अजूनही बँकेत आलेल्या नाहीत करोडो रुपयांच्या दोन हजार नोटा, RBI ने दिली धक्कादायक माहिती
भारतातील चलनव्यवस्थेत मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत राहिलेल्या दोन हजार रुपयांच्या नोटांबाबत भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) महत्वाची माहिती दिली आहे. २००० रुपयांच्या नोटा साल २०२३ मध्ये चलनातून बाद केल्या गेल्यानंतर लोकांना त्या बँकेत जमा करण्याची सूचना दिली होती. मात्र, जवळपास तीन वर्षे झाल्यानंतरही मोठ्या प्रमाणावर नोटा लोकांच्या ताब्यातच असल्याचे RBI च्या ताज्या आकडेवारीतून स्पष्ट झाले आहे.
RBI ने दिलेल्या माहितीनुसार, २००० रुपयांच्या गुलाबी नोटा १९ मे २०२३ रोजी सर्क्युलेशनमधून काढल्या गेल्या होत्या. त्या नोटा बँकेत परत करण्याची सुविधा दिली होती, परंतु आतापर्यंत सर्व नोटा बँकेत परत आल्या नाहीत. बाजारात त्या नोटा काढल्या जाण्याच्या वेळी सुमारे ३.५६ लाख कोटी रुपयांच्या नोटा प्रचलित होत्या.
संपलेल्या ३१ डिसेंबर २०२५ पर्यंत, ९८.४१ टक्के नोटा बँकेत परत आल्या आहेत. मात्र, अजूनही ५,६६९ कोटी रुपयांच्या नोटा लोकांच्या ताब्यात आहेत. म्हणजे, बाजारातील काही लोक अजूनही मोठ्या प्रमाणावर नोटा हातात ठेवून आहेत.
Related News
India-EU FTA: ‘मदर ऑफ ऑल डील’चा निर्णायक टप्पा! 7 मोठे फायदे, 5 धोके – भारतासाठी वरदान की धोका?
एकटे राहण्याचे 6 धोकादायक परिणाम, तज्ज्ञांनी सांगितले काय घ्यावे काळजी
ओट्ससह ५ सोप्या भारतीय डिशेस – घरच्या मसाल्यांसह दुपारचे पौष्टिक जेवण
12 लाखांपर्यंत करमुक्ती: मध्यमवर्गीयांसाठी मोठा दिलासा!
बजेट 2026: या 5 महत्वपूर्ण गोष्टी समजून घ्या आणि आर्थिक निर्णयात विजयी व्हा
Iran vs US : धोकादायक संघर्षाचे 7 संकेत, अमेरिकेच्या महाशक्तीने इराणची घातक घेराबंदी
Henley Passport Index 2026: भारताची पासपोर्टमध्ये मोठी झेप, ५५ देशांमध्ये व्हिसा फ्री!
5 फेब्रुवारीला कणकवलीत ठाकरे गटाला जबर धक्का – भाजपची बिनविरोध विजयाची मालिका!
Mercury EV Tech : 5,000% वाढीसह गुंतवणूकदारांची संपत्ती दुपटीने करणारा स्मॉल कॅप सुपरस्टार
5 फेब्रुवारीला जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणूक; ग्रामपंचायती निवडणुका 4 महिने पुढे
Hot-Take Dating in 2026 : 5 कारणे का हे ट्रेंड तुमचं प्रेम यशस्वी करू शकतं
RBI ने सांगितले की : नोटा परत करण्याचा वेग कमी
आरबीआयने सांगितले की, नोटा जमा करण्याची सुरुवातीची प्रक्रिया खूप जलद होती. लोक मोठ्या प्रमाणावर बँकांकडे नोटा परत करत होते. परंतु, गेल्या काही महिन्यांत नोटा जमा करण्याचा वेग खूपच कमी झाला आहे.
उदाहरणार्थ, गेल्या दोन महिन्यात केवळ १४८ कोटी रुपयांच्या नोटा बँकेत परत आल्या आहेत. ३१ ऑक्टोबर २०२५ रोजी, बाजारातील २००० रुपयांच्या नोटांचा अंदाज ५,८१७ कोटी रुपये होता. यावरून स्पष्ट होते की अजूनही मोठ्या प्रमाणावर नोटा लोकांकडे ठेवून आहेत.
आरबीआयने हेही स्पष्ट केले आहे की, नोटा बँकेत जमा होईपर्यंत २००० रुपयांच्या नोटा संपूर्णपणे वैध आहेत. म्हणजे, ही नोटा अजूनही कायदेशीर चलन म्हणून व्यवहारात वापरता येतील.
नोटा का परत करत नाहीत लोक?
