आता OTP विना व्यवहार शक्य; ऑनलाईन फसवणूक रोखण्यासाठी RBIचा मोठा निर्णय
डिजिटल पेमेंटच्या वाढत्या वापरासोबतच सायबर फसवणुकीचे प्रकारही झपाट्याने वाढत आहेत. याच पार्श्वभूमीवर ग्राहकांच्या सुरक्षिततेसाठी भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) तसेच बँका आणि दूरसंचार कंपन्यांनी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. लवकरच ऑनलाईन व्यवहार करताना OTP (One Time Password) टाकण्याची गरज उरणार नाही. त्याऐवजी ‘सायलेंट ऑथेंटिकेशन’ (Silent Authentication) नावाचे अत्याधुनिक तंत्रज्ञान वापरले जाणार आहे. या बदलामुळे सायबर फसवणुकीवर मोठ्या प्रमाणात आळा बसण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
OTP प्रणालीवर प्रश्नचिन्ह का?
आजपर्यंत ऑनलाईन व्यवहार करताना OTP ही सुरक्षिततेची प्रमुख पद्धत मानली जात होती. मात्र, सायबर गुन्हेगारांनी या प्रणालीतही शिरकाव केला आहे. फोन हॅकिंग, सिम क्लोनिंग आणि eSIM स्वॅपिंग यांसारख्या तंत्रांचा वापर करून हॅकर्स ग्राहकांच्या मोबाईलवर येणारे OTP मिळवतात आणि बँक खात्यातील रक्कम लंपास करतात. त्यामुळे OTP आधारित व्यवहारांवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले होते.
या पार्श्वभूमीवर, बँका आणि टेलिकॉम कंपन्यांमध्ये झालेल्या बैठकीत पारंपरिक SMS-आधारित OTP प्रणाली हळूहळू बंद करून अधिक सुरक्षित पर्याय आणण्याचा निर्णय घेण्यात आला. त्यातूनच ‘सायलेंट ऑथेंटिकेशन’ ही संकल्पना पुढे आली आहे.
Related News
100 रुपयांत गुंतवणूक सुरू करा! Zerodha चा नवा हायब्रिड फंड लॉन्च
कराजवरील भीषण हल्ल्यानंतर इराणचा इशारा; गल्फमध्ये ‘टिट फॉर टॅट’ची तयारी
अदाणी पॉवरचा महाराष्ट्र सरकारसोबत मोठा करार; 25 वर्षे वीजपुरवठा
बच्चू कडूंवर हत्येच्या कटाचा आरोप; अमरावतीत गुन्हा दाखल
टॉवेलवर आडव्या रेषा का असतात? कारण ऐकून थक्क व्हाल!
IPL 2026 Points Table: हैदराबादचा फायदा, KKR ची मोठी घसरण
मटणाचा कोणता भाग सर्वात पौष्टिक? तज्ज्ञांनी सांगितलं खरं रहस्य!
Multibagger शेअरचा धमाका! 7 महिन्यांत 235% परतावा, आता 3 बोनस शेअर्स
इराण–इस्रायल युद्धाचा भारतावर परिणाम; रोजच्या वस्तूंच्या किमतीत वाढ!
FY26 मध्ये बाजारात मंदी; Tata Motors ते TCS पर्यंत अनेक दिग्गजांची घसरण
महिन्याच्या 7, 14, 21, 28 तारखांना Credit Score अपडेट; ग्राहकांसाठी मोठी दिलासा बातमी
काय आहे ‘सायलेंट ऑथेंटिकेशन’?
सायलेंट ऑथेंटिकेशन ही एक बॅकग्राऊंड सिक्युरिटी प्रणाली आहे, जी ग्राहकाच्या मोबाईलमधील सिम कार्ड, डिव्हाइस आणि नेटवर्क यांची पडताळणी रिअल-टाईममध्ये करते. म्हणजेच, व्यवहार करताना ग्राहकाला कोणताही OTP टाकण्याची गरज भासणार नाही. प्रणाली स्वतःच मोबाईल आणि सिमची ओळख पटवून व्यवहार पूर्ण करेल.
या तंत्रज्ञानामध्ये बँका आणि टेलिकॉम कंपन्या एकत्र काम करतात. ग्राहकाने व्यवहार सुरू केला की, त्याची माहिती लगेच नेटवर्क स्तरावर तपासली जाते. जर मोबाईल किंवा सिममध्ये कोणतीही संशयास्पद हालचाल आढळली, तर व्यवहार तात्काळ थांबवला जातो.
ग्राहकांसाठी काय फायदे?
