Marriage Ritual : मामाच पाडतो नवरीचे दोन दात! लग्नाआधीची अंगावर काटा आणणारी अजब प्रथा नेमकी काय?
Marriage हा प्रत्येकाच्या आयुष्यातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि आनंदाचा क्षण असतो. जगभरात विवाहसोहळा हा केवळ दोन व्यक्तींचा नाही, तर दोन कुटुंबे, दोन संस्कृती आणि अनेक पिढ्यांचा संगम मानला जातो. त्यामुळेच लग्नाच्या निमित्ताने विविध धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रथा-परंपरा आजही जपल्या जातात. मात्र, या परंपरांपैकी काही इतक्या विचित्र आणि क्रूर असतात की त्या ऐकूनही अंगावर काटा उभा राहतो. सध्या अशाच एका अजब आणि धक्कादायक विवाहप्रथेची चर्चा जगभरात होत आहे.
Marriage आधी नवरीचे दोन दात पाडणे, तेही स्वतःच्या मामाच्या हातून! ही कल्पनाच अनेकांना धक्का देणारी आहे. मात्र, ही प्रथा काही काल्पनिक कथा नसून ती प्रत्यक्षात चीनमधील एका आदिवासी समाजात अनेक वर्षे पाळली जात होती. आज जरी ही परंपरा नामशेष झाली असली, तरी तिच्या मागील श्रद्धा, भीती आणि सामाजिक समजुती जाणून घेणे तितकेच महत्त्वाचे ठरते.
जगभरातील अजब लग्नपरंपरा
आजच्या आधुनिक काळात Marriage म्हणजे संगीत, नृत्य, सजावट, फोटोग्राफी आणि आनंदाचा सोहळा असा समज केला जातो. मात्र, जगातील अनेक देशांमध्ये लग्नाशी संबंधित काही परंपरा आजही थरारक आहेत. कुठे नवरीला लग्नाआधी रडावे लागते, तर कुठे नवऱ्याला विविध कसोट्या पार कराव्या लागतात. आफ्रिकेतील काही जमातींमध्ये नवरीचे अंगावर जखमा केल्या जातात, तर काही ठिकाणी नवऱ्याला नवरीच्या कुटुंबाची वर्षानुवर्षे सेवा करावी लागते.
Related News
याच मालिकेत चीनमधील ‘गेलाओ’ आदिवासी समाजातील ही दात पाडण्याची प्रथा विशेष लक्ष वेधून घेणारी आहे.
साऊथ चायना मॉर्निंग पोस्टचा खुलासा
ही अजब परंपरा पुन्हा चर्चेत येण्यामागे South China Morning Post या आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थेचा मोठा वाटा आहे. या वृत्तपत्राने या प्रथेवर सविस्तर लेख प्रसिद्ध केल्यानंतर जगभरातील वाचकांचे लक्ष या विषयाकडे वेधले गेले. अनेकांनी सोशल मीडियावर यावर आश्चर्य, संताप आणि कुतूहल व्यक्त केले.
नेमकी कोणती आहे ही प्रथा?
मिळालेल्या माहितीनुसार, ही प्रथा चीनमधील ‘गेलाओ’ (Gelao) या आदिवासी समुदायात पाळली जात होती. हा समुदाय प्रामुख्याने चीन आणि व्हिएतनामच्या सीमावर्ती भागात आढळतो. चीनमध्ये विशेषतः गुइझोऊ (Guizhou) प्रांतात या समाजाचे वास्तव्य मोठ्या प्रमाणावर आहे.
2021 च्या जनगणनेनुसार, चीनमध्ये गेलाओ जमातीची लोकसंख्या सुमारे 6.77 लाखांहून अधिक आहे. ही जमात आपली वेगळी संस्कृती, भाषा आणि परंपरांसाठी ओळखली जाते.
लग्नाआधी दोन दात पाडण्यामागील समज
गेलाओ समाजात अशी श्रद्धा होती की, मुलीचे लग्न होण्याआधी तिचे दोन समोरचे दात पाडले नाहीत, तर नवरदेवाच्या कुटुंबावर संकट ओढवू शकते. लग्नानंतर कुटुंबात आजार, दारिद्र्य, भांडणं किंवा मृत्यू होण्याची भीती या समाजात प्रचलित होती.
या अंधश्रद्धेमुळे मुलीला कितीही वेदना होत असल्या, तरी हा विधी अनिवार्य मानला जात होता. विशेष म्हणजे, या विधीकडे केवळ एक परंपरा म्हणून नव्हे, तर भविष्यातील सुख-समृद्धीसाठी आवश्यक त्याग म्हणून पाहिले जात होते.
