Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations या मुद्द्यावर देशातील आर्थिक वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू आहे. केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन येत्या 1 फेब्रुवारी रोजी 2026-27 आर्थिक वर्षाचा केंद्रीय अर्थसंकल्प सादर करणार आहेत. त्याआधीच रिझर्व्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर आणि आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे अर्थतज्ज्ञ डॉ. रघुराम राजन यांनी सरकारला एक कडक, पण दूरदृष्टीचा इशारा दिला आहे.
राजन यांनी सध्याच्या जागतिक परिस्थितीला “अत्यंत धोकादायक टप्पा” असे संबोधत भारताने तात्पुरत्या काळासाठी बाह्य जगावरचे अवलंबित्व कमी करून अंतर्गत सुधारणांवर लक्ष केंद्रित करावे, असा ठाम सल्ला दिला आहे.Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations या पार्श्वभूमीवर हा अर्थसंकल्प केवळ आकड्यांचा नव्हे, तर रणनीतिक आत्मपरीक्षणाचा असावा, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations: अर्थसंकल्पाकडून नेमकी अपेक्षा काय?
डॉ. रघुराम राजन यांच्या मते, Budget 2026 मध्ये सरकारने तात्कालिक लोकप्रिय निर्णयांऐवजी दीर्घकालीन आर्थिक स्थैर्य, स्वावलंबन आणि लवचिकता यांना प्राधान्य दिले पाहिजे.ते म्हणतात,“भारतासाठी सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे काही काळ स्वतःला बाह्य जगापासून वेगळं ठेवून – आपण अंतर्गत वाढीसाठी काय करू शकतो, याचा प्रामाणिक विचार करणं.”
Related News
निर्मला सीतारामन यांचे बजेट भाषण LIVE: संरक्षणासाठी ₹7.8 लाख कोटींची तरतूद; क्लाऊड सेवा आणि आयटी क्षेत्राला मोठा करसवलतीचा दिलासा
Budget 2026 Expectations: मध्यमवर्गाला लागणार मोठी लॉटरी? नव्या कर व्यवस्थेत 5 महत्त्वपूर्ण बदलांची शक्यता
Union Budget 2026-27: सर्वसामान्यांना फटका, पण अतिश्रीमंतांसाठी मोठा फायदा ?
Union Budget 2026: करदात्यांना दिलासा? 7 जबरदस्त मास्टरस्ट्रोक्सची शक्यता | Budget 2026 Expectations on Income Tax
ही भूमिका Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations या चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरत आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर संकटाची सावली
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations आणि जागतिक धोके
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations या मुद्द्यावर माजी रिझर्व्ह बँक गव्हर्नर डॉ. रघुराम राजन यांनी व्यक्त केलेली चिंता केवळ भारतापुरती मर्यादित नाही, तर ती संपूर्ण जागतिक अर्थव्यवस्थेशी निगडित आहे. सध्याचे जागतिक वातावरण असामान्यपणे अस्थिर आणि धोकादायक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट शब्दांत नमूद केले आहे. त्यांच्या मते, जग अनेक पातळ्यांवर एकाच वेळी संकटांचा सामना करत आहे आणि याचा थेट परिणाम विकसनशील देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर होणार आहे.
युक्रेन-रशिया युद्धामुळे जागतिक पुरवठा साखळी कोलमडली असून ऊर्जा आणि अन्नधान्याच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. दुसरीकडे, मध्य-पूर्वेतील अस्थिरतेमुळे तेलपुरवठा आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मार्गांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. याचबरोबर अमेरिका-चीन यांच्यातील व्यापार संघर्ष अधिक तीव्र होत चालला असून, जागतिक बाजारात अनिश्चितता वाढली आहे. अनेक देश संरक्षणवादी धोरणांचा अवलंब करत असल्याने मुक्त व्यापाराची संकल्पनाच धोक्यात आली आहे.
राजन यांच्या मते, या सगळ्या पार्श्वभूमीवर AI आणि प्रगत तंत्रज्ञानावर काही मोजक्या कंपन्यांची मक्तेदारी निर्माण होत आहे. त्यामुळे आर्थिक सत्तेचे केंद्रीकरण होत असून, लहान आणि विकसनशील देश अधिक असुरक्षित बनत आहेत. या सर्व घटकांमुळे जागतिक अर्थव्यवस्था “अनिश्चिततेच्या गर्तेत” सापडल्याचे ते सांगतात.
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations अंतर्गत भारताने अशा परिस्थितीत बाह्य धक्क्यांवर अवलंबून न राहता स्वतःच्या अंतर्गत क्षमतांवर भर देणे आवश्यक असल्याचे राजन यांनी ठामपणे अधोरेखित केले आहे.
AI मध्ये संधी की धोका?
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations आणि Artificial Intelligence
कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच AI हे भविष्यातील अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख इंजिन ठरणार आहे, याबाबत राजन यांना शंका नाही. मात्र, ते याचबरोबर एक गंभीर इशाराही देतात. त्यांच्या मते, AI क्षेत्रात अमर्याद संधी असल्या तरी फक्त काही बहुराष्ट्रीय कंपन्यांवर अवलंबून राहणे भारतासाठी धोकादायक ठरू शकते.
