मध्यपूर्वेत सध्या तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली असून इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे जागतिक स्तरावर चिंता व्यक्त केली जात आहे. या पार्श्वभूमीवर शिया आणि सुन्नी मुस्लीमांमधील जुना वाद पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. विशेषतः अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या मृत्यूच्या वृत्तानंतर विविध देशांमध्ये वेगवेगळ्या प्रतिक्रिया उमटत आहेत. शिया समुदाय रस्त्यावर उतरला असून, काही सुन्नी बहुल देशांनी याला इराणचा अंतर्गत मुद्दा म्हटलं आहे.
दोन्ही समुदाय इस्लाम धर्माचे अनुयायी असले तरी त्यांच्यातील मतभेद ऐतिहासिक, धार्मिक आणि राजकीय पातळीवर खोलवर रुजलेले आहेत. त्यामुळेच हा वाद केवळ धार्मिक न राहता अनेकदा राजकीय संघर्षाचे रूप घेतो.
विभागणीची सुरुवात कशी झाली?
शिया आणि सुन्नी यांच्यातील विभागणीची मुळे सुमारे 1400 वर्षांपूर्वीपर्यंत जातात. इ.स. 632 मध्ये प्रेषित मोहम्मद यांच्या निधनानंतर इस्लामिक समुदायाच्या नेतृत्वाचा प्रश्न निर्माण झाला. एका गटाने अबू बकर यांना पहिला खलिफा म्हणून मान्यता दिली, कारण ते प्रेषितांचे निकटचे सहकारी होते. तर दुसऱ्या गटाचा विश्वास होता की नेतृत्व अली इब्न अबी तालिब यांच्याकडे जावे, जे प्रेषितांचे जावई आणि निकटचे नातेवाईक होते.
Related News
Iran Israel War 2026 : महायुद्धाने विमान वाहतूक कोलमडली – हजारो प्रवासी अडकले
याच मतभेदातून दोन प्रमुख पंथ निर्माण झाले—अबू बकर यांना मानणारे ‘सुन्नी’ आणि अली यांना मानणारे ‘शिया’. सुरुवातीला हा केवळ राजकीय वाद होता, मात्र कालांतराने तो धार्मिक ओळखीचा भाग बनला.
सुन्नी मुस्लीम कोण?
सुन्नी मुस्लीम हे जगातील सर्वाधिक मोठा मुस्लीम समुदाय मानला जातो. अंदाजे 85 टक्के मुस्लीम सुन्नी आहेत. ते कुराण आणि प्रेषितांच्या परंपरांवर (सुन्नत) आधारित जीवनशैली मानतात. नेतृत्वाच्या बाबतीत ते ‘खलिफा’ पद्धतीला मान्यता देतात.
आज सौदी अरेबिया, तुर्की, इजिप्त, पाकिस्तान, इंडोनेशिया आणि बांग्लादेश यांसारख्या देशांमध्ये सुन्नी मुस्लीम बहुसंख्य आहेत. या देशांची राजकीय आणि आर्थिक ताकद मोठी असल्यामुळे जागतिक पातळीवर सुन्नींचा प्रभावही अधिक दिसून येतो.
शिया मुस्लीम कोण?
शिया मुस्लीम हे जागतिक मुस्लीम लोकसंख्येच्या सुमारे 15 टक्के आहेत. ते मानतात की इस्लामचे नेतृत्व प्रेषितांच्या कुटुंबातच राहायला हवे होते, म्हणून ते अली आणि त्यांच्या वंशजांना योग्य उत्तराधिकारी मानतात.
शिया समुदायामध्ये धार्मिक नेत्यांना—विशेषतः ‘अयातुल्ला’—मोठं स्थान आहे. इराण हा जगातील सर्वात मोठा शिया बहुल देश असून तेथे सुमारे 90 टक्के लोकसंख्या शिया आहे. याशिवाय इराक, लेबनान, बहरीन आणि अजरबैजान येथेही शिया समुदाय मोठ्या प्रमाणावर आहे.
मुख्य फरक काय आहेत?
शिया आणि सुन्नी यांच्यातील फरक केवळ नेतृत्वापुरता मर्यादित नाही. धार्मिक आचार, प्रार्थनेची पद्धत, धार्मिक सणांचे पालन आणि धार्मिक नेतृत्वाची रचना यामध्येही काही फरक आढळतात. उदाहरणार्थ, शिया मुस्लीम ‘इमाम’ संकल्पनेला विशेष महत्त्व देतात, तर सुन्नी मुस्लीम समुदायात धार्मिक नेतृत्व अधिक विकेंद्रित असते.
शत्रुत्व का वाढलं?
मुळात हा वाद राजकीय होता, परंतु कालांतराने तो धार्मिक आणि सांस्कृतिक ओळखीशी जोडला गेला. मध्यपूर्वेतील अनेक देशांमध्ये सत्तासंघर्ष, संसाधनांवर नियंत्रण आणि आंतरराष्ट्रीय राजकारणामुळे हा वाद अधिक तीव्र झाला. काही वेळा बाह्य शक्तींच्या हस्तक्षेपामुळेही शिया-सुन्नी तणाव वाढल्याचे दिसून येते.
विशेषतः सिरिया, येमेन आणि इराक यांसारख्या देशांमध्ये हा संघर्ष उघडपणे दिसून येतो.शिया आणि सुन्नी हे दोन्ही इस्लाम धर्माचे महत्त्वाचे पंथ आहेत. त्यांच्या श्रद्धा, इतिहास आणि परंपरा वेगवेगळ्या असल्या तरी मूलभूत धार्मिक आधार समान आहे. मात्र, इतिहासातील मतभेद, राजकीय स्वार्थ आणि प्रादेशिक संघर्ष यामुळे या दोन समुदायांमध्ये तणाव कायम राहिला आहे.
आजच्या जागतिक परिस्थितीत या वादाकडे केवळ धार्मिक नव्हे तर राजकीय आणि सामाजिक दृष्टिकोनातून पाहण्याची गरज आहे. संवाद, समजूत आणि सहअस्तित्वाच्या माध्यमातूनच या दीर्घकालीन तणावावर तोडगा निघू शकतो.
read also : https://ajinkyabharat.com/pune-metro-metro-route-fixed-till-airport-big-relief-from-pune-karana-traffic/
