Local Train 18 Coach म्हणजे नेमकं काय?

मुंबई लोकल ट्रेन ही केवळ प्रवासाची साधनव्यवस्था नसून, ती मुंबई शहराची खरी जीवनरेषा मानली जाते. दररोज लाखो प्रवासी आपल्या नोकरी, शिक्षण, व्यवसाय आणि दैनंदिन कामांसाठी लोकल ट्रेनवर अवलंबून असतात. सध्या मुंबई उपनगरीय रेल्वेमध्ये प्रामुख्याने 12 डब्यांच्या लोकल ट्रेन धावतात, तर काही निवडक मार्गांवर 15 डब्यांच्या लोकल सुरू करण्यात आल्या आहेत. मात्र गेल्या काही वर्षांत प्रवासीसंख्या झपाट्याने वाढल्याने या क्षमतेवरही मर्यादा येऊ लागल्या आहेत. याच पार्श्वभूमीवर आता Local Train 18 Coach ही संकल्पना पुढे येत आहे.

Local Train 18 Coach म्हणजे सध्याच्या 12 किंवा 15 डब्यांऐवजी तब्बल 18 डब्यांची लोकल ट्रेन सुरू करणे. यामुळे एका फेरीत हजारो अतिरिक्त प्रवासी प्रवास करू शकतील. रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, 18 डब्यांची लोकल सुरू झाल्यास प्रवासी क्षमतेत लक्षणीय वाढ होईल, पीक अवर्समधील गर्दी काही प्रमाणात कमी होईल आणि प्लॅटफॉर्मवर होणारी चेंगराचेंगरी टाळण्यास मदत मिळेल. तसेच लोकल सेवेचे वेळापत्रक अधिक प्रभावीपणे राबवता येईल.

Local Train 18 Coach Testing कधी आणि कुठे होणार?

Local Train 18 Coach प्रत्यक्ष सेवेत आणण्यापूर्वी त्याची सुरक्षितता तपासणे अत्यावश्यक आहे. त्यामुळे पश्चिम रेल्वेने 18 डब्यांच्या लोकल ट्रेनच्या चाचणीसाठी 14 आणि 15 जानेवारी या तारखा निश्चित केल्या आहेत. ही चाचणी विरार ते डहाणू रोड या मार्गावर घेतली जाणार आहे.

हा मार्ग निवडण्यामागे काही महत्त्वाची कारणे आहेत. विरार–डहाणू रोड हा मार्ग तुलनेने कमी गर्दीचा असून येथे लांब आणि सरळ ट्रॅक उपलब्ध आहे. त्यामुळे उच्च वेगाने ट्रेन चालवून आवश्यक चाचण्या घेणे शक्य होते. शिवाय उपनगरीय मार्गांमध्ये सुरक्षिततेच्या दृष्टीने हा सेक्शन योग्य मानला जातो. त्यामुळे कोणताही मोठा व्यत्यय न आणता चाचणी प्रक्रिया पार पाडता येईल, असा रेल्वे प्रशासनाचा अंदाज आहे.

Local Train 18 Coach साठी कोणत्या चाचण्या घेतल्या जाणार?

18 डब्यांची लोकल सुरू करण्याआधी दोन अत्यंत महत्त्वाच्या तांत्रिक चाचण्या घेतल्या जाणार आहेत.

Emergency Braking Distance (EBD) Test

या चाचणीमध्ये आपत्कालीन परिस्थितीत 18 डब्यांची लोकल ट्रेन किती अंतरात थांबते, याचा अभ्यास केला जातो. डब्यांची संख्या वाढल्याने ट्रेनचे एकूण वजन वाढते आणि त्यामुळे ब्रेकिंग सिस्टिमवर अधिक ताण येतो. आपत्कालीन प्रसंगी ट्रेन वेळेत थांबली नाही, तर मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे ही चाचणी अत्यंत निर्णायक मानली जाते.

Coupler Force Test

या चाचणीत ब्रेक लावताना सर्व डब्यांमधील कपलर योग्य प्रकारे समन्वयाने कार्य करतात की नाही, हे तपासले जाते. अचानक ब्रेक लागल्यावर डब्यांमध्ये जोरदार धक्के बसू शकतात. हे धक्के नियंत्रणात राहण्यासाठी कपलर फोर्स योग्य असणे आवश्यक आहे. Local Train 18 Coach साठी ही चाचणी सुरक्षिततेच्या दृष्टीने फार महत्त्वाची ठरणार आहे.

दोन वेगवेगळ्या रॅकवर चाचणी

Local Train 18 Coach Testing दरम्यान दोन वेगवेगळ्या प्रकारच्या ईएमयू रॅकवर चाचण्या घेण्यात येणार आहेत.

पहिला रॅक म्हणजे Bombardier Class EMU Rake. या रॅकची चाचणी 110 किमी प्रतितास वेगाने करण्याचा प्रस्ताव आहे. या रॅकमध्ये आधुनिक ब्रेकिंग सिस्टिम आणि उच्च क्षमतेचे कोच वापरण्यात आले आहेत.

दुसरा रॅक म्हणजे Medha Electricals EMU Rake. हा रॅक स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित असून त्याची चाचणी 105 किमी प्रतितास वेगाने केली जाणार आहे. ऊर्जा कार्यक्षम प्रणाली आणि भारतीय परिस्थितीनुसार विकसित केलेले तंत्रज्ञान हे या रॅकचे वैशिष्ट्य आहे. दोन्ही रॅकवर स्वतंत्र चाचण्या घेऊन त्यांची तुलना केली जाणार आहे.

Local Train 18 Coach मुळे प्रवाशांना काय फायदा होणार?

Local Train 18 Coach सुरू झाल्यास प्रवाशांना अनेक फायदे मिळण्याची शक्यता आहे. प्रत्येक लोकलमध्ये सुमारे 25 ते 30 टक्के अधिक प्रवासी प्रवास करू शकतील. यामुळे पीक अवर्समधील प्रचंड गर्दी काही प्रमाणात कमी होईल. महिलांकरिता आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी प्रवास अधिक सुरक्षित होईल. प्लॅटफॉर्मवर ताटकळत उभ्या राहणाऱ्या प्रवाशांची संख्या घटेल आणि लोकल सेवा अधिक शिस्तबद्ध होण्याची शक्यता आहे.

मुंबई लोकलवरील गर्दी आणि भविष्यातील गरज

दररोज सुमारे 75 लाखांहून अधिक प्रवासी मुंबई लोकलने प्रवास करतात. ही संख्या सातत्याने वाढत आहे. यापूर्वी 15 डब्यांच्या लोकल सुरू करतानाही अनेक तांत्रिक आणि व्यवस्थापकीय अडचणी आल्या होत्या. मात्र त्या यशस्वीरित्या सोडवल्यानंतरच आता Local Train 18 Coach या पुढील टप्प्याचा विचार करण्यात आला आहे.

Local Train 18 Coach ही केवळ एक प्रयोगात्मक योजना नसून, मुंबईच्या भविष्यातील वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. चाचण्या यशस्वी ठरल्यास टप्प्याटप्प्याने 18 डब्यांच्या लोकल सुरू करण्यात येतील. यामुळे मुंबईकरांच्या दैनंदिन प्रवासातील गर्दी, धावपळ आणि असुरक्षितता काही प्रमाणात कमी होईल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.