जगात प्रत्येक व्यक्तीची उंची वेगवेगळी असते. काही लोक उंच, काही सरासरी उंचीचे तर काही लोक तुलनेने कमी उंचीचे असतात. उंचीवर अनेक घटकांचा प्रभाव असतो. अनुवांशिकता, पोषण, जीवनशैली, आरोग्य व्यवस्था आणि पर्यावरण या सर्व गोष्टी माणसाच्या शारीरिक विकासावर परिणाम करतात. जगातील विविध देशांमध्ये राहणाऱ्या लोकांच्या सरासरी उंचीतही मोठा फरक दिसून येतो.
अलीकडील काही संशोधन आणि जागतिक आकडेवारीनुसार दक्षिण-पूर्व आशियातील Timor‑Leste या देशातील लोकांची उंची जगातील इतर देशांच्या तुलनेत सर्वात कमी मानली जाते. या छोट्या बेट देशातील स्त्री-पुरुषांची सरासरी उंची जागतिक सरासरीपेक्षा लक्षणीय कमी असल्याचे अभ्यासातून समोर आले आहे. त्यामुळे हा देश जगातील कमी उंचीच्या लोकसंख्येसाठी विशेष चर्चेत आला आहे.
तिमोर लेस्तेमधील सरासरी उंची किती?
संशोधनानुसार Timor‑Leste मधील पुरुषांची सरासरी उंची सुमारे 159.8 सेंटीमीटर म्हणजे साधारण 5 फूट 3 इंच इतकी आहे. तर महिलांची सरासरी उंची सुमारे 151.2 सेंटीमीटर म्हणजे जवळपास 4 फूट 11.5 इंच आहे.
जगातील अनेक विकसित देशांमध्ये पुरुषांची सरासरी उंची 170 सेंटीमीटरपेक्षा अधिक असते, तर महिलांची उंची 160 सेंटीमीटरच्या आसपास असते. त्या तुलनेत तिमोर लेस्ते येथील लोकांची उंची खूपच कमी असल्याचे स्पष्ट होते. त्यामुळे जागतिक स्तरावर हा देश कमी उंचीच्या लोकसंख्येसाठी ओळखला जातो.
तिमोर लेस्ते हा इंडोनेशियाच्या जवळ असलेला एक छोटा बेट देश आहे. येथे लोकसंख्या कमी असून बहुतेक लोक ग्रामीण भागात राहतात. आर्थिक विकास, पोषण आणि आरोग्य सेवा यामध्ये अजूनही अनेक आव्हाने आहेत. या कारणांमुळेही येथील लोकांच्या शारीरिक विकासावर परिणाम झाल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
कमी उंची असलेले इतर देश
तिमोर लेस्ते हा कमी उंचीच्या लोकसंख्येसाठी सर्वात चर्चेत असला तरी जगात इतरही काही देश आहेत जिथे सरासरी उंची तुलनेने कमी आहे.उदाहरणार्थ Laos या दक्षिण-पूर्व आशियाई देशातील पुरुषांची सरासरी उंची सुमारे 160.5 सेंटीमीटर आहे. तर महिलांची उंची सुमारे 151.3 सेंटीमीटर इतकी आढळते.तसेच आफ्रिकेतील Madagascar या बेट राष्ट्रातही लोकांची उंची तुलनेने कमी आहे. येथे पुरुषांची सरासरी उंची सुमारे 161.5 सेंटीमीटर तर महिलांची उंची सुमारे 151.2 सेंटीमीटर आहे.लॅटिन अमेरिकेतील Guatemala या देशातील महिलांची उंची जगात सर्वात कमी मानली जाते. येथे महिलांची सरासरी उंची जवळपास 149.4 सेंटीमीटर इतकी आहे.
तसेच Philippines या देशात पुरुषांची सरासरी उंची सुमारे 163.2 सेंटीमीटर असून महिलांची उंची सुमारे 149.6 सेंटीमीटर आहे. या सर्व देशांमध्ये लोकांची सरासरी उंची जागतिक प्रमाणापेक्षा कमी असल्याचे दिसून येते.
उंची कमी असण्यामागील कारणे
मानवी उंची ही अनेक घटकांवर अवलंबून असते. सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे अनुवांशिकता. म्हणजेच आई-वडिलांची उंची आणि त्यांचा शारीरिक बांधा पुढील पिढीवर प्रभाव टाकतो. त्यामुळे काही प्रदेशांमध्ये लोकांची उंची नैसर्गिकरित्या कमी असू शकते.दुसरा महत्त्वाचा घटक म्हणजे पोषण. बालपणात योग्य पोषण मिळाले नाही तर शरीराची वाढ नीट होत नाही. प्रथिने, कॅल्शियम, जीवनसत्त्वे आणि इतर आवश्यक पोषक घटकांची कमतरता असल्यास मुलांची उंची पूर्ण क्षमतेने वाढत नाही.तिसरा घटक म्हणजे आरोग्य व्यवस्था आणि जीवनमान. ज्या देशांमध्ये आरोग्य सेवा मर्यादित आहेत किंवा गरीबी जास्त आहे, तेथे मुलांच्या वाढीवर परिणाम होतो. संसर्गजन्य आजार, अपुरी स्वच्छता आणि कमी दर्जाचा आहार यामुळे शारीरिक विकासावर मर्यादा येऊ शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते पर्यावरण आणि जीवनशैली देखील महत्त्वाची भूमिका बजावतात. नियमित व्यायाम, संतुलित आहार आणि चांगली आरोग्य व्यवस्था असलेल्या देशांमध्ये लोकांची सरासरी उंची जास्त असण्याची शक्यता असते.
संशोधन अजूनही सुरू
जगातील विविध देशांमधील उंचीतील फरक का दिसून येतो यावर अजूनही संशोधन सुरू आहे. वैज्ञानिक या विषयाचा अभ्यास करून अनुवांशिक घटक, पोषण पद्धती आणि सामाजिक परिस्थिती यांचा एकत्रित परिणाम समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
तिमोर लेस्तेसारख्या देशांमध्ये लोकांची उंची कमी असली तरी त्यामागे अनेक गुंतागुंतीची कारणे असू शकतात. त्यामुळे फक्त एका घटकावर आधारित निष्कर्ष काढणे योग्य नसल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.एकूणच पाहता जगभरात मानवी उंचीमध्ये मोठी विविधता आढळते. काही देशांमध्ये लोक उंच असतात, तर काही देशांमध्ये सरासरी उंची कमी असते. या सर्वांमागे आनुवंशिकता, पोषण, आरोग्य आणि सामाजिक परिस्थिती यांचा मोठा वाटा असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होत आहे.