मामालाच का दिले जायचे हे काम?
या प्रथेतील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, नवरीचे दात पाडण्याचे काम तिच्या मामाकडे सोपवले जात असे. गेलाओ समाजात मामाला विशेष मान-सन्मानाचे स्थान आहे. मामा हा मुलीचा संरक्षक आणि मार्गदर्शक मानला जातो.
त्यामुळे या विधीत मामा सहभागी झाल्यास तो शुभ ठरतो, अशी समजूत होती. मामा नसल्यास, कुटुंबातील जवळचा पुरुष नातेवाईक हे काम पार पाडत असे.
दात पाडण्याचा विधी कसा केला जात असे?
ही प्रक्रिया अत्यंत औपचारिक पद्धतीने पार पाडली जात असे.
सर्वप्रथम घरात एक विशेष विधी आयोजित केला जाई.
मद्याने भरलेले एक भांडे समोर ठेवले जाई.
वधूला विधीस्थळी बसवले जाई.
त्यानंतर मामा लहान हातोडा किंवा साधन वापरून वधूचे दोन दात पाडत असे.
दात पडल्यानंतर तिच्या हिरड्यांवर एक विशेष औषध लावले जाई, ज्यामुळे जखम लवकर भरून निघेल, असा विश्वास होता.
या संपूर्ण प्रक्रियेत वेदना, रक्तस्राव आणि मानसिक त्रास होणे साहजिकच होते. मात्र, त्या काळी महिलांच्या वेदनांना फारसे महत्त्व दिले जात नव्हते.
महिलांच्या आयुष्यावरील परिणाम
या प्रथेचा सर्वाधिक फटका महिलांनाच बसत होता. दात पडल्यामुळे सौंदर्यावर परिणाम, बोलण्यात अडचणी, आरोग्य समस्या आणि आयुष्यभराचा मानसिक आघात अनेक महिलांना सहन करावा लागत असे.
तरीही समाजाच्या दबावामुळे आणि परंपरेच्या नावाखाली या अन्यायकारक प्रथेला विरोध करण्याची हिंमत फार थोड्या महिलांनी दाखवली.
आधुनिक काळात या प्रथेचा विरोध
जसजशी शिक्षणाची पातळी वाढली, तसतसे गेलाओ समाजातही बदल घडू लागले. मानवी हक्क, महिलांचे आरोग्य आणि आधुनिक वैद्यकीय ज्ञानामुळे या प्रथेविरोधात आवाज उठू लागला.
सरकारी हस्तक्षेप, सामाजिक सुधारणा आणि नव्या पिढीच्या विचारांमुळे ही प्रथा हळूहळू लोप पावली. आज प्रत्यक्षात कोणत्याही नवरीचे दात पाडले जात नाहीत.
आता केवळ प्रतिकात्मक स्वरूप
सध्या ही परंपरा केवळ प्रतिकात्मक स्वरूपात पाळली जाते. काही ठिकाणी दात पाडण्याऐवजी प्रतीकात्मक विधी केला जातो किंवा केवळ कथा म्हणून या प्रथेचा उल्लेख केला जातो.
समाजाने पुढे जात महिलांवर होणाऱ्या अन्यायकारक प्रथांना तिलांजली दिल्याचे हे एक सकारात्मक उदाहरण मानले जाते.
परंपरा आणि परिवर्तन यातील संघर्ष
ही कथा केवळ एका जमातीपुरती मर्यादित नाही, तर जगभरातील अनेक समाजांमध्ये परंपरेच्या नावाखाली महिलांवर झालेल्या अन्यायाची साक्ष देते. परंपरा जपताना मानवी मूल्ये, आरोग्य आणि सन्मान यांचा विचार करणे किती आवश्यक आहे, हे या घटनेतून अधोरेखित होते.
गेलाओ समाजातील नवरीचे दात पाडण्याची प्रथा ही आज जरी इतिहासजमा झाली असली, तरी ती आपल्याला समाजातील अंधश्रद्धा, भीती आणि परंपरांच्या नावाखाली होणाऱ्या अत्याचारांची जाणीव करून देते. बदल स्वीकारणे, प्रश्न विचारणे आणि माणुसकीला प्राधान्य देणे हेच कोणत्याही समाजाच्या प्रगतीचे लक्षण आहे.
आज जगभरातील अनेक समाज या दिशेने वाटचाल करत आहेत, ही निश्चितच आश्वासक बाब आहे.
read also:https://ajinkyabharat.com/google-pays-first-credit-card/