विशेषज्ञांच्या मते, नोटा जमा करण्याचा उशीर करण्यामागे काही कारणे असू शकतात:
वैयक्तिक ताबा: काही लोकांनी नोटा आपल्या व्यक्तिगत किंवा व्यवसायिक कारणांसाठी ताब्यात ठेवले आहेत.
भविष्यातील मूल्य: काहींना वाटते की भविष्यात या नोटांचा काही किमतीत बदल होऊ शकतो.
भांडवल सुरक्षित ठेवणे: मोठ्या रकमेमध्ये ठेवलेली नोटा भांडवल सुरक्षित ठेवण्याचा मार्ग मानला जातो.
तथापि, आरबीआयच्या स्पष्ट सूचनेनुसार, नोटा बँकेत जमा करणे सुरक्षित आणि नियमसंगत आहे.
२००० रुपयांच्या नोटा आणि अर्थव्यवस्था
२००० रुपयांच्या नोटा २०१६ मध्ये नोटाबंदीच्या पार्श्वभूमीवर लाँच करण्यात आल्या होत्या. त्या नोटा मोठ्या व्यवहारांसाठी आणि उच्च मूल्याच्या खरेदीसाठी सोयीच्या होत्या. मात्र, २०२३ मध्ये RBI ने या नोटांना चलनातून बाहेर काढण्याचा निर्णय घेतला.
RBI च्या मते, नोटा सर्क्युलेशनमधून काढण्यामागचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे चलनात असलेल्या उच्च मूल्याच्या नोटांचा प्रमाण संतुलित करणे आणि आर्थिक व्यवहारात पारदर्शकता आणणे.
बँकेचे धोरण आणि लोकांचा प्रतिसाद
नोटा चलनातून बाद केल्यानंतर RBI ने बँकांमार्फत नोटा जमा करण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. सुरुवातीला, या सुविधेचा वापर मोठ्या प्रमाणावर झाला, आणि नोटा जलद गतीने बँकेत परत आल्या.
परंतु, गेल्या काही महिन्यांत नोटा जमा करण्याचा वेग लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे. हेच कारण आहे की, अजूनही ५००० कोटी रुपयांहून जास्त नोटा लोकांकडे आहेत.
कायदेशीर बाबी
RBI ने हेही स्पष्ट केले आहे की, नोटा संपूर्णपणे वैध आहेत. म्हणजे, कोणालाही या नोटांबाबत कायदेशीर दंड किंवा शिक्षा होणार नाही. लोक अजूनही ह्या नोटा व्यवहारात वापरू शकतात, बँकेत जमा करू शकतात किंवा आर्थिक व्यवहारात वापरता येतील.
तथापि, नोटा लवकर बँकेत जमा करणे सुरक्षित आणि योग्य ठरेल. कारण, भविष्यात बँकिंग प्रक्रियेत बदल किंवा नोटा वापरात मर्यादा येण्याची शक्यता असते.
२००० रुपयांच्या नोटा १९ मे २०२३ रोजी चलनातून काढण्यात आल्या.
३५६,००० कोटी रुपयांच्या नोटा बाजारात होत्या.
३१ डिसेंबर २०२५ पर्यंत ९८.४१% नोटा बँकेत परत आल्या.
अजूनही ५,६६९ कोटी रुपयांच्या नोटा लोकांच्या ताब्यात आहेत.
नोटा संपूर्णपणे वैध आहेत, बँकेत जमा होईपर्यंत.
नोटा परत न करण्यामागे लोकांचे वैयक्तिक कारणे आणि भविष्यातील मूल्याचा विचार आहे.
आरबीआयची ही माहिती अर्थव्यवस्थेत आणि सामान्य लोकांमध्ये चर्चा ठरली आहे. चलनात मोठ्या प्रमाणावर असलेली नोटा अजूनही लोकांच्या ताब्यात असल्याने बँकिंग प्रक्रियेत आणि आर्थिक व्यवहारात काही प्रमाणात गती मंदावलेली दिसून येत आहे.
२००० रुपयांच्या नोटांवरून दिसते की, बँकेच्या सूचना आणि लोकांच्या आर्थिक निर्णयांमध्ये काही तफावत असते. नोटा बँकेत लवकर जमा करणे आर्थिक सुरक्षितता, व्यवहारिक सोयी आणि भविष्यातील अडचणी टाळण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. RBI ची ताजी आकडेवारी लोकांना याची जाणीव करून देते की, नोटा जमा करणे अजूनही आवश्यक आहे आणि त्यात उशीर केल्यास संभाव्य धोके असू शकतात.
read also : https://ajinkyabharat.com/retirement-mutual-funds/
