माजी लिबियन हुकूमशहाचा मुलगा सैफ अल-इस्लाम गद्दाफी ठार झाल्याचा दावा
लिबियाच्या राजकारणात खळबळ, मृत्यूबाबत परस्परविरोधी माहिती
लिबियाचे माजी हुकूमशहा कर्नल मुअम्मर गद्दाफी यांचा मुलगा आणि एकेकाळचा संभाव्य वारसदार मानला जाणारा सैफ अल-इस्लाम गद्दाफी (वय ५३) याचा गोळीबारात मृत्यू झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मंगळवारी लिबियन न्यूज एजन्सीने दिलेल्या वृत्तानुसार, सैफ अल-इस्लामच्या राजकीय पथकाच्या प्रमुखांनी त्याच्या मृत्यूची अधिकृत पुष्टी केली आहे. या घटनेमुळे लिबियाच्या अस्थिर राजकीय परिस्थितीत नव्या वादळाची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सैफ अल-इस्लाम गद्दाफी याच्या मृत्यूबाबत मात्र वेगवेगळ्या आणि परस्परविरोधी माहिती समोर येत आहे. त्याच्या वकिलांनी फ्रेंच वृत्तसंस्था AFP शी बोलताना सांगितले की, चार जणांच्या कमांडो पथकाने झिंतान शहरातील त्याच्या निवासस्थानी घुसून त्याची हत्या केली. मात्र हा हल्ला कोणी आणि कोणत्या हेतूने केला, याबाबत अद्याप कोणतीही स्पष्ट माहिती समोर आलेली नाही.
दरम्यान, सैफ अल-इस्लामची बहीण लिबियन टेलिव्हिजनला दिलेल्या मुलाखतीत वेगळाच दावा करत म्हणाली की, सैफ अल-इस्लामचा मृत्यू अल्जेरियाच्या सीमेजवळ झाला. त्यामुळे त्याच्या मृत्यूच्या ठिकाणाबाबत आणि परिस्थितीबाबत मोठा संभ्रम निर्माण झाला आहे.
Related News
गद्दाफी कुटुंबातील प्रभावी चेहरा
१९७२ मध्ये जन्मलेला सैफ अल-इस्लाम गद्दाफी हा कर्नल मुअम्मर गद्दाफी यांचा दुसरा मुलगा होता. १९६९ ते २०११ या कालावधीत लिबियावर लोखंडी मुठीने राज्य करणाऱ्या गद्दाफी यांच्यानंतर देशातील सर्वात प्रभावी आणि भीतीदायक व्यक्ती म्हणून सैफ अल-इस्लामकडे पाहिले जात होते. अनेक वर्षे तो आपल्या वडिलांचा राजकीय वारसदार मानला जात होता.
२००० नंतर लिबियाचे पाश्चिमात्य देशांशी संबंध सुधारण्यात सैफ अल-इस्लामने महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. अमेरिका आणि युरोपियन देशांशी वाटाघाटी, आंतरराष्ट्रीय निर्बंध उठवण्यासाठी केलेले प्रयत्न आणि लिबियाच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमाचा त्याग करण्याचा निर्णय या सर्व प्रक्रियेत तो आघाडीवर होता.
‘सुधारक’ अशी प्रतिमा, पण वादग्रस्त भूमिका
सैफ अल-इस्लामकडे अनेकांनी “सुधारणावादी चेहरा” म्हणून पाहिले होते. काही आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांच्या मते, तो गद्दाफी राजवटीतील एक स्वीकारार्ह आणि आधुनिक विचारांचा नेता मानला जात होता. शिक्षण, प्रशासन आणि अर्थव्यवस्थेत बदल घडवण्याची भाषा तो करत असे.
