नागपूर, दि. 9 फेब्रुवारी 2026 — तंत्रज्ञान झपाट्याने बदलत असताना आपल्या दैनंदिन जीवनातील अनेक गोष्टी ‘स्मार्ट’ होत आहेत. मोबाईल, टीव्ही, घड्याळे, घरातील उपकरणे यानंतर आता महाराष्ट्रातील वीज व्यवस्थाही आधुनिकतेकडे मोठी झेप घेत आहे. राज्यातील तब्बल 3 कोटी 16 लाख ग्राहकांसाठी महावितरणने ‘स्मार्ट टीओडी (Time of Day)’ वीज मीटरची अंमलबजावणी सुरू केली आहे. या नव्या प्रणालीमुळे ग्राहकांना अचूक बिल मिळणार असून, योग्य वेळेत वीज वापरल्यास थेट दरात सवलत मिळण्याची संधीही उपलब्ध झाली आहे.
स्मार्ट मीटरबाबत काही ठिकाणी गैरसमज आणि अफवा पसरवल्या जात असल्या, तरी महावितरणने स्पष्ट केले आहे की हा उपक्रम पूर्णपणे ग्राहकहिताचा आहे. उलट या तंत्रज्ञानामुळे पारदर्शकता वाढणार असून वीज वापरावर अधिक नियंत्रण ठेवता येणार आहे.
स्मार्ट टीओडी मीटर म्हणजे काय?
‘टीओडी’ म्हणजे ‘टाइम ऑफ डे’ — म्हणजेच दिवसाच्या वेगवेगळ्या वेळेनुसार वीज वापर मोजण्याची प्रणाली. स्मार्ट टीओडी मीटर डिजिटल तंत्रज्ञानावर आधारित असून ते पारंपरिक मीटरपेक्षा अधिक अचूक आणि विश्वासार्ह आहे. या मीटरमध्ये तासागणिक वीज वापर नोंदवला जातो. त्यामुळे ग्राहकांना स्वतःचा वापर समजून घेऊन योग्य नियोजन करता येते.
Related News
13,604 Government Offices Go Smart: Smart Meter मुळे अचूक बिलिंग व वीज बचतीचा Powerful बदल
हिवाळ्यात घराबाहेर? रेफ्रिजरेटरचे तापमान कमी करून वीज बचत करा!
Electric Geyser : शक्तिशाली 4 Smart Tricks ज्या लाईटबिल अर्ध्यावर आणतील – जबरदस्त बचत गाइड
पहाटेपासून अंधार, तक्रारी ऐकायला कोणी नाही; महावितरणवर नागरिकांचा संताप
सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे सकाळी 9 ते सायंकाळी 5 या कालावधीत वीज वापरणाऱ्या ग्राहकांना प्रति युनिट सुमारे 80 पैसे ते 1 रुपया पर्यंत सवलत मिळते. 1 जुलै 2025 पासून ही योजना लागू झाली असून घरगुती ग्राहकांसाठी अशा प्रकारची सवलत प्रथमच उपलब्ध झाली आहे. दिवसभरात वीजेची मागणी तुलनेने कमी असते, त्यामुळे या वेळेत वापर वाढवण्यासाठी ही सवलत देण्यात आली आहे.
बिलात प्रत्यक्ष बचत
उदाहरणार्थ, एखादा ग्राहक दरमहा 100 युनिट वीज वापरत असेल, तर जुन्या दरानुसार त्याचे बिल सुमारे 875 रुपये येत होते. मात्र नवीन टीओडी सवलतीचा लाभ घेतल्यास हेच बिल अंदाजे 784 रुपयांपर्यंत कमी होऊ शकते. म्हणजेच दरमहा थेट बचत होण्याची शक्यता आहे. दीर्घकाळात ही बचत मोठ्या रकमेपर्यंत पोहोचू शकते.
यामुळे ग्राहकांना केवळ पैसे वाचवण्याची संधी मिळत नाही, तर ऊर्जा वापर अधिक जबाबदारीने करण्याची सवयही लागते. वॉशिंग मशीन, पाणी गरम करण्याची साधने, चार्जिंग किंवा इतर जास्त वीज लागणारी उपकरणे दिवसाच्या सवलतीच्या वेळेत वापरल्यास फायदा अधिक होऊ शकतो.
मीटर बसवणे पूर्णपणे मोफत
स्मार्ट मीटर बसवण्यासाठी ग्राहकांकडून कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही. हे मीटर 100 टक्के मोफत बसवले जात असून ग्राहकांवर कोणताही आर्थिक भार टाकलेला नाही. काही ठिकाणी मीटरसाठी पैसे आकारले जातील अशी अफवा पसरली होती, परंतु महावितरणने ती पूर्णपणे फेटाळून लावली आहे.
या मीटरमुळे ‘सरासरी’ किंवा ‘अंदाजे’ बिलांचा प्रश्न संपणार आहे. अनेकदा मीटर रीडिंग न झाल्याने जास्त किंवा कमी बिल येण्याची तक्रार असायची. आता मात्र जेवढा वापर, तेवढेच बिल — ही संकल्पना प्रत्यक्षात येणार आहे.
