सकाळी उपाशी पोटी ब्रेड खाताय? व्हा सावध; मोठ्या आजारांना देताय आमंत्रण!
ब्रेड हा सकाळच्या नाश्त्यासाठी सोपा आणि पटकन खाता येणारा पर्याय मानला जातो, पण रिकाम्या पोटी फक्त ब्रेड खाणे आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते. पांढऱ्या ब्रेडमध्ये फायबर, जीवनसत्त्वे आणि आवश्यक खनिजे खूपच कमी प्रमाणात असतात. यामुळे पचन मंदावते, चयापचय प्रभावित होतो आणि रक्तातील साखरेची पातळी अचानक वाढते, नंतर झपाट्याने कमी होते. सुरुवातीला थोडी ऊर्जा मिळते, पण नंतर थकवा, चक्कर येणे आणि जडपणा जाणवू शकतो.
फायबर नसल्यामुळे पोट लवकर रिकामे होते, वारंवार भूक लागते आणि जास्त खाण्याची शक्यता वाढते, परिणामी वजन वाढण्याचा धोका निर्माण होतो. आयुर्वेदानुसार सकाळचा नाश्ता अग्नी बळकट करणारा असावा; फक्त ब्रेडसारखे हलके आणि रिफाइंड पदार्थ घेतल्यास अपचन, गॅस आणि पित्त-कफ असंतुलनामुळे तंद्री व अस्वस्थता जाणवते. त्यामुळे सकाळच्या नाश्त्यात संपूर्ण धान्य, प्रथिने, फळे आणि निरोगी चरबीयुक्त पदार्थांचा समावेश करणे आरोग्यासाठी अधिक फायदेशीर ठरते.
सकाळी घरात ऑफिससाठी धावपळ, मुलांच्या शाळेची तयारी आणि वेळेची कमतरता लक्षात घेता, अनेक जण नाश्त्यासाठी पटकन खाता येणारा हलका पर्याय म्हणून ब्रेडकडे वळतात. ब्रेड लोकप्रिय असला तरी, रिकाम्या पोटी फक्त ब्रेड खाणे आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते, असा तज्ज्ञांचा इशारा आहे. आयुर्वेदानुसार सकाळचा नाश्ता अग्नी बळकट करणारा असावा, ज्यामुळे पचनशक्ती सुधारते, शरीरात ऊर्जा निर्माण होते आणि चयापचय योग्य रीतीने कार्य करतो. फक्त ब्रेडसारखा रिफाइंड पदार्थ घेतल्यास पचन मंदावते, अपचन, गॅस, जडपणा आणि बद्धकोष्ठता वाढतात.
रक्तातील साखरेचे प्रमाण अचानक वाढणे आणि नंतर झपाट्याने कमी होणे, थकवा, चक्कर येणे आणि अस्वस्थता ही सामान्य समस्या बनते. आयुर्वेद आणि आधुनिक पोषणशास्त्र दोन्ही या सवयीचे तोटे अधोरेखित करतात, कारण ब्रेडमधील फायबर, प्रथिने आणि आवश्यक खनिजे खूप कमी प्रमाणात असतात. त्यामुळे सकाळच्या नाश्त्यात ताजे फळे, संपूर्ण धान्य, ओट्स, अंडी किंवा दही यांचा समावेश करणे अधिक फायदेशीर ठरते, जे शरीरास पुरेशी ऊर्जा देऊन पचनशक्ती सुधारते आणि दिवसभर कार्यक्षम ठेवते.
रक्तातील साखरेत झपाट्याने चढ-उतार
पांढऱ्या ब्रेडमध्ये प्रामुख्याने रिफाइंड कार्बोहायड्रेट्स (स्टार्च) असतात. पचनक्रियेदरम्यान हे त्वरेने ग्लुकोजमध्ये रूपांतरित होतात. त्यामुळे सकाळी रिकाम्या पोटी ब्रेड खाल्ल्यास रक्तातील साखरेची पातळी अचानक वाढते. काही वेळाने ही पातळी झपाट्याने खाली येते. या चढ-उतारामुळे थकवा, चक्कर येणे, अस्वस्थता आणि अशक्तपणा जाणवू शकतो. मधुमेहाचा धोका असलेल्या किंवा साखर नियंत्रणात नसलेल्या व्यक्तींनी विशेष खबरदारी घ्यावी, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
पोषणतत्त्वांची कमतरता
पांढऱ्या ब्रेडमध्ये फायबर, व्हिटॅमिन ई, बी-समूह जीवनसत्त्वे आणि आवश्यक खनिजे खूपच कमी प्रमाणात असतात. या पोषक तत्त्वांचा शरीरातील पचनसंस्थेवर मोठा परिणाम होतो; ते पचनक्रिया सुसंगत ठेवतात, चयापचय सुधारतात आणि रक्तातील लिपिड प्रोफाइल संतुलित ठेवण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतात. फायबरच्या कमतरतेमुळे पोट जास्त वेळ भरल्याची जाणीव होत नाही, त्यामुळे व्यक्तीला वारंवार भूक लागते आणि जास्त खाण्याची शक्यता वाढते. यामुळे शरीरात अतिरिक्त कार्बोहायड्रेट्स चरबी म्हणून साठतात, ज्यामुळे वजन वाढण्याचा धोका निर्माण होतो. तसेच, पचन मंदावल्याने बद्धकोष्ठता, गॅस, जडपणा आणि अपचन यासारख्या समस्या उद्भवतात.
