळे सामान्य तरुणांपर्यंत पोहोचणे तुलनेने सोपे झाले आहे.
सुरुवातीला संपर्क निरुपद्रवी वाटू शकतो. मात्र सातत्याने विशिष्ट प्रकारचा प्रचार, चुकीची माहिती, भावनिक मुद्दे आणि कट्टर विचार मांडले गेल्यास संबंधित व्यक्तीच्या विचारसरणीत बदल होऊ शकतो. त्यानंतर त्याला अधिक गंभीर स्वरूपाच्या कारवायांकडे वळवण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
म्हणूनच केवळ एखाद्या व्यक्तीचा पूर्वीचा गुन्हेगारी रेकॉर्ड आहे की नाही, यावर सुरक्षा यंत्रणांना अवलंबून राहता येणार नाही. ऑनलाइन वर्तन आणि संशयास्पद संपर्कांचीही छाननी महत्त्वाची ठरत आहे.
NIA देखील ऑनलाइन कट्टरतावादाबाबत सतर्क
राष्ट्रीय तपास संस्था अर्थात NIA ने ऑनलाइन कट्टरतावादाला गंभीर सुरक्षा आव्हान म्हणून पाहिले आहे. इंटरनेटवरील मजकूर, ऑनलाइन समुदाय आणि सोशल मीडिया यांच्या माध्यमातून व्यक्तींवर हळूहळू प्रभाव निर्माण केला जाऊ शकतो, अशी सुरक्षा यंत्रणांची भूमिका आहे.
ऑनलाइन कट्टरतावादाशी संबंधित संशयास्पद हालचालींबाबत माहिती मिळवण्यासाठी आणि त्यावर कारवाई करण्यासाठी तपास यंत्रणा डिजिटल माध्यमांवर लक्ष ठेवत आहेत. सोशल मीडिया आणि इंटरनेटच्या माध्यमातून होणाऱ्या संपर्कांचा तपास करताना संशयास्पद नेटवर्क, आर्थिक व्यवहार आणि परदेशातून होणारे संपर्क यांचा मागोवा घेतला जाऊ शकतो.
परदेशातील सूत्रधार आणि स्थानिक नेटवर्क
तपासात काही प्रकरणांमध्ये परदेशात असलेले सूत्रधार आणि भारतातील स्थानिक व्यक्ती किंवा गुन्हेगारी नेटवर्क यांच्यात संपर्क असल्याचेही समोर आले आहे. अशा परिस्थितीत ऑनलाइन माध्यमांमुळे भौगोलिक अंतराचा अडथळा कमी होतो.
परदेशातून संपर्क साधणारे सूत्रधार स्थानिक पातळीवर थेट समोर न येता विविध व्यक्तींच्या माध्यमातून नेटवर्कचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न करू शकतात. त्यामुळे तपास यंत्रणांसाठी संपूर्ण साखळी ओळखणे अधिक कठीण होऊ शकते.
सुरक्षा यंत्रणांसमोर नवे आव्हान
खलिस्तान समर्थक नेटवर्ककडून भरतीच्या पद्धतीत होत असलेला हा बदल सुरक्षा यंत्रणांसाठी गंभीर आव्हान मानला जात आहे. गुन्हेगारी पार्श्वभूमी नसलेल्या तरुणांचा वापर करण्याचा प्रयत्न झाल्यास पारंपरिक तपास पद्धतींपेक्षा डिजिटल मॉनिटरिंग आणि ऑनलाइन नेटवर्कचा अभ्यास अधिक महत्त्वाचा ठरू शकतो.
सोशल मीडिया हे स्वतःमध्ये गुन्ह्याचे माध्यम नसले तरी त्याचा गैरवापर करून कट्टर विचारांचा प्रसार किंवा संशयास्पद संपर्क निर्माण केला जाऊ शकतो. त्यामुळे तरुणांनीही ऑनलाइन प्रलोभने, अनोळखी व्यक्तींकडून होणारे संशयास्पद संपर्क आणि हिंसाचाराला प्रोत्साहन देणाऱ्या विचारांपासून सावध राहणे गरजेचे आहे.
एकूणच, गुन्हेगारी रेकॉर्ड नसलेल्या सामान्य तरुणांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न ही सुरक्षा यंत्रणांसाठी बदलत्या दहशतवादी नेटवर्कची गंभीर बाब ठरत आहे. डिजिटल माध्यमांमुळे भरतीची प्रक्रिया अधिक गोपनीय आणि अनेक स्तरांमध्ये विभागली जाऊ शकते. त्यामुळे ऑनलाइन कट्टरतावादाला रोखणे, संशयास्पद नेटवर्कचा माग काढणे आणि तरुणांना अशा प्रभावापासून दूर ठेवणे हे सुरक्षा यंत्रणांसमोरील महत्त्वाचे आव्हान बनले आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/rain-alert-maharashtra-delhi/