मात्र २०११ मध्ये अरब स्प्रिंगच्या पार्श्वभूमीवर लिबियात उसळलेल्या जनआंदोलनावेळी त्याची भूमिका अत्यंत वादग्रस्त ठरली. विरोधी निदर्शनांना चिरडून टाकण्यात त्याने सक्रिय भूमिका बजावल्याचा आरोप त्याच्यावर करण्यात आला. याच कारणामुळे आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालयाने (ICC) त्याच्यावर मानवतेविरुद्धच्या गुन्ह्यांचा आरोप ठेवून खटला चालवण्याची मागणी केली होती.
सहा वर्षे तुरुंगवास आणि मृत्युदंडाची शिक्षा
गद्दाफी राजवटीच्या पतनानंतर आणि मुअम्मर गद्दाफी यांच्या क्रूर हत्येनंतर सैफ अल-इस्लामला झिंतान शहरातील एका प्रतिस्पर्धी मिलिशियाने अटक केली. त्याला जवळपास सहा वर्षे तुरुंगात ठेवण्यात आले.
२०१५ मध्ये पश्चिम लिबियातील त्रिपोली येथील न्यायालयाने, जे त्या वेळी संयुक्त राष्ट्र समर्थित सरकारच्या नियंत्रणाखाली होते, सैफ अल-इस्लामला गैरहजरित मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली. मात्र तो त्या वेळी न्यायालयाच्या ताब्यात नव्हता.
अमनेस्टी कायद्यांतर्गत सुटका
२०१७ मध्ये पूर्व लिबियातील टोब्रुक भागात कार्यरत असलेल्या मिलिशियाने अमनेस्टी कायद्याअंतर्गत सैफ अल-इस्लामची सुटका केली. त्यानंतर तो सार्वजनिक आयुष्यात फारसा दिसत नव्हता. अनेक वर्षे त्याच्या ठिकाणाबाबतही संभ्रम कायम होता.
अध्यक्षपदाची महत्त्वाकांक्षा
सर्व आरोप आणि वादांनंतरही सैफ अल-इस्लामने २०२१ मध्ये राजकारणात पुनरागमन करत लिबियाच्या अध्यक्षपदासाठी उमेदवारी जाहीर केली होती. मात्र त्या निवडणुका पुढे ढकलण्यात आल्या आणि आजतागायत त्या पार पडलेल्या नाहीत.
गमतीशीर बाब म्हणजे, सैफ अल-इस्लामने नेहमीच आपण वडिलांचे वारसदार होणार नाही, असे सांगितले होते. “सत्ता ही शेतजमीन नाही की वारशाने मिळेल,” असे त्याचे विधान त्या काळी चर्चेत होते.
अस्थिर लिबिया आणि पुढील परिणाम
२०११ नंतर लिबिया विविध मिलिशिया, सशस्त्र गट आणि दोन प्रतिस्पर्धी सरकारांमध्ये विभागला गेला आहे. पश्चिम लिबियात संयुक्त राष्ट्र समर्थित सरकार तर पूर्वेकडे स्वतंत्र सत्ता रचना अस्तित्वात आहे. अशा परिस्थितीत सैफ अल-इस्लामचा कथित मृत्यू देशातील राजकीय समीकरणांवर मोठा परिणाम करू शकतो.
विश्लेषकांच्या मते, जर हा मृत्यू खरोखरच झाला असेल, तर गद्दाफी समर्थक गटांसाठी हा मोठा धक्का ठरेल. तसेच लिबियातील आधीच अस्थिर परिस्थिती अधिक चिघळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
अधिकृत पुष्टीची प्रतीक्षा
सैफ अल-इस्लाम गद्दाफीच्या मृत्यूबाबत अद्याप स्वतंत्र आणि अधिकृत आंतरराष्ट्रीय पुष्टी मिळालेली नाही. त्यामुळे ही बातमी खरी ठरते की नाही, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
लिबियाच्या इतिहासातील एक अत्यंत वादग्रस्त, प्रभावी आणि भीतीदायक अध्याय कदाचित संपुष्टात आला आहे का, हा प्रश्न सध्या अनुत्तरित आहे. येत्या काही दिवसांत या घटनेबाबत अधिक स्पष्ट माहिती समोर येण्याची शक्यता आहे.
