सकाळच्या छोट्या चुका ठरू शकतात धोकादायक; रक्तातील साखर वाढण्यामागची कारणे जाणून घ्या
आजच्या धावपळीच्या जीवनात सकाळची सुरुवात कशी होते, यावर संपूर्ण दिवसाचा आरोग्यावर परिणाम होत असतो. विशेषतः Diabetes किंवा रक्तातील साखरेच्या समस्यांनी त्रस्त असलेल्या लोकांसाठी सकाळच्या सवयी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरतात. अनेक वेळा आपण नकळत काही अशा चुका करतो, ज्या सुरुवातीला सामान्य वाटतात, पण हळूहळू शरीरातील ग्लुकोजचे संतुलन बिघडवू शकतात.
निरोगी आयुष्य जगण्यासाठी योग्य आहार, व्यायाम आणि मानसिक स्वास्थ्य या तिन्ही गोष्टींचा समतोल आवश्यक आहे. मात्र, सकाळच्या चुकीच्या सवयींमुळे हा समतोल बिघडतो आणि रक्तातील साखरेची पातळी वाढण्याचा धोका वाढतो. चला तर मग, सकाळी रिकाम्या पोटी होणाऱ्या अशाच काही महत्त्वाच्या चुकांबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.
1) दिवसाची सुरुवात ज्यूस किंवा स्मूदीने करणे
अनेकांना वाटते की सकाळी उठल्याबरोबर फ्रूट ज्यूस किंवा स्मूदी पिणे आरोग्यदायी आहे. परंतु, रिकाम्या पोटी हे पेय घेतल्यास त्यातील नैसर्गिक साखर थेट रक्तप्रवाहात वेगाने शोषली जाते.
फायबरचे प्रमाण कमी असल्यामुळे साखरेची पातळी अचानक वाढते आणि काही वेळातच ती कमी होते. यामुळे लवकर भूक लागते आणि पुन्हा काहीतरी गोड खाण्याची इच्छा निर्माण होते. परिणामी, साखरेचे चढ-उतार वाढतात.
2) फक्त ब्लॅक कॉफी पिऊन नाश्ता टाळणे
आजकाल अनेकजण सकाळी फक्त कॉफी घेऊन नाश्ता टाळतात. ही सवय शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकते. रिकाम्या पोटी कॅफीन घेतल्याने शरीरातील कॉर्टिसोल (तणाव हार्मोन) वाढतो. यामुळे यकृत अधिक ग्लुकोज सोडते आणि रक्तातील साखरेची पातळी वाढते. दीर्घकाळ अशी सवय ठेवल्यास इन्सुलिनच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम होऊ शकतो.
3) रिकाम्या पोटी उच्च-तीव्रतेचा व्यायाम
वजन कमी करण्यासाठी काही लोक ‘फास्टेड वर्कआउट’ म्हणजेच रिकाम्या पोटी व्यायाम करतात. मात्र, हा प्रकार सर्वांसाठी योग्य नसतो.
उच्च-तीव्रतेचा व्यायाम करताना शरीरात ॲड्रेनालाईन आणि कॉर्टिसोल वाढतात. शरीराला ऊर्जा नसल्यामुळे ते स्नायूंचे विघटन करून ग्लुकोज तयार करते. यामुळे साखरेची पातळी अस्थिर होते.
4) रिफाइंड कार्ब्सने दिवसाची सुरुवात
सकाळी बिस्किटे, पांढरा ब्रेड किंवा पॅकेज्ड स्नॅक्स खाणे ही अनेकांची सवय असते. पण हे पदार्थ ‘रिफाइंड कार्ब्स’मध्ये मोडतात. हे पदार्थ पटकन पचतात आणि रक्तातील साखर झपाट्याने वाढवतात. नंतर तीच साखर पटकन कमी होते, ज्यामुळे थकवा आणि भूक वाढते. दीर्घकाळ अशा सवयींमुळे Insulin Resistance चा धोका वाढू शकतो.
5) दीर्घकाळ उपाशी राहणे
आजकाल इंटरमिटेंट फास्टिंग ट्रेंडमध्ये आहे. पण सर्वांनी ते अंधाधुंद पाळणे योग्य नाही. जास्त वेळ उपाशी राहिल्यास शरीरात तणाव हार्मोन्स वाढतात आणि साखरेचे संतुलन बिघडते. विशेषतः झोप कमी असेल किंवा तणाव जास्त असेल, तर ही समस्या अधिक वाढू शकते.
मानसिक स्वास्थ्याचाही तितकाच महत्त्वाचा