NASA च्या Artemis II Mission मधून चंद्राचा ‘अदृश्य भाग’ पहिल्यांदा समोर; मानवाच्या अंतराळ प्रवासात नवा टप्पा

अंतराळ संशोधनाच्या इतिहासात पुन्हा एकदा मोठी भर पडली आहे. अमेरिकेच्या अंतराळ संशोधन संस्थेने NASA च्या माध्यमातून राबवलेल्या Artemis II Mission मोहिमेतून चंद्राचा एक असा भाग जगासमोर आला आहे, जो यापूर्वी कधीही मानवाने प्रत्यक्ष पाहिलेला नव्हता. या मोहिमेतील अंतराळवीरांनी काढलेला एक विशेष फोटो सध्या चर्चेचा विषय ठरत असून, चंद्राच्या दूरवरील बाजूचे हे चित्र मानवाच्या अंतराळ इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा मानले जात आहे.

या फोटोमध्ये चंद्राच्या कडेला एक मोठे आणि खोल भूभाग दिसत असून, त्याला ‘ओरिएंटल बेसिन’ म्हणून ओळखले जाते. ही रचना अत्यंत प्राचीन असून, चंद्राच्या भूगर्भीय इतिहासाबद्दल महत्त्वाची माहिती देऊ शकते. यापूर्वी ही जागा पृथ्वीवरून कधीही स्पष्टपणे दिसलेली नव्हती. त्यामुळे या मोहिमेने केवळ अंतराळवीरांसाठीच नव्हे, तर शास्त्रज्ञांसाठीही एक मोठे संशोधनाचे दालन उघडले आहे.

ही ऐतिहासिक मोहीम 53 वर्षांनंतर मानवाला पुन्हा चंद्राच्या जवळ घेऊन गेली आहे. शेवटची मानवयुक्त चंद्र मोहीम 1972 मध्ये झालेल्या Apollo 17 Mission होती. त्यानंतर इतक्या वर्षांनी पुन्हा मानव चंद्राच्या दिशेने प्रवास करत आहे. यावेळी चार अंतराळवीर या मोहिमेत सहभागी झाले आहेत. त्यात Jeremy Hansen (कॅनडा), Victor Glover, Reid Wiseman आणि Christina Koch (अमेरिका) यांचा समावेश आहे.

हे अंतराळवीर ‘Orion’ नावाच्या अत्याधुनिक स्पेसक्राफ्टमधून प्रवास करत आहेत. ही मोहीम चंद्राभोवती फिरून पुन्हा पृथ्वीवर परतणार आहे. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ही मोहीम चंद्रावर लँडिंग करणार नाही, परंतु भविष्यातील मानवी लँडिंग मोहिमांसाठी ती एक महत्त्वपूर्ण तयारी ठरणार आहे.

या मोहिमेचा मुख्य उद्देश चंद्राच्या अशा भागाचा अभ्यास करणे आहे जो पृथ्वीवरून कधीही दिसत नाही. या भागाला ‘दूरवरील बाजू’ (Far Side of the Moon) असे म्हणतात. या भागाचा अभ्यास करून भविष्यात चंद्रावर मानवी वस्ती स्थापन करण्यासाठी आवश्यक माहिती गोळा केली जात आहे.

ही मोहीम पृथ्वीपासून सुमारे 4 लाख किलोमीटर (2,52,000 मैल) अंतरापर्यंत प्रवास करणार आहे. हे अंतर मानवाने आतापर्यंत केलेल्या सर्व अंतराळ मोहिमांपेक्षा अधिक आहे. सध्या हा विक्रम Apollo 13 Mission कडे आहे. त्यामुळे ही मोहीम मानवाच्या अंतराळ इतिहासात एक नवीन विक्रम प्रस्थापित करू शकते.

मोहिमेचा कालावधी सुमारे 10 दिवसांचा असून, ती 10 एप्रिल 2026 रोजी प्रशांत महासागरात परत येणार आहे. या मोहिमेच्या माध्यमातून भविष्यात चंद्रावर अधिक काळ मानव राहू शकतो का, याचा सखोल अभ्यास केला जात आहे. तसेच 2028 पर्यंत चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर मानव उतरवण्याचे नासाचे उद्दिष्ट आहे.

या मोहिमेची सुरुवात उत्साहवर्धक असली तरी, काही तांत्रिक अडचणीही समोर आल्या आहेत. Orion यानातील टॉयलेट प्रणालीमध्ये काही तांत्रिक समस्या निर्माण झाली होती. इंजिनिअर्सच्या मते, बर्फ साचल्यामुळे द्रव कचरा बाहेर टाकण्याची प्रक्रिया अडचणीत आली होती. मात्र, ठोस कचऱ्याची प्रणाली व्यवस्थित कार्यरत असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

या समस्येवर तातडीने उपाय शोधण्यासाठी इंजिनिअर्स प्रयत्नशील आहेत. सध्या अंतराळवीर सुरक्षित असून, त्यांची तब्येत उत्तम आहे, असे मोहिमेच्या अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. अशा प्रकारच्या तांत्रिक समस्या अंतराळ मोहिमांमध्ये सामान्य असतात, परंतु त्या त्वरित सोडवणे अत्यंत आवश्यक असते.

या मोहिमेमुळे भविष्यातील अंतराळ प्रवासासाठी नवे मार्ग खुले होत आहेत. चंद्रावरील या नवीन माहितीमुळे वैज्ञानिकांना अधिक सखोल संशोधन करण्याची संधी मिळाली आहे. तसेच मानवी अंतराळ प्रवासात नवे टप्पे गाठण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

एकंदरीत, Artemis II मोहिम ही केवळ एक अंतराळ मोहीम नसून, ती मानवाच्या अंतराळातील भविष्याची नवी दिशा ठरवणारी ऐतिहासिक घटना आहे. या मोहिमेच्या यशावरच पुढील अनेक वर्षांच्या अंतराळ संशोधनाचे भविष्य अवलंबून आहे.

READ ALSO:https://ajinkyabharat.com/ipl-2026-shubman-gilchi-fitnessvar-motha-question/