Paracetamol Is Safe During Pregnancy ; ऑटिझम किंवा ADHDशी कोणताही संबंध नाही – लॅन्सेटमधील महत्त्वपूर्ण अभ्यास
Pregnancy दरम्यान वेदना किंवा तापासाठी पॅरासिटामॉल (अॅसिटॅमिनोफेन) घेणे सुरक्षित आहे का, यावर गेल्या काही वर्षांपासून जागतिक स्तरावर चर्चा सुरू होती. मात्र आता या वादाला पूर्णविराम देणारा एक महत्त्वपूर्ण वैज्ञानिक अभ्यास समोर आला आहे. The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women’s Health या प्रतिष्ठित वैद्यकीय नियतकालिकात प्रसिद्ध झालेल्या ताज्या अभ्यासानुसार, Pregnancy दरम्यान पॅरासिटामॉल घेतल्यामुळे मुलांमध्ये ऑटिझम, ADHD (अटेन्शन डेफिसिट हायपरॲक्टिव्हिटी डिसऑर्डर) किंवा बौद्धिक अपंगत्वाचा धोका वाढत नाही.
हा अभ्यास आतापर्यंतचा सर्वांत व्यापक आणि पद्धतशीर असल्याचे मानले जात असून, यामुळे पॅरासिटामॉलच्या सुरक्षिततेबाबत असलेली भीती दूर होण्याची शक्यता आहे.
आधीच्या वादाची पार्श्वभूमी
यापूर्वी काही निरीक्षणात्मक अभ्यास आणि मेटा-अॅनालिसिसमध्ये Pregnancy दरम्यान पॅरासिटामॉलच्या वापराचा मुलांमधील न्यूरोडेव्हलपमेंटल विकारांशी (मेंदूच्या विकासाशी संबंधित विकार) हलकासा संबंध दर्शवण्यात आला होता. मात्र हे अभ्यास अनेक मर्यादांनी ग्रस्त होते. त्यामध्ये सामाजिक, आनुवंशिक आणि मातृ आरोग्याशी संबंधित घटकांचा पुरेसा विचार करण्यात आलेला नव्हता.
सप्टेंबर २०२५ मध्ये अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीदेखील या मुद्द्यावर विधान करत, Pregnancy महिलांनी पॅरासिटामॉल घेऊ नये, “वेदना सहन कराव्यात” असे मत व्यक्त केले होते. अमेरिकन प्रशासनाने त्या वेळी पॅरासिटामॉलचा वापर ऑटिझमचा धोका वाढवू शकतो, असा अप्रत्यक्ष इशाराही दिला होता. या विधानांमुळे अनेक Pregnancy महिलांमध्ये संभ्रम आणि भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते.
नव्या अभ्यासाचे निष्कर्ष
लॅन्सेटमध्ये प्रकाशित झालेल्या या नव्या प्रणालीबद्ध पुनरावलोकन (Systematic Review) आणि मेटा-अॅनालिसिसमध्ये एकूण ४३ वेगवेगळ्या अभ्यासांचा समावेश करण्यात आला. या अभ्यासांमध्ये:
२ लाख ६२ हजारांहून अधिक मुलांमध्ये ऑटिझमचे मूल्यांकन
३ लाख ३५ हजारांहून अधिक मुलांमध्ये ADHDचे मूल्यांकन
४ लाख ६ हजारांहून अधिक मुलांमध्ये बौद्धिक अपंगत्वाचे मूल्यांकन
करण्यात आले.
या सर्व अभ्यासांचे सखोल विश्लेषण केल्यानंतर संशोधकांना असे आढळले की, Pregnancy दरम्यान पॅरासिटामॉलचा वापर आणि मुलांमधील ऑटिझम, ADHD किंवा बौद्धिक अपंगत्व यांच्यात कोणताही थेट कारणीभूत संबंध नाही.
विशेष म्हणजे, या अभ्यासात सिब्लिंग-कंपॅरिझन (भावंडांची तुलना) असलेले संशोधनही समाविष्ट करण्यात आले. या पद्धतीत एकाच आईच्या वेगवेगळ्या गर्भधारणांमध्ये पॅरासिटामॉल वापरला गेला किंवा नाही, याची तुलना केली जाते, ज्यामुळे आनुवंशिक आणि कौटुंबिक घटकांचा प्रभाव कमी होतो. अशा अधिक विश्वासार्ह अभ्यासांमध्येही कोणताही धोका आढळला नाही.
