उच्च रक्तदाब रुग्णांनी फिश ऑईल घ्यावे का? – तज्ज्ञांचा सल्ला, फायदे आणि घ्यावयाची काळजी

आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीमध्ये उच्च रक्तदाबाची समस्या झपाट्याने वाढताना दिसत आहे. अनियमित आहार, ताणतणाव, व्यायामाचा अभाव आणि चुकीच्या सवयी यामुळे रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे अनेकांसाठी आव्हान बनले आहे. अशा परिस्थितीत अनेक जण हृदयाच्या आरोग्यासाठी पूरक आहाराचा विचार करतात. त्यापैकी फिश ऑईल हा एक लोकप्रिय पर्याय मानला जातो. मात्र उच्च रक्तदाब असलेल्या लोकांनी फिश ऑईलचे सेवन करावे की नाही, याबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित होतात.

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, उच्च रक्तदाब असलेल्या रुग्णांनी कोणतेही पूरक आहार सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे, असे मार्गदर्शन जागतिक आरोग्य संघटनेनेही केले आहे. World Health Organization च्या अहवालानुसार जीवनशैलीतील बदल आणि संतुलित आहार उच्च रक्तदाब नियंत्रणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

उच्च रक्तदाब म्हणजे काय?

उच्च रक्तदाब म्हणजे रक्तवाहिन्यांमध्ये रक्ताचा दाब सतत सामान्यपेक्षा जास्त राहणे. ही स्थिती दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिल्यास शरीरातील महत्त्वाच्या अवयवांवर परिणाम होऊ शकतो. हृदय, मेंदू, मूत्रपिंड आणि डोळ्यांच्या आरोग्यावर उच्च रक्तदाबाचा प्रतिकूल परिणाम होण्याची शक्यता असते.

उच्च रक्तदाबाला वैद्यकीय भाषेत “सायलेंट किलर” असेही म्हटले जाते, कारण अनेक वेळा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. डोकेदुखी, चक्कर येणे, छातीत धडधड किंवा श्वास घेण्यास त्रास अशी लक्षणे काही रुग्णांमध्ये दिसतात. मात्र अनेक लोकांना वर्षानुवर्षे उच्च रक्तदाब असल्याचे समजतही नाही.

उच्च रक्तदाबाची प्रमुख कारणे

उच्च रक्तदाब वाढण्यामागे अनेक घटक जबाबदार असतात. आधुनिक जीवनशैली हे त्यातील प्रमुख कारण मानले जाते. जास्त मीठाचे सेवन, प्रक्रिया केलेले अन्न, तळलेले पदार्थ आणि फास्ट फूडचे अतिसेवन यामुळे रक्तदाब वाढण्याची शक्यता असते.

लठ्ठपणा हा देखील एक महत्त्वाचा धोका घटक आहे. शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि बैठी जीवनशैली यामुळे हृदयावर अतिरिक्त ताण पडतो. ताणतणावपूर्ण जीवन, चिंता आणि राग यामुळेही रक्तदाब वाढतो. धूम्रपान आणि मद्यपान यामुळे रक्तवाहिन्यांची लवचिकता कमी होते आणि रक्तप्रवाहावर परिणाम होतो.

काही लोकांमध्ये आनुवंशिक कारणांमुळे उच्च रक्तदाबाचा धोका वाढतो. कुटुंबात उच्च रक्तदाबाचा इतिहास असल्यास नियमित तपासणी करणे आवश्यक ठरते. तसेच मधुमेह, मूत्रपिंड विकार आणि हार्मोनल असंतुलन देखील रक्तदाब वाढण्यास कारणीभूत ठरू शकतात.

फिश ऑईल म्हणजे काय?

फिश ऑईल हे समुद्री माशांपासून मिळणारे पूरक आहार आहे. यात ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड मुबलक प्रमाणात असतात. ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड हृदयाच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त मानले जातात. विशेषतः ट्रायग्लिसेराइडची पातळी कमी करण्यासाठी आणि शरीरातील जळजळ कमी करण्यासाठी फिश ऑईल फायदेशीर ठरू शकते.

हृदयाच्या आरोग्याशी संबंधित अनेक संशोधनांमध्ये फिश ऑईलचा अभ्यास करण्यात आला आहे. हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यासाठी काही डॉक्टर पूरक स्वरूपात याची शिफारस करतात. मात्र हे औषध नाही, तर पूरक आहार आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

उच्च रक्तदाब रुग्णांसाठी फिश ऑईल सुरक्षित आहे का?

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, उच्च रक्तदाब असलेले बहुतांश रुग्ण बीपीच्या औषधांसोबत फिश ऑईल घेऊ शकतात. फिश ऑईल रक्तवाहिन्यांची जळजळ कमी करण्यास मदत करते आणि रक्तवाहिन्यांची लवचिकता वाढवते.

