US-इराण War : पाकिस्तानच्या ‘मध्यस्थी’ दाव्यावर प्रश्नचिन्ह; इस्रायलचा थेट इशारा, जागतिक राजकारणात नवा वाद
अमेरिका-इराण संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर जाहीर झालेल्या दोन आठवड्यांच्या शस्त्रसंधीनंतर जागतिक राजकारणात नव्या चर्चांना उधाण आले आहे. या शस्त्रसंधीचे श्रेय घेण्यासाठी Pakistan आक्रमकपणे पुढे येत असताना, Israel ने मात्र पाकिस्तानच्या भूमिकेवरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
भारतामधील इस्रायलचे राजदूत Reuven Azar यांनी स्पष्ट शब्दांत पाकिस्तानला ‘विश्वासार्ह पक्ष’ मानत नसल्याचे सांगितले असून, या वक्तव्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठी खळबळ उडाली आहे.
शस्त्रसंधीनंतर श्रेय घेण्याची स्पर्धा
गेल्या काही आठवड्यांपासून United States आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे मध्य पूर्वेत तणावाचे वातावरण निर्माण झाले होते. अखेर दोन आठवड्यांसाठी युद्धविराम जाहीर झाला. मात्र या करारानंतर लगेचच Pakistan ने स्वतःला ‘मध्यस्थ’ म्हणून पुढे करत या कराराचे श्रेय घेण्यास सुरुवात केली. पाकिस्तानचे पंतप्रधान आणि परराष्ट्रमंत्री Khawaja Asif यांनीही याला मोठे यश म्हणून सादर केले.
इस्रायलचा थेट इशारा
मात्र या दाव्यांना Reuven Azar यांनी जोरदार प्रत्युत्तर दिले. त्यांनी स्पष्टपणे म्हटले: “आम्ही पाकिस्तानला विश्वासार्ह मध्यस्थ मानत नाही.” या वक्तव्यामुळे पाकिस्तानच्या भूमिकेवरच प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.
‘अमेरिकेने स्वतःच्या हेतूंसाठी वापर केला?’
Reuven Azar यांनी आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा मांडला.
त्यांच्या मते:
- अमेरिकेने कदाचित स्वतःच्या रणनीतिक हेतूंसाठी पाकिस्तानचा वापर केला असू शकतो
- पाकिस्तानचा प्रभाव अतिशयोक्तीपूर्ण दाखवला जात आहे
या विधानामुळे United States च्या भूमिकेबाबतही चर्चा सुरू झाली आहे.
भूतकाळातील उदाहरणांचा दाखला
इस्रायलने यापूर्वीही अशा प्रकारच्या मध्यस्थीबाबत शंका व्यक्त केली आहे. Reuven Azar यांनी उदाहरण देताना म्हटले: “अमेरिकेने पूर्वी Hamas सोबतच्या चर्चांमध्ये Qatar आणि Turkey यांसारख्या देशांचा वापर केला होता.” यातून अमेरिका विविध देशांचा आपल्या धोरणांसाठी वापर करत असल्याचे संकेत त्यांनी दिले.
पाकिस्तानचा दावा काय?
Pakistan मात्र आपली भूमिका ठामपणे मांडत आहे.
Khawaja Asif यांनी म्हटले:
- “आमच्या मध्यस्थीमुळेच शस्त्रसंधी शक्य झाली”
- “पाकिस्तान आता जागतिक स्तरावर विश्वासार्ह मध्यस्थ म्हणून ओळखला जात आहे”
या विधानामुळे पाकिस्तानने आपली आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा उंचावण्याचा प्रयत्न केल्याचे दिसते.
इस्लामाबादमध्ये होणार निर्णायक बैठक
दरम्यान, शस्त्रसंधीनंतर पुढील वाटचालीसाठी महत्त्वाची बैठक Islamabad येथे होणार असल्याची माहिती समोर आली आहे.
या बैठकीत:
- United States कडून उच्चस्तरीय शिष्टमंडळ सहभागी होणार
- दीर्घकालीन करारावर चर्चा होणार
ही बैठक संघर्षाच्या पुढील दिशेसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
मध्य पूर्वेतील शक्तिसंतुलनाचा प्रश्न
या संपूर्ण घडामोडींमुळे मध्य पूर्वेतील शक्तिसंतुलनावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
- इराण आपली भूमिका अधिक मजबूत करण्याच्या प्रयत्नात आहे
- Israel सुरक्षेच्या दृष्टीने सतर्क आहे
- United States आपले रणनीतिक हितसंबंध जपण्याच्या भूमिकेत आहे
या तिघांमधील समीकरणांवर पाकिस्तानच्या भूमिकेचा किती प्रभाव पडतो, हे पुढील काळात स्पष्ट होईल.
जागतिक राजकारणात नवा वाद
पाकिस्तानच्या दाव्यांवर इस्रायलने उपस्थित केलेल्या शंकांमुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात नवा वाद निर्माण झाला आहे.
- पाकिस्तानची ‘विश्वसनीयता’ प्रश्नचिन्हाखाली
- अमेरिका-पाकिस्तान संबंधांवर चर्चा
- मध्यस्थीच्या राजकारणावर प्रश्न
United States-इराण शस्त्रसंधीमुळे तात्पुरता दिलासा मिळाला असला, तरी त्याभोवतीचे राजकारण अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहे. Pakistan चे दावे आणि Israel चा विरोध यामुळे या प्रकरणाला नवे वळण मिळाले आहे.
आता Islamabad येथे होणाऱ्या बैठकीत काय निर्णय होतो, यावरच पुढील घडामोडी अवलंबून असतील. जागतिक पातळीवर सुरू असलेल्या या सत्तासंघर्षात प्रत्येक देश आपापले हितसंबंध जपण्याच्या प्रयत्नात असल्याचे स्पष्टपणे दिसत आहे.
