रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन उद्या भारत दौऱ्यावर येत आहेत. हा दौरा केवळ राजकीय संबंधांसाठी नव्हे तर सैन्य आणि संरक्षण क्षेत्रातील अत्याधुनिक करारांसाठी देखील अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. भारत आणि रशियाच्या संरक्षण संबंधांचा इतिहास दीर्घकालीन असून, विशेषतः एअर डिफेन्स क्षेत्रात या संबंधांचा महत्त्वाचा वाटा आहे. सध्या चर्चेत आहे S-500 Air Defence System India या अत्याधुनिक एअर डिफेन्स सिस्टिमच्या संभाव्य खरेदीचा करार.
भारताने आधीच S-400 एअर डिफेन्स सिस्टिमची खरेदी केली आहे. 2018 मध्ये भारताने रशियाकडून पाच रेजिमेंट्सच्या S-400 सिस्टिमची खरेदी केली होती. या कराराची एकूण किंमत 5.43 अब्ज डॉलर्स होती. S-400 च्या माध्यमातून भारताने आपल्या आकाश क्षेत्राची सुरक्षा सुदृढ केली आहे आणि भविष्यात S-500 खरेदी झाल्यास भारताच्या एअर डिफेन्स क्षमतेत नवा इतिहास रचला जाईल.
S-400 आणि S-500 मध्ये तांत्रिक फरक
S-400 हे जगातील सर्वोत्कृष्ट एअर डिफेन्स सिस्टिम्सपैकी एक आहे. त्याची रेंज 400 किलोमीटर आहे, म्हणजे 400 किलोमीटर अंतरावरील कोणताही हवाई धोका हवेतच नष्ट केला जाऊ शकतो. S-400 ची उंची क्षमता 30 किलोमीटरपर्यंत असून, फायटर जेट्स, ड्रोन्स, क्रूझ मिसाइल्स अशा अनेक प्रकारच्या हवाई टार्गेट्सवर प्रभावी ठरते.
Related News
पाकिस्तानला 1 मोठा धक्का! मित्रदेश Turkey नेच केली पोलखोल, संरक्षण कराराला थेट नकार
2026: Arab Nations Summit : भारताला मुस्लिम देशांच्या बैठकीत यजमानपद, पाकिस्तानसाठी मोठा धक्का
2026: Iranने थेट भारताचे आभार मानले; अमेरिका संतप्त, चीन-पाकिस्तानही एकाच बाजूला
जगातील २२ मुस्लिम देश भारतावर दाखवणार विश्वास; पाकिस्तानला धक्का
पाकिस्तानची महत्त्वाकांक्षी पाऊल: शी जिनपिंग लवकरच पाकिस्तान दौऱ्यावर
2026: India–पाकिस्तान एकाच मंचावर?
Donald Trump चा धक्कादायक निर्णय: 75 देशांच्या नागरिकांना व्हिसा बंदी – भारतावर परिणाम?
S-500 प्रोमेथियस: हायपरसोनिक आणि ICBM रोखण्याची रशियाची अभेद्य सिस्टिम
Pakistanला सापडले तेल-गॅसचे खजिना, देशाच्या अर्थव्यवस्थेत होणार 1 मोठा बदल!
Pulwama हल्ल्यानंतर भारताचा निर्णायक पाऊल, अयाझ सादिकचा 1 वादग्रस्त दावा
Indiaच्या 18 देशांसोबत मुक्त व्यापार कराराने अमेरिकेला दिला मोठा दणका
2025: Vladimir Putin चा वेगळाच अंदाज; प्रेमाची कबुली देताच सोशल मीडियावर व्हायरल
याउलट, S-500 Air Defence System हे त्याहून एक पाऊल पुढे गेलेले आहे. याची रेंज 500-600 किलोमीटर असून, ते 180-200 किलोमीटर उंचीवरच्या टार्गेट्सवर प्रभावी आहे. S-500 ची क्षमता फक्त विमानांपुरती मर्यादित नाही, तर लांब पल्ल्याच्या बॅलेस्टिक मिसाइल्स, हायपरसोनिक मिसाइल्स देखील नष्ट करू शकते. S-500 सध्या हायपरसोनिक मिसाइल रोखणारी एकमेव एअर डिफेन्स सिस्टिम आहे.
| वैशिष्ट्य | S-400 | S-500 |
|---|---|---|
| रेंज | 400 किमी | 500-600 किमी |
| टार्गेट उंची | 30 किमी | 180-200 किमी |
| टार्गेट प्रकार | फायटर जेट्स, क्रूझ मिसाइल्स, ड्रोन्स | फायटर जेट्स, ड्रोन्स, क्रूझ मिसाइल्स, बॅलेस्टिक मिसाइल्स, हायपरसोनिक मिसाइल्स |
| वैशिष्ट्य | उच्च अचूकता, मध्यम उंचीवर प्रभावी | हायपरसोनिक मिसाइल रोखण्याची क्षमता, अवकाशापर्यंत प्रभावी |
ऑपरेशन सिंदूर अनुभवातून S-400 ची ताकद
2019 मध्ये झालेल्या ऑपरेशन सिंदूर मध्ये भारताने पाकिस्तानच्या आतल्या ठिकाणी हवाई हल्ला केला. त्या वेळी पाकिस्तानने प्रत्युत्तर देण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या ड्रोन्स, फायटर जेट्स आणि क्रूझ मिसाइल्सवर S-400 एअर डिफेन्स सिस्टिमने अचूक हल्ला केला. या सिस्टिममुळे पाकिस्तानच्या हवाई क्षेपणास्त्रांची वेळीच तडकतोड झाली आणि त्यांचे फायटर जेट्स भारताच्या हद्दीत प्रवेश करण्याआधीच नष्ट झाले.ऑपरेशन सिंदूरमध्ये S-400 च्या अचूकतेमुळे पाकिस्तानला त्यांचा हवाई दबाव प्रभावी बनवता आला नाही. S-500 खरेदी झाल्यास या प्रकारच्या ऑपरेशन्समध्ये भारताला आणखी व्यापक आणि खोलवर क्षमता मिळेल.