राजन म्हणतात की, जर AI तंत्रज्ञान, डेटा आणि प्लॅटफॉर्म्सवर भारताचे नियंत्रण नसेल, तर देश हळूहळू “तंत्रज्ञान गुलामगिरीकडे” झुकू शकतो. डेटा हा नव्या युगातील सर्वात मौल्यवान स्रोत आहे आणि तो जर परदेशी कंपन्यांच्या हाती गेला, तर धोरणात्मक स्वातंत्र्य धोक्यात येऊ शकते.
त्यामुळे Budget 2026 मध्ये AI संदर्भात केवळ घोषणांपुरते न थांबता ठोस धोरणात्मक पावले उचलली पाहिजेत, असे राजन यांचे मत आहे. यामध्ये स्वदेशी AI रिसर्चला चालना देणे, भारतीय डेटाचे संरक्षण करणारी मजबूत कायदेशीर चौकट तयार करणे, स्टार्टअप्सना दीर्घकालीन आर्थिक व धोरणात्मक पाठबळ देणे आणि शिक्षण क्षेत्रात तंत्रज्ञानाचे प्रभावी एकत्रीकरण करणे या बाबींचा समावेश होतो. AI संधी ठरायची की धोका, हे या निर्णयांवर अवलंबून असेल, असा स्पष्ट संदेश त्यांनी दिला आहे.
‘भारताकडे नैसर्गिक, जवळचा बाजार नाही’ – राजन यांचे स्पष्ट मत
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations आणि व्यापार धोरण
भारताच्या व्यापार धोरणावर भाष्य करताना राजन यांनी एक महत्त्वाचे वास्तव मांडले आहे. “चीनप्रमाणे भारताकडे मोठा, नैसर्गिक आणि समृद्ध शेजारी बाजार नाही,” असे ते स्पष्टपणे सांगतात. चीनला जवळच युरोप, पूर्व आशिया यांसारखे मोठे बाजार मिळाले, मात्र भारताच्या बाबतीत अशी भौगोलिक सोय नाही.
यामुळे भारताने निर्यात धोरणात अतिवास्तववादी अपेक्षा न ठेवता, व्यावहारिक आणि दीर्घकालीन बदल करणे गरजेचे आहे. टॅरिफचे तर्कसंगतीकरण, गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी राज्य-स्तरावर सुलभ आणि स्थिर धोरणे, तसेच देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या MSME क्षेत्राचे सशक्तीकरण, या मुद्द्यांवर Budget 2026 मध्ये विशेष भर असावा, असे राजन यांचे मत आहे.
शेजारी देशांशी संबंध मजबूत करण्याचा सल्ला
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations आणि शेजारी राष्ट्रे
भारताच्या दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षेसाठी शेजारी देशांशी मजबूत आर्थिक आणि औद्योगिक संबंध अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे राजन सांगतात. बांगलादेश, नेपाळ, श्रीलंका यांसारख्या देशांसोबत व्यापार आणि सहकार्य वाढवल्यास भारतासाठी प्रादेशिक पुरवठा साखळी मजबूत होऊ शकते.
यामुळे भारताला पर्यायी बाजार उपलब्ध होतील, निर्यातदारांना स्थिरता मिळेल आणि भू-राजकीय तणावही काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो. “शेजाऱ्यांना दुर्लक्ष करून जागतिक नेतृत्व साध्य करता येत नाही,” असा अप्रत्यक्ष संदेश त्यांनी दिला आहे.
अमेरिका-भारत व्यापार तणावावर राजन यांची भूमिका
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations आणि US Trade Policy
अमेरिकेसोबत व्यापार तणाव वाढण्याच्या शक्यतेवर भाष्य करताना राजन यांनी प्रतिक्रियात्मक धोरणांपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे. त्यांच्या मते, बाह्य दबावांना तातडीने उत्तर देण्याऐवजी भारताने अंतर्गत सुधारणा हा केंद्रबिंदू ठेवावा.
Budget 2026 मध्ये कररचना सुलभ करणे, उत्पादन खर्च कमी करणे, लॉजिस्टिक सुधारणा आणि कौशल्य विकासावर भर देणे आवश्यक असल्याचे ते सांगतात. यामुळे भारत अधिक स्पर्धात्मक बनेल आणि जागतिक अस्थिरतेचा सामना आत्मविश्वासाने करू शकेल.
अर्थसंकल्प 2026: आकड्यांपेक्षा दिशा महत्त्वाची
राजन यांच्या मते, हा अर्थसंकल्प फक्त GDP वाढीचे आकडे मांडणारा नसावा. रोजगार निर्मिती, सामाजिक स्थैर्य, ग्रामीण-शहरी समतोल आणि शिक्षण व आरोग्यातील गुंतवणूक या बाबींना स्पष्ट दिशा देणारा असावा. Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations लक्षात घेतले, तर हा अर्थसंकल्प भारतासाठी खरा “Turnaround Budget” ठरू शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
Raghuram Rajan Budget 2026 Expectations हे केवळ टीकात्मक विधान नसून भारतासाठी एक गंभीर धोरणात्मक चेतावणी आहे. जागतिक अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर स्वावलंबन, अंतर्गत सुधारणा आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोन स्वीकारणे ही काळाची गरज असल्याचे राजन यांनी ठामपणे मांडले आहे. येत्या १ फेब्रुवारीला सादर होणारा अर्थसंकल्प भारताला जागतिक वादळात सुरक्षित ठेवणारा नांगर ठरेल की केवळ आकड्यांचा खेळ राहील, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/veer-bhagat-singh-emergency-research-and-rescue-path-award-for-republic-day/