Paracetamol Is Safe During Pregnancy : तज्ज्ञांचे मत
“या प्रणालीबद्ध पुनरावलोकनात आणि मेटा-अॅनालिसिसमध्ये गर्भधारणेदरम्यान पॅरासिटामॉलच्या वापरामुळे मुलांमध्ये ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर, ADHD किंवा बौद्धिक अपंगत्वाचा धोका वाढतो, असा कोणताही पुरावा आढळला नाही. दीर्घकालीन फॉलो-अप, सिब्लिंग-कंपॅरिझन आणि कमी पक्षपात असलेल्या अभ्यासांमध्येही निष्कर्ष समानच राहिले.”
संशोधकांनी स्पष्ट केले की, आधी नोंदवलेले संभाव्य धोके हे प्रत्यक्षात पॅरासिटामॉलमुळे नसून, आईच्या आरोग्याशी संबंधित इतर कारणांमुळे असू शकतात.
पूर्वीच्या अभ्यासांमधील गोंधळ का झाला?
संशोधकांच्या मते, Pregnancy दरम्यान पॅरासिटामॉल घेणाऱ्या महिलांना ताप, वेदना, संसर्ग किंवा इतर आरोग्य समस्या असतात. हे घटक स्वतःच गर्भाच्या विकासावर परिणाम करू शकतात. तसेच आनुवंशिक प्रवृत्ती, मानसिक आरोग्य, सामाजिक परिस्थिती आणि जीवनशैली यांचाही प्रभाव असू शकतो.
म्हणूनच काही अभ्यासांमध्ये दिसून आलेले संबंध हे कारण-परिणाम (Cause and Effect) नसून सहसंबंध (Association) असण्याची अधिक शक्यता आहे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
पॅरासिटामॉल टाळण्याचे धोके
या अभ्यासात एक महत्त्वाचा इशाराही देण्यात आला आहे. संशोधकांच्या मते, पॅरासिटामॉल टाळल्यामुळे गर्भवती महिलांना आणि गर्भाला अधिक धोका निर्माण होऊ शकतो.
“वेदनांवर किंवा तापावर योग्य उपचार न केल्यास गर्भपात, अकाली प्रसूती किंवा जन्मजात दोषांचा धोका वाढू शकतो,” असे अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.
ताप आणि तीव्र वेदना या स्वतःच गर्भाच्या मेंदूच्या विकासावर परिणाम करू शकतात. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार योग्य प्रमाणात पॅरासिटामॉल घेणे हे सुरक्षित आणि आवश्यक ठरू शकते.
ऑटिझम आणि ADHD म्हणजे काय?
ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर हा मेंदूच्या विकासाशी संबंधित विकार असून, तो सामाजिक संवाद, वर्तन आणि संवाद कौशल्यांवर परिणाम करतो. “स्पेक्ट्रम” हा शब्द लक्षणांची तीव्रता आणि स्वरूप वेगवेगळे असू शकते, हे दर्शवतो.
ADHD म्हणजे अटेन्शन डेफिसिट हायपरॲक्टिव्हिटी डिसऑर्डर. या स्थितीत लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण, अती चंचलता आणि उतावळेपणा अशी लक्षणे दिसतात. मात्र योग्य उपचार आणि थेरपीमुळे या दोन्ही स्थितींचे व्यवस्थापन शक्य आहे.
लॅन्सेटमध्ये प्रकाशित झालेला हा अभ्यास गर्भधारणेदरम्यान पॅरासिटामॉलच्या सुरक्षिततेबाबतचा आतापर्यंतचा सर्वांत ठोस पुरावा मानला जात आहे. या निष्कर्षांमुळे अनावश्यक भीती, चुकीची माहिती आणि राजकीय वक्तव्यांमुळे निर्माण झालेला गोंधळ दूर होण्याची अपेक्षा आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला असा आहे की, गर्भवती महिलांनी कोणतेही औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घ्यावे, मात्र पॅरासिटामॉलच्या बाबतीत घाबरण्याचे कारण नाही. योग्य प्रमाणात आणि गरजेनुसार घेतलेला पॅरासिटामॉल आई आणि बाळ दोघांसाठी सुरक्षित असल्याचे आता वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झाले आहे.