S-500 खरेदीचा जागतिक आणि प्रादेशिक प्रभाव
S-500 च्या भारतातील खरेदीचा परिणाम केवळ संरक्षणासाठी मर्यादित नाही, तर जागतिक आणि प्रादेशिक सुरक्षा समीकरण बदलू शकते.
पाकिस्तानवर दबाव:
S-500 च्या माध्यमातून भारत पाकिस्तानच्या हवाई धोक्यावर संपूर्ण नियंत्रण मिळवू शकेल. फायटर जेट्स, ड्रोन्स, क्रूझ आणि बॅलेस्टिक मिसाइल्सवर नियंत्रण असल्यामुळे पाकिस्तानच्या हल्ल्याची शक्यता फारच कमी होईल.चीनसह सामरिक संतुलन:
चीनसह भारताच्या सीमावर देखील S-500 खरेदीमुळे सामरिक संतुलन राहील. हायपरसोनिक मिसाइल्स रोखण्याची क्षमता केवळ भारतासाठी नव्हे, तर दक्षिण आशियातील सामरिक समीकरणासाठी महत्वाची ठरेल.भविष्यातील संरक्षण तंत्रज्ञानात अग्रणी स्थान:
S-500 खरेदी झाल्यास भारत जगातील काही निवडक देशांमध्ये सामील होईल जे हायपरसोनिक मिसाइल्सवर प्रभावी संरक्षण करण्यास सक्षम आहेत.
S-500 च्या तांत्रिक वैशिष्ट्यांचे सविस्तर विश्लेषण
1. लांब पल्ल्याची क्षमता
S-500 ची लांब पल्ल्याची रेंज 500-600 किमी आहे. याचा अर्थ, हवाई हल्ल्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच शत्रूच्या हवाई साधनांची ओळख पटवून त्यांना नष्ट केले जाऊ शकते.
2. हायपरसोनिक मिसाइल्स विरुद्ध क्षमता
जगभरात हायपरसोनिक मिसाइल्सवर प्रभावी संरक्षण करणारी एकमेव सिस्टिम S-500 आहे. या क्षमतेमुळे भारताच्या सामरिक क्षमतेला जागतिक दर्जा मिळेल.
3. मल्टी-टार्गेट अचूकता
S-500 एकाच वेळी अनेक टार्गेट्सवर लक्ष केंद्रित करू शकते. फायटर जेट्स, क्रूझ मिसाइल्स, बॅलेस्टिक मिसाइल्स यांच्यावर त्वरित प्रतिक्रिया देणे शक्य आहे.
4. अवकाशापर्यंत प्रभावी
S-500 ची टार्गेट उंची क्षमता 180-200 किमी आहे. ही उंची जवळपास अवकाशाच्या थरापर्यंत पोहोचते, ज्यामुळे भारताचे आकाश संरक्षण अत्याधुनिक बनते.
भारताचे संरक्षण धोरण आणि S-500
भारतातील संरक्षण धोरणामध्ये S-500 चा समावेश होणे भविष्यातील हवाई सुरक्षा आणि सामरिक संतुलन यासाठी महत्वाचे आहे. भारताने S-400 खरेदी करून आधीच आपल्या हवाई सीमांचे संरक्षण सुनिश्चित केले आहे. आता S-500 खरेदी झाल्यास:
भारताचे एअर डिफेन्स कव्हरेज अजून व्यापक होईल.
पाकिस्तानच्या हवाई हल्ल्यांची शक्यता कमी होईल.
चीनसह सामरिक संतुलन राखले जाईल.
भविष्यातील हायपरसोनिक मिसाइल थ्रेटसाठी तयारी होईल.
पुतिन दौऱ्याचा महत्त्व
पुतिन यांचा दौरा भारत-रशिया संबंधांसाठी केवळ राजकीय नाही, तर सैन्य क्षेत्रातील करारांसाठी निर्णायक ठरणार आहे. या दौऱ्यात S-500 Air Defence System India खरेदीसाठी संभाव्य करार होण्याची शक्यता आहे.या दौऱ्यामुळे भारताचे सैन्य सामर्थ्य, संरक्षण तंत्रज्ञानातील अग्रगण्य स्थान, आणि प्रादेशिक सामरिक संतुलन यावर सकारात्मक परिणाम होईल.
S-500 खरेदी झाल्यास भारताच्या एअर डिफेन्स क्षमतेत नवा अध्याय सुरु होईल. S-400 ने आधीच पाकिस्तानच्या हवाई हल्ल्यांवर अचूक प्रभाव टाकला आहे; S-500 ने या क्षमतेत अनेक पटींनी वाढ होईल.S-500 Air Defence System India ही खरेदी भारताच्या भविष्याच्या सामरिक सुरक्षा धोरणात एक निर्णायक टप्पा ठरेल. हायपरसोनिक मिसाइल्स विरुद्ध क्षमता, अवकाशापर्यंत प्रभावी संरक्षण, आणि मल्टी-टार्गेट अचूकता यामुळे भारत जागतिक स्तरावर हवाई सुरक्षा क्षेत्रात अग्रगण्य ठरेल.पुतिन दौऱ्यामुळे हा करार साकार झाला की, पाकिस्तानसह प्रादेशिक सामरिक समीकरण बदलण्याची शक्यता आहे, आणि भारताचे आकाश आणखी सुरक्षित होईल.