या नव्या प्रणालीमुळे ग्राहकांना अनेक महत्त्वाचे फायदे मिळणार आहेत:
- जलद व्यवहार: OTP येण्याची वाट पाहण्याची गरज नाही, त्यामुळे व्यवहार अधिक वेगाने पूर्ण होतील.
- अधिक सुरक्षितता: सिम क्लोनिंग किंवा हॅकिंग झाल्यास प्रणाली लगेच ओळखते आणि व्यवहार थांबवते.
- सोपेपणा: ग्राहकांना वारंवार OTP टाईप करण्याचा त्रास संपणार आहे.
- फसवणुकीत घट: सायबर गुन्हेगारांना OTP मिळवणे शक्य नसल्याने फसवणुकीचे प्रकार कमी होतील.
सिम क्लोनिंग आणि eSIM स्वॅपिंगला मोठा आळा
सायबर गुन्हेगार सिम क्लोनिंग आणि eSIM स्वॅपिंगच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणात फसवणूक करतात. या प्रक्रियेत ते ग्राहकाचा मोबाईल नंबर स्वतःच्या डिव्हाइसवर सक्रिय करतात. परिणामी, बँकेकडून येणारे OTP त्यांच्या फोनवर जातात.
सायलेंट ऑथेंटिकेशन प्रणालीमध्ये मात्र फक्त नंबर नव्हे, तर डिव्हाइस, सिम आणि नेटवर्क यांचा एकत्रित डेटा तपासला जातो. त्यामुळे अशा प्रकारची फसवणूक करणे अत्यंत कठीण होणार आहे.
2FA (Two-Factor Authentication) नियम लागू
दरम्यान, RBIने 1 एप्रिलपासून टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) अधिक कडकपणे लागू केले आहे. यानुसार, कोणताही व्यवहार फक्त एकाच पासवर्डवर पूर्ण होणार नाही. दोन वेगवेगळ्या पद्धतींनी ग्राहकाची ओळख पटवावी लागेल.
सायलेंट ऑथेंटिकेशन ही त्यातील एक पद्धत असू शकते. यामुळे व्यवहार अधिक सुरक्षित आणि विश्वासार्ह होणार आहेत.
बँका आणि टेलिकॉम कंपन्यांची संयुक्त भूमिका
या नव्या प्रणालीच्या अंमलबजावणीसाठी बँका आणि टेलिकॉम कंपन्या एकत्रितपणे काम करत आहेत. रिअल-टाईम डेटा शेअरिंग, नेटवर्क व्हेरिफिकेशन आणि डिव्हाइस आयडेंटिफिकेशन या सर्व गोष्टींचा समन्वय साधला जात आहे.
यामुळे डिजिटल पेमेंट सिस्टीम अधिक मजबूत होणार असून, ग्राहकांचा विश्वासही वाढेल.
डिजिटल पेमेंटला नवी दिशा
भारतामध्ये UPI, मोबाईल बँकिंग आणि डिजिटल वॉलेट्सचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. अशा परिस्थितीत सुरक्षितता हा सर्वात मोठा मुद्दा ठरतो. सायलेंट ऑथेंटिकेशनसारखे तंत्रज्ञान डिजिटल पेमेंट क्षेत्रात नवी क्रांती घडवू शकते.
विशेष म्हणजे, eSIM तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळेही या प्रणालीला अधिक बळ मिळणार आहे. भविष्यात OTP ही संकल्पनाच हळूहळू कालबाह्य होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
नवीन प्रणाली आली तरी ग्राहकांनी काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे:
- मोबाईल आणि बँकिंग ॲप अपडेट ठेवणे
- अनोळखी लिंक किंवा कॉल्सपासून सावध राहणे
- सिम बदल किंवा नेटवर्क समस्यांकडे दुर्लक्ष न करणे
- संशयास्पद व्यवहार लगेच बँकेला कळवणे
एकंदरीत, OTP शिवाय व्यवहार करण्याची सुविधा ही डिजिटल बँकिंग क्षेत्रातील एक मोठी झेप ठरणार आहे. सायलेंट ऑथेंटिकेशनमुळे व्यवहार अधिक सुरक्षित, जलद आणि सोपे होतील. सायबर फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी RBIचे हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.
आगामी काळात ही प्रणाली पूर्णपणे लागू झाल्यानंतर ग्राहकांना अधिक सुरक्षित आणि विश्वासार्ह डिजिटल अनुभव मिळेल, यात शंका नाही.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/market-slowdown-in-fy26-decline-of-many-giants-from-tata-motors-to-tcs/