काही संशोधनांनुसार ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड रक्तदाब किंचित कमी करू शकतात. त्यामुळे हृदय आरोग्य सुधारण्यासाठी फिश ऑईल उपयुक्त ठरू शकते. मात्र हे औषधांचा पर्याय नाही.

‘Indian Heart Association’ च्या मार्गदर्शनानुसार, हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यासाठी जीवनशैलीत बदल करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

कोणती औषधे घेताना काळजी घ्यावी?

फिश ऑईल सामान्यतः बीपी नियंत्रणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधांच्या परिणामात अडथळा आणत नाही. एसीई इनहिबिटर, एआरबी, कॅल्शियम चॅनेल ब्लॉकर्स, बीटा ब्लॉकर्स आणि लघवीचे प्रमाण वाढवणारी औषधे घेत असलेल्या रुग्णांमध्ये फिश ऑईल सुरक्षित मानले जाते.

मात्र वृद्ध व्यक्ती किंवा अनेक प्रकारची औषधे घेणाऱ्या रुग्णांनी अतिरिक्त काळजी घ्यावी. काही प्रकरणांमध्ये रक्तदाब अपेक्षेपेक्षा जास्त कमी होऊ शकतो. चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा उभे राहिल्यावर हलकी डोकेदुखी जाणवल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

फिश ऑईलचा रक्त पातळ करण्यावर परिणाम

फिश ऑईलचा सौम्य रक्त पातळ करण्याचा प्रभाव असतो. हा प्रभाव सामान्य डोसमध्ये वैद्यकीयदृष्ट्या फार महत्त्वाचा मानला जात नाही. मात्र दररोज ३ ग्रॅमपेक्षा जास्त EPA आणि DHA घेतल्यास रक्तस्त्रावाचा धोका वाढू शकतो.

जे लोक आधीपासून अँटीकोआगुलंट औषधे किंवा एस्पिरिनसारखी रक्त पातळ करणारी औषधे घेत आहेत त्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.

कॅप्सूलच्या गुणवत्तेकडे लक्ष द्या

बाजारात उपलब्ध असलेल्या अनेक फिश ऑईल कॅप्सूलमध्ये १००० मिलीग्रामचा उल्लेख असतो. मात्र त्यातील वास्तविक ओमेगा-३ घटक (EPA आणि DHA) कमी असू शकतो. काही उत्पादनांमध्ये केवळ ३०० मिलीग्राम ओमेगा-३ असते.

हृदयाच्या सामान्य आरोग्यासाठी ही मात्रा सुरक्षित मानली जाते. मात्र कोणतेही पूरक आहार सुरू करण्यापूर्वी उत्पादनाची गुणवत्ता तपासणे आवश्यक आहे.

फिश ऑईलचे फायदे

फिश ऑईलचे अनेक फायदे सांगितले जातात. यामध्ये हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत, ट्रायग्लिसेराइड कमी होण्यास मदत, जळजळ कमी करणे आणि रक्तवाहिन्यांची लवचिकता वाढवणे यांचा समावेश होतो.

तसेच मेंदूचे कार्य सुधारण्यासाठी आणि मानसिक आरोग्यासाठीही ओमेगा-३ उपयुक्त मानले जाते. तथापि, संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम याला पर्याय नाही.

उच्च रक्तदाब नियंत्रणासाठी जीवनशैली बदल

उच्च रक्तदाब नियंत्रणासाठी फक्त पूरक आहार पुरेसा नाही. नियमित चालणे, हलका व्यायाम आणि योगा केल्यास फायदा होऊ शकतो. ताणतणाव कमी करण्यासाठी ध्यानधारणा उपयुक्त ठरते.

दिवसातून किमान ७ ते ८ तास झोप घेणे आवश्यक आहे. जास्त मीठ आणि तेलकट पदार्थ टाळावेत. फळे, हिरव्या भाज्या आणि फायबरयुक्त अन्न आहारात समाविष्ट करावे.

डॉक्टरांचा सल्ला का महत्त्वाचा आहे?

कोणतेही पूरक आहार सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे सर्वात सुरक्षित मानले जाते. विशेषतः उच्च रक्तदाब, मधुमेह किंवा हृदयविकार असलेल्या रुग्णांनी स्वतःहून औषधे किंवा सप्लीमेंट सुरू करू नयेत.

रक्तदाब असलेल्या रुग्णांसाठी फिश ऑईल उपयुक्त ठरू शकते, परंतु ते औषधांचा पर्याय नाही. योग्य डोस, उत्पादनाची गुणवत्ता आणि डॉक्टरांचा सल्ला या तीन गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि ताण नियंत्रण यामुळे उच्च रक्तदाब प्रभावीपणे नियंत्रित ठेवता येतो.

read also:https://ajinkyabharat.com/sachin-kumawat-eliminates-fans-anger-from-bigg-boss-marathi-6/