पोस्टपेड प्रणाली कायम
काही ग्राहकांना स्मार्ट मीटर म्हणजे प्रीपेड व्यवस्था सुरू होईल अशी भीती वाटत होती. मात्र महावितरणने स्पष्ट केले आहे की हे मीटर पूर्णपणे पोस्टपेड आहेत. सध्याप्रमाणेच महिन्याच्या शेवटी बिल येईल आणि ग्राहकांना ते भरता येईल. त्यामुळे कोणताही अचानक बदल होणार नाही.
मोबाईल अॅपवर तासागणिक माहिती
महावितरणच्या अधिकृत अॅपद्वारे ग्राहकांना तासागणिक वीज वापराची माहिती पाहता येणार आहे. यामुळे घरात कोणत्या उपकरणामुळे जास्त वीज खर्च होते, हे सहज लक्षात येईल. घर बंद असले किंवा ग्राहक बाहेर असला, तरी मीटरचे रीडिंग आपोआप मुख्य प्रणालीमध्ये नोंदवले जाईल.
ही सुविधा ऊर्जा व्यवस्थापनासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे. ग्राहक स्वतःच वापरावर नियंत्रण ठेवू शकतील आणि अनावश्यक खर्च टाळू शकतील.
सौर ऊर्जा ग्राहकांसाठी मोठा फायदा
‘प्रधानमंत्री सूर्यघर मोफत वीज योजना’ अंतर्गत सौर ऊर्जा प्रकल्प बसवणाऱ्या ग्राहकांसाठी स्मार्ट टीओडी मीटर विशेष फायदेशीर आहे. हे मीटर नेट-मीटरिंग प्रणालीला सपोर्ट करते. म्हणजे तुम्ही ग्रीडमध्ये दिलेली अतिरिक्त वीज आणि स्वतः वापरलेली वीज याचा अचूक हिशेब ठेवला जाईल.
यामुळे सौर ऊर्जा वापरणाऱ्या ग्राहकांना आर्थिक फायदा होण्याबरोबरच पर्यावरणपूरक ऊर्जेचा वापर वाढण्यास मदत होईल.
आधुनिकतेकडे नैसर्गिक पाऊल
मीटर बदलणे ही वीज व्यवस्थेतील नैसर्गिक आणि आवश्यक प्रक्रिया आहे. पूर्वी मॅकॅनिकल मीटर होते, त्यानंतर डिजिटल मीटर आले आणि आता अधिक प्रगत स्मार्ट मीटरचा काळ सुरू झाला आहे. तंत्रज्ञान स्वीकारल्याशिवाय सेवा अधिक सक्षम आणि पारदर्शक होऊ शकत नाही.
महावितरणने स्पष्ट केले आहे की या प्रकल्पासाठी कोणतेही कर्ज घेण्यात आलेले नाही. केंद्र सरकारच्या अनुदानातून हा उपक्रम राबवला जात आहे, त्यामुळे राज्यातील ग्राहकांवर अतिरिक्त आर्थिक ताण येणार नाही.
अफवांपासून सावध राहा
महावितरणने नागरिकांना आवाहन केले आहे की सोशल मीडियावरील अप्रमाणित माहितीवर विश्वास ठेवू नये. स्मार्ट मीटरचा उद्देश ग्राहकांची फसवणूक नसून त्यांना अधिक चांगली, पारदर्शक आणि आधुनिक सेवा देणे हा आहे.
“स्मार्ट मीटर हे पारदर्शकता वाढवण्यासाठी आणि वीज बिलात सवलत देण्यासाठी आणले आहेत. ग्राहकांनी तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करावा आणि अफवांना बळी पडू नये,” असे महावितरणतर्फे सांगण्यात आले आहे.
ग्राहकांसाठी नवा विश्वास
स्मार्ट टीओडी मीटर ही केवळ तांत्रिक सुधारणा नसून ग्राहक-केंद्रित वीज व्यवस्थेकडे टाकलेले महत्त्वाचे पाऊल आहे. अचूक बिलिंग, सवलतीची संधी, ऊर्जा व्यवस्थापन आणि डिजिटल सुविधा यामुळे ग्राहकांचा वीज सेवांवरील विश्वास अधिक दृढ होईल.
आधुनिक तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर केल्यास वीज बचत, आर्थिक फायदा आणि पर्यावरण संरक्षण — हे तीनही उद्दिष्ट साध्य होऊ शकतात. त्यामुळे स्मार्ट मीटरला विरोध न करता त्याचा लाभ घेणे हेच ग्राहकांच्या हिताचे ठरणार आहे.
एकंदरीत, महावितरणचे स्मार्ट टीओडी मीटर महाराष्ट्रातील वीज व्यवस्थेला अधिक कार्यक्षम, पारदर्शक आणि ग्राहकाभिमुख बनवण्याच्या दिशेने उज्ज्वल पाऊल मानले जात आहे. ग्राहकांनी सजग राहून या बदलाचा स्वीकार केल्यास ‘स्मार्ट’ वीज व्यवस्थेचा खरा फायदा प्रत्येक घरापर्यंत पोहोचू शकतो.
