Iran–US चर्चा फिसकटली; 21 तासांच्या मॅरेथॉन बैठकीनंतरही तोडगा नाही, युद्धाचा धोका वाढला

मध्यपूर्वेत पुन्हा एकदा मोठ्या संघर्षाची चाहूल लागली असून, अमेरिका आणि इराण यांच्यात इस्लामाबादमध्ये झालेली दीर्घकाळ चाललेली चर्चा कोणत्याही निष्कर्षाशिवाय संपली आहे. तब्बल 21 तास चाललेल्या या मॅरेथॉन बैठकीनंतरही दोन्ही देशांमध्ये अणुकार्यक्रम, प्रादेशिक सुरक्षा आणि सामरिक मुद्द्यांवर एकमत होऊ शकले नाही. परिणामी, आधीच तणावपूर्ण असलेली परिस्थिती आणखी गंभीर होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

या चर्चेत पाकिस्तानने मध्यस्थीची भूमिका बजावण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र, अंतिम टप्प्यात हा प्रयत्न निष्फळ ठरल्याने इस्लामाबादच्या कूटनीतिक भूमिकेवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे.

इस्लामाबादमध्ये 21 तासांची मॅरेथॉन चर्चा

पाकिस्तानची राजधानी Islamabad येथे अमेरिका आणि Iran यांच्यात अत्यंत महत्त्वपूर्ण चर्चा पार पडली. या चर्चेत अणुकार्यक्रम, होर्मुझची सामुद्रधुनी आणि प्रादेशिक सुरक्षा यांसारख्या संवेदनशील मुद्द्यांवर सविस्तर चर्चा झाली.

मात्र, कोणताही ठोस करार न झाल्याने ही चर्चा निष्फळ ठरली आहे. अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती JD Vance यांनीही 21 तासांच्या चर्चेनंतर “कोणताही करार झाला नाही” असे स्पष्ट केले.

‘अंतिम प्रस्ताव’ अमेरिकेकडून; निर्णय इराणवर

अमेरिकेने इराणसमोर “अंतिम आणि सर्वोत्तम प्रस्ताव” ठेवला असल्याचा दावा केला आहे. मात्र, Iran आपल्या अणुकार्यक्रमावर ठाम असून, युरेनियम संवर्धन पूर्णपणे थांबवण्यास तयार नाही.

अमेरिकेची भूमिका कठोर असल्याचे दिसून येत असून, अणुकार्यक्रम पूर्णपणे नष्ट करण्याची मागणी वॉशिंग्टनकडून करण्यात आली आहे. यामुळे दोन्ही देशांतील मतभेद अधिकच तीव्र झाले आहेत.

डोनाल्ड ट्रम्प यांची कठोर भूमिका

या घडामोडींवर अमेरिकेचे अध्यक्ष Donald Trump यांनीही कठोर प्रतिक्रिया दिली आहे. त्यांनी म्हटले की, “करार झाला तरी फरक नाही, आम्ही आधीच जिंकलो आहोत.” या वक्तव्यामुळे अमेरिका कोणत्याही परिस्थितीत दबावाखाली येणार नाही, असा संदेश गेल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.

इस्रायलचा इशारा – ‘मोहीम संपलेली नाही’

या तणावपूर्ण परिस्थितीत इस्रायलनेही आक्रमक भूमिका घेतली आहे. पंतप्रधान Benjamin Netanyahu यांनी स्पष्ट केले आहे की, “इराणविरुद्धची मोहीम अजून संपलेली नाही.”

त्यांनी इराणकडे असलेल्या संवर्धित युरेनियमवरही चिंता व्यक्त केली असून, ते नष्ट करणे आवश्यक असल्याचे म्हटले आहे. यामुळे परिस्थिती लष्करी संघर्षाकडे झुकत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.

होर्मुझची सामुद्रधुनी – संघर्षाचे केंद्र

संपूर्ण वादाचा केंद्रबिंदू म्हणजे Strait of Hormuz आहे. ही जगातील सर्वात महत्त्वाची तेलवाहतूक मार्गिका आहे. इराणने या मार्गावर आपला प्रभाव कायम ठेवण्याचा इशारा दिला असून, जोपर्यंत त्यांच्या अटी मान्य होत नाहीत, तोपर्यंत परिस्थिती सामान्य होणार नाही, असा स्पष्ट संदेश देण्यात आला आहे. जर हा मार्ग बंद झाला, तर जागतिक तेलपुरवठ्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी खळबळ उडू शकते.

अमेरिका-इराण तणावाचे लष्करी संकेत

चर्चेदरम्यान काही अहवालांनुसार अमेरिकेने होर्मुझ परिसरात लष्करी हालचाली वाढवल्या होत्या. अमेरिकन नौदलाची काही युद्धनौका या भागात तैनात करण्यात आल्या होत्या, असा दावा केला जात आहे. मात्र, इराणने या हालचालींना स्पष्ट विरोध करत, कोणतीही आक्रमक कारवाई झाल्यास तीव्र प्रत्युत्तर दिले जाईल, असा इशारा दिला आहे.

पाकिस्तानची मध्यस्थी अपयशी?

या चर्चेत पाकिस्तानने मध्यस्थीची भूमिका निभावण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र, निष्कर्ष निघाल्याने पाकिस्तानची कूटनीतिक प्रतिमा धोक्यात आल्याचे बोलले जात आहे. पाकिस्तानचे स्थान या संपूर्ण प्रकरणात संवेदनशील बनले असून, तो अमेरिका आणि इराण या दोन्ही शक्तींच्या मध्ये अडकलेला दिसत आहे.

दोन आठवड्यांच्या शस्त्रसंधीवर प्रश्नचिन्ह

चर्चा फिसकटल्यामुळे आधी जाहीर झालेल्या दोन आठवड्यांच्या शस्त्रसंधीवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. जर हा करार मोडला गेला, तर पुन्हा संघर्ष भडकण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

विशेषतः होर्मुझ परिसरातील तणाव वाढल्यास संपूर्ण पश्चिम आशिया पुन्हा युद्धाच्या उंबरठ्यावर जाऊ शकतो.

जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणामाची भीती

Strait of Hormuz हा मार्ग बंद झाल्यास जागतिक तेलपुरवठा विस्कळीत होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात इंधन दरात मोठी वाढ होऊ शकते. याचा थेट परिणाम आशिया, युरोप आणि अमेरिकेतील अर्थव्यवस्थांवर होऊ शकतो.

 युद्ध की वाटाघाटी?

सध्या अमेरिका आणि इराण यांच्यातील परिस्थिती अत्यंत नाजूक वळणावर आहे. एका बाजूला कठोर भूमिका, तर दुसऱ्या बाजूला तडजोड नाकारण्याची वृत्ती यामुळे शांततेचा मार्ग अजूनही अस्पष्ट आहे.

जर पुढील काही दिवसांत नवीन वाटाघाटी सुरू झाल्या नाहीत, तर मध्यपूर्वेत मोठा संघर्ष पुन्हा उफाळण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे संपूर्ण जगाचे लक्ष आता या घडामोडींवर केंद्रित झाले आहे.