महाराष्ट्रातील हवामानाचा पारा सध्या पूर्णपणे बदललेला दिसत आहे. एप्रिल महिन्याची सुरुवात होत असतानाच राज्यात उन्हाऐवजी पावसाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. भारतीय हवामान विभाग (IMD) कडून राज्यासाठी पुन्हा एकदा गंभीर इशारा देण्यात आला असून अनेक भागांत पावसासह गारपिटीची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
गेल्या काही दिवसांपासून मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाडा भागात सतत अवकाळी पाऊस कोसळताना दिसत आहे. काल अनेक जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पावसाने हजेरी लावली. त्यातच काही भागात गारपिटीचा मोठा तडाखा बसला. हवामान खात्याने आजही मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रासाठी ऑरेंज अलर्ट जारी केला असून, काही भागांमध्ये येलो अलर्टही लागू करण्यात आला आहे. त्यामुळे पुढील २४ ते ४८ तास राज्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
पुणे, सातारा, नाशिक, अहिल्यानगर, धाराशिव, लातूर आणि यवतमाळ या जिल्ह्यांमध्ये जोरदार पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे. या भागांमध्ये वादळी वाऱ्यासह विजांचा कडकडाट होण्याची शक्यता आहे. विशेष म्हणजे काही ठिकाणी गारपिटीची शक्यता देखील हवामान विभागाने वर्तवली आहे. उर्वरित राज्यात ढगाळ वातावरण राहण्याची शक्यता असून अधूनमधून हलका ते मध्यम पाऊस होऊ शकतो.
या अवकाळी पावसाचा सर्वाधिक फटका शेती क्षेत्राला बसताना दिसत आहे. धुळे जिल्ह्यातील साक्री तालुक्यात काल झालेल्या पावसामुळे अनेक गावांमध्ये मोठे नुकसान झाले आहे. पिंपळनेर, सामोडे, चिकसे, देशशिरवाडे, झंझाळे, देगाव, गव्हाणी पाडा आणि घोडदे या भागात पावसाने अक्षरशः धुमाकूळ घातला. शेतकऱ्यांच्या कांदा, मका, गहू, हरभरा आणि टरबूज पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. तसेच आंब्याच्या बागांनाही मोठा फटका बसला आहे.
विशेषतः उन्हाळी कांदा पिकावर या पावसाचा सर्वाधिक परिणाम झाला आहे. या भागातील शेतकरी मोठ्या प्रमाणात कांद्याचे उत्पादन घेतात. अनेक शेतकऱ्यांनी एकरी सत्तर हजार रुपयांपर्यंत खर्च करून कांद्याची लागवड केली होती. काढणीसाठी फक्त काही दिवस शिल्लक असताना आलेल्या गारपिटीने पूर्ण पिक उद्ध्वस्त केले. त्यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे.
सटाणा तालुक्यातही परिस्थिती गंभीर झाली आहे. येथे वादळी वाऱ्यासह पडलेल्या गारांनी लिंबू आणि बोराच्या आकाराच्या गारांचा मारा केला. त्यामुळे गहू पिक आडवे झाले असून कांद्याचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. या अनपेक्षित हवामान बदलामुळे शेतकरी हवालदिल झाले असून शासनाकडून तातडीने मदतीची मागणी केली जात आहे.
या परिस्थितीची गंभीरता लक्षात घेऊन महसूल विभागाने तत्काळ हालचाल केली आहे. संबंधित भागांमध्ये पंचनामे करण्यास सुरुवात करण्यात आली असून अधिकारी प्रत्यक्ष शेतांमध्ये जाऊन नुकसानीची पाहणी करत आहेत. लवकरात लवकर नुकसान भरपाई मिळावी, अशी शेतकऱ्यांची अपेक्षा आहे.
हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, या अवकाळी पावसामागे पश्चिमी विक्षोभ (Western Disturbance) हे मुख्य कारण आहे. या प्रणालीमुळे वातावरणात आर्द्रता वाढली असून तापमानातही चढ-उतार होत आहेत. परिणामी राज्यात ढगाळ वातावरण निर्माण होऊन पावसाच्या सरी कोसळत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, एप्रिल महिन्यात साधारणपणे तापमान वाढण्याची अपेक्षा असते. मात्र यंदा पावसामुळे वातावरणात गारवा निर्माण झाला आहे. यामुळे एकीकडे नागरिकांना उष्णतेपासून काहीसा दिलासा मिळत असला, तरी दुसरीकडे शेती क्षेत्रासाठी ही परिस्थिती अत्यंत धोकादायक ठरत आहे.
दरम्यान, नागरिकांनी हवामान विभागाच्या सूचनांचे पालन करावे, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे. वादळी वाऱ्याच्या वेळी घराबाहेर पडणे टाळावे, झाडांखाली उभे राहू नये आणि विजांच्या कडकडाटाच्या वेळी सुरक्षित ठिकाणी थांबावे, असे सांगण्यात आले आहे.
पुढील काही दिवस राज्यातील हवामान कसे राहणार याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. जर ही परिस्थिती कायम राहिली, तर शेती क्षेत्रावर आणखी मोठा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे शासनाने तातडीने उपाययोजना करून शेतकऱ्यांना दिलासा देणे आवश्यक आहे.