नियमितपणे पांढऱ्या ब्रेडवर अवलंबून राहिल्यास शरीराची ऊर्जा क्षणिक असते आणि दीर्घकाळ टिकत नाही; सुरुवातीला थोडी ऊर्जा मिळते, पण नंतर थकवा जाणवतो. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी सकाळच्या नाश्त्यात संपूर्ण धान्य, ओट्स, फळे, प्रथिने आणि निरोगी चरबीयुक्त पदार्थांचा समावेश करणे अधिक फायदेशीर ठरते. हे शरीराची पचनशक्ती सुधारते, रक्तातील साखरेचे प्रमाण संतुलित ठेवते आणि दिवसभर कार्यक्षम ठेवण्यास मदत करते.
वजनवाढ आणि कोलेस्ट्रॉलचा धोका
रिफाइंड कार्बोहायड्रेट्सचा अतिरेक शरीरात चरबीच्या स्वरूपात साठू शकतो. नियमितपणे केवळ ब्रेडवर अवलंबून राहिल्यास वजन वाढण्याची शक्यता वाढते. फायबर कमी असल्याने पचन मंदावते आणि बद्धकोष्ठतेची तक्रार उद्भवू शकते. काही संशोधनांनुसार, परिष्कृत धान्यांचा अति वापर वाईट कोलेस्ट्रॉल वाढवण्याशी संबंधित असू शकतो, ज्यामुळे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो.
ऊर्जा क्षणभंगुर
ब्रेडमधून मिळणारी ऊर्जा तात्काळ असते, परंतु ती दीर्घकाळ टिकत नाही. सकाळी रिकाम्या पोटी फक्त ब्रेड खाल्ल्याने सुरुवातीला थोडा उत्साह मिळतो, पण काही तासांतच थकवा जाणवतो आणि शरीरात कमकुवतपणा जाणवू लागतो. आयुर्वेदानुसार सकाळचा नाश्ता अग्नी बळकट करणारा असावा, ज्यामुळे पचनशक्ती सुधारते आणि संपूर्ण दिवसासाठी ऊर्जा मिळते. फक्त हलका आणि रिफाइंड पदार्थ जसे ब्रेड घेतल्यास पचन मंदावते, अपचन, गॅस, जडपणा आणि बद्धकोष्ठता वाढते.
यामुळे पित्त-कफ संतुलन बिघडते, शरीरात तंद्री येते, अस्वस्थता जाणवते आणि मानसिक सतर्कता कमी होते. तज्ज्ञांचा म्हणण्यानुसार, सकाळच्या नाश्त्यात प्रथिने, फायबर आणि निरोगी चरबीयुक्त पदार्थांचा समावेश असावा, ज्यामुळे शरीराला पुरेशी ऊर्जा मिळते, रक्तातील साखरेचे प्रमाण संतुलित राहते आणि चयापचय योग्य रीतीने कार्य करतो. रिकाम्या पोटी ब्रेडसारखा रिफाइंड पदार्थ घेतल्यास शरीरातील पोषक घटक कमी प्रमाणात मिळतात, ज्यामुळे दीर्घकाळ आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे सकाळच्या नाश्त्यात ताजे फळ, ओट्स, अंडी, दही किंवा संपूर्ण धान्य यांचा समावेश करणे अधिक फायदेशीर ठरते, जे शरीरास आवश्यक पोषण देत ऊर्जा टिकवते आणि दिवसभर कार्यक्षम ठेवते.
मग पर्याय काय?
नाश्त्यात प्रथिने, फायबर आणि निरोगी चरबी यांचे संतुलन आवश्यक आहे. उकडलेली अंडी, मूग/चणे, दही, शेंगदाणे, ओट्स, मल्टीग्रेन किंवा होल व्हीट ब्रेड, भाज्या यांचा समावेश केल्यास रक्तातील साखरेचा चढ-उतार कमी होतो आणि पोट जास्त वेळ भरलेले राहते. ब्रेड खायचाच असल्यास होल ग्रेन पर्याय निवडणे आणि त्यासोबत प्रथिनांचा स्रोत घेणे हितावह ठरते.
वेगवान जीवनशैलीत सोपे पर्याय निवडताना आरोग्याच्या मूलभूत गरजा दुर्लक्षित होता कामा नयेत. सकाळी उपाशी पोटी केवळ ब्रेड खाण्याची सवय दीर्घकालीन आरोग्यसमस्या निर्माण करू शकते. संतुलित, पोषक आणि पचनास अनुकूल असा नाश्ता निवडणे हीच निरोगी दिवसाची खरी सुरुवात ठरते.
(डिस्क्लेमर : या लेखातील माहिती सर्वसाधारण आरोग्यजागरूकतेसाठी आहे. वैयक्तिक आरोग्य समस्यांसाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
read also:https://ajinkyabharat.com/2026-risk-of-hepatitis-b-infection-increases-risk-of-liver-cirrhosis-and-cancer/