हिरपूर येथे श्री जयाजी महाराज यात्रा महोत्सव; शेकडो वर्षांची परंपरा, ‘गाडपगार’चा अद्भुत सोहळा अनुभवण्यासाठी भाविकांची गर्दी

अकोला जिल्ह्यातील Murtizapur तालुक्यातील हिरपूर हे गाव धार्मिक परंपरा, श्रद्धा आणि अनोख्या रूढींसाठी ओळखले जाते. या गावात असलेले श्री जयाजी महाराजांचे जागृत देवस्थान हे पंचक्रोशीतील भाविकांचे प्रमुख श्रद्धास्थान आहे. दरवर्षीप्रमाणे यंदाही चैत्र शुद्ध बारस निमित्ताने सोमवार, 30 एप्रिल 2026 रोजी यात्रा महोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा होत असून, या यात्रेला हजारो भाविकांची उपस्थिती लाभत आहे.

श्रद्धा, परंपरा आणि उत्साहाचा संगम

हिरपूरची यात्रा म्हणजे केवळ धार्मिक कार्यक्रम नाही, तर ती एक सामाजिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहे. या दिवशी सासुरवाशीन मुली आपल्या पतीसह माहेरी येऊन या यात्रेत सहभागी होतात, ही येथील खास परंपरा आहे. गावातील प्रत्येक घरात महाप्रसाद म्हणून ‘रोडगे’ तयार केले जातात. संपूर्ण गाव भक्तिभावाने न्हाऊन निघतो.

‘गाडपगार’ – परंपरेचा अद्भुत सोहळा

या यात्रेचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे ‘गाडपगार’ ही परंपरा. भक्त आपली मनोकामना पूर्ण व्हावी म्हणून सात दिवस उपवास करतात. या काळात ते दिवसातून एकदाच दूध ग्रहण करतात. यात्रेच्या दिवशी हे भक्त कमरेला आकोडा लावून एकाच वेळी पाच बैलगाड्या ओढतात.

विशेष म्हणजे या प्रत्येक बैलगाडीत 100 ते 150 लोक बसलेले असतात. इतक्या मोठ्या वजनाच्या गाड्या एकट्या व्यक्तीने ओढणे हे पाहणाऱ्यांसाठी आश्चर्यकारक ठरते. ही परंपरा शेकडो वर्षांपासून अखंडपणे सुरू असून आजही ती तितक्याच श्रद्धेने पाळली जाते.

संत परंपरेचा गौरवशाली इतिहास

हिरपूरला संत परंपरेची मोठी परंपरा लाभली आहे. आख्यायिकेनुसार, बलंग घराण्यातील सदाजी आणि गिरजाबाई यांच्या पोटी श्री जयाजी महाराजांचा जन्म झाला. लहानपणापासूनच त्यांच्यावर भक्तीचे संस्कार झाले होते.

बालवयातच त्यांनी गुरे चारताना महादेवाची उपासना सुरू केली. वयाच्या बाराव्या वर्षीच त्यांनी Shikhar Shingnapur येथे पायदळ वारी करण्याची इच्छा पूर्ण केली. पुढे कुंभमेळ्याच्या काळात त्यांनी त्रिशूल घेऊन मोठ्या महादेवाची पायदळ वारी केली होती.

त्यांचे निष्ठावंत भक्त दौलतराव उंबरकर आणि त्यांचे वडील सोनाजी उंबरकर यांनीही ही परंपरा पुढे नेली. पुढे संपतराव उंबरकर यांनीही वीस वर्षे पायदळ वाऱ्या करून ही परंपरा जपली.

मूर्ती नसलेले अनोखे देवस्थान

हिरपूर येथील श्री जयाजी महाराजांचे देवस्थान हे एक अनोखे वैशिष्ट्य जपते. येथे कोणतीही मूर्ती किंवा छायाचित्र नाही. भक्त केवळ त्या पवित्र स्थळाचे दर्शन घेतात. तरीही या ठिकाणी भाविकांची अपार श्रद्धा आहे.

जयाजी महाराज हे हिरपूरचे ग्रामदैवत असून पंचक्रोशीतील अनेक कुटुंबांचे कुलदैवत आहेत. त्यामुळे वर्षभर येथे भाविकांची वर्दळ असते.

वैशिष्ट्यपूर्ण ‘मंडई’ परंपरा

या यात्रेत ‘मंडई’ ही आणखी एक महत्त्वाची परंपरा आहे. आराध्य दैवतांची कृपा लाभावी यासाठी विशेष स्तवन आणि गायन केले जाते. या पूजेमध्ये एक अद्भुत गोष्ट अनुभवायला मिळते – तेलात भिजवलेली वात पाण्याने भरलेल्या ग्लासमध्ये ठेवली असता दिवा रात्रभर प्रज्वलित राहतो, असा भाविकांचा अनुभव आहे.

सर्व समाजाचा सहभाग

या यात्रेत कोणताही भेदभाव न ठेवता सर्व समाज आणि जातीचे लोक सहभागी होतात. ‘गाडपगार’ ओढण्याची परंपरा ही सर्वांसाठी खुली आहे. त्यामुळे ही यात्रा सामाजिक ऐक्य आणि एकतेचे प्रतीक बनली आहे.

प्रशासन आणि व्यवस्थापनाची तयारी

यात्रेदरम्यान भाविकांची मोठी गर्दी लक्षात घेता मंदिर व्यवस्थापन आणि स्थानिक प्रशासनाने आवश्यक त्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत. पाणी, आरोग्य सेवा, वाहतूक व्यवस्था याकडे विशेष लक्ष दिले जात आहे.

हिरपूर येथील श्री जयाजी महाराज यात्रा महोत्सव हा केवळ धार्मिक सोहळा नसून तो श्रद्धा, परंपरा आणि सामाजिक एकतेचा उत्सव आहे. ‘गाडपगार’सारखी अद्भुत परंपरा, संतांचा इतिहास आणि भाविकांची अपार श्रद्धा यामुळे ही यात्रा विशेष ठरते.

दरवर्षीप्रमाणे यंदाही हजारो भाविक या यात्रेचा लाभ घेत आहेत. मंदिर व्यवस्थापनाने सर्व भाविकांना या पवित्र सोहळ्यात सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/relief-from-fuel-crisis-2-petroleum-ships-leave-hormuz-for-india/