डेब्ट-टू-इन्कम रेशो म्हणजे काय? कर्ज घेण्याआधी ‘हा’ हिशेब केला नाही तर ईएमआय ठरेल डोकेदुखी
आजच्या काळात घर, कार, शिक्षण, व्यवसाय किंवा वैयक्तिक गरजांसाठी कर्ज घेणे खूप सोपे झाले आहे. काही मिनिटांत लोन अॅप्रुव्हल, झटपट पैसे खात्यात जमा आणि आकर्षक ऑफर्स यामुळे अनेकजण सहजपणे कर्ज घेतात. मात्र कर्ज घेणे जितके सोपे आहे, तितकेच दर महिन्याला ईएमआय भरणे अनेकांसाठी तणावाचे ठरते. अनेक कुटुंबांचे मासिक बजेट केवळ ईएमआयमुळे कोलमडते. पगार येताच आधी कर्जाचा हप्ता जातो आणि उरलेल्या पैशांत घरखर्च, शिक्षण, आरोग्य, बचत कशी करायची, असा प्रश्न निर्माण होतो.
याच समस्येवर उपाय म्हणजे डेब्ट-टू-इन्कम रेशो (Debt-to-Income Ratio – DTI). हा एक साधा पण अत्यंत महत्त्वाचा आर्थिक निकष आहे. कर्ज घेण्याआधी किंवा नवीन ईएमआय सुरू करण्याआधी हा हिशेब केल्यास भविष्यातील आर्थिक अडचणी टाळता येऊ शकतात.
नेमका प्रश्न काय आहे?
बहुतेक लोक कर्ज घेताना फक्त एकच प्रश्न विचारतात – “ईएमआय किती येणार?”
पण खरा प्रश्न असा असायला हवा – “हा ईएमआय माझ्या उत्पन्नाच्या मानाने परवडणारा आहे का?”
याचं उत्तर डेब्ट-टू-इन्कम रेशो देतो.
डेब्ट-टू-इन्कम रेशो म्हणजे काय?
डेब्ट-टू-इन्कम रेशो म्हणजे तुमच्या मासिक उत्पन्नाच्या किती टक्के रक्कम कर्जाच्या ईएमआयमध्ये जाते, हे दाखवणारा आकडा. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर तुमचा पगार विरुद्ध तुमचे कर्ज यामधील संतुलन म्हणजे DTI.
DTI कसा मोजायचा? (अत्यंत सोपी पद्धत)
सूत्र :
(एकूण मासिक ईएमआय ÷ मासिक उत्पन्न) × 100
उदाहरण
मासिक पगार : ₹50,000
घरकर्ज EMI : ₹10,000
कार लोन EMI : ₹5,000
एकूण EMI = ₹15,000
DTI = (15,000 ÷ 50,000) × 100 = 30%
याचा अर्थ असा की तुमच्या पगारातील 30 टक्के रक्कम आधीच कर्ज फेडण्यात जाते.
DTI किती असावा? (तज्ज्ञ काय सांगतात?)
आर्थिक तज्ज्ञ आणि बँकांच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार –
20% ते 30% – उत्तम (Safe Zone)
30% ते 40% – स्वीकारार्ह (Manageable)
40% पेक्षा जास्त – धोकादायक (Risk Zone)
बहुतेक बँका आणि NBFC कर्ज मंजूर करताना DTI 40% पेक्षा जास्त नसावा, अशी अट ठेवतात.
DTI जास्त असल्यास काय धोके असतात?
1) मासिक बजेट कोलमडते
ईएमआय जास्त असल्यास घरखर्च, किराणा, वीजबिल, शिक्षण फी यासाठी पैसे कमी पडतात.
2) बचत जवळजवळ शून्य होते
भविष्यासाठीची बचत, एफडी, म्युच्युअल फंड, पेन्शन यासाठी काहीच उरत नाही.
3) आपत्कालीन परिस्थितीत अडचण
आजार, अपघात किंवा अचानक खर्च आल्यास कर्ज घ्यावे लागते.
4) सिबिल स्कोअर घसरतो
ईएमआय वेळेवर भरता न आल्यास सिबिल स्कोअर खराब होतो, ज्याचा परिणाम भविष्यातील कर्जांवर होतो.
बँका DTI ला इतके महत्त्व का देतात?
बँकांसाठी DTI म्हणजे कर्ज परतफेडीची क्षमता मोजण्याचे साधन आहे.
DTI कमी असेल → ग्राहक सुरक्षित
DTI जास्त असेल → डिफॉल्टचा धोका
म्हणूनच
कमी DTI असणाऱ्यांना कमी व्याजदर
जास्त DTI असणाऱ्यांना उच्च व्याजदर किंवा कर्ज नाकारले जाते
DTI कमी ठेवण्याचे फायदे
कर्ज सहज मिळते
व्याजदर कमी मिळतो
मानसिक ताण कमी होतो
बचत आणि गुंतवणूक शक्य होते
आर्थिक स्थैर्य मिळते
नवीन कर्ज घ्यायचे असल्यास काय करावे?
1) आधी DTI तपासा
नवीन EMI जोडण्याआधी तुमचा सध्याचा DTI मोजा.
2) EMI वाढवण्याऐवजी कालावधी वाढवा
कर्जाचा कालावधी वाढवल्यास EMI कमी येतो.
3) गरज आणि हौस यातील फरक ओळखा
खरंच गरजेचे कर्ज आहे की केवळ सोयीसाठी, याचा विचार करा.
4) उत्पन्न वाढवण्याचा प्रयत्न करा
साइड इन्कम, फ्रीलान्स, गुंतवणूक यामुळे DTI सुधारता येतो.
कोणासाठी DTI जास्त धोकादायक?
अस्थिर नोकरी असलेले कर्मचारी
फ्रीलान्स किंवा कॉन्ट्रॅक्ट वर्कर्स
एकाच व्यक्तीवर घर चालणारे कुटुंब
आधीच अनेक कर्जे असलेले लोक
DTI आणि CIBIL Score यांचा संबंध
DTI जास्त → EMI चुकण्याची शक्यता →
CIBIL Score घसरण →
भविष्यात कर्ज मिळणे कठीण
म्हणूनच DTI आणि सिबिल स्कोअर हे एकमेकांशी घट्ट जोडलेले आहेत.
कर्ज घेणे चुकीचे नाही, पण विचार न करता कर्ज घेणे धोकादायक आहे. डेब्ट-टू-इन्कम रेशो हा असा आर्थिक आरसा आहे, ज्यात पाहून तुम्हाला तुमची खरी आर्थिक स्थिती समजते. कर्ज घेण्याआधी फक्त EMI किती येईल, एवढाच विचार न करता तो EMI परवडेल का, हा विचार केल्यास भविष्यातील आर्थिक तणाव टाळता येऊ शकतो.
आजच तुमचा DTI मोजा आणि आर्थिक निर्णय अधिक शहाणपणाने घ्या.
(डिस्क्लेमर : वरील माहिती ही आर्थिक साक्षरतेसाठी देण्यात आलेली आहे. कोणताही कर्जविषयक निर्णय घेण्याआधी आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घेणे उचित ठरेल.)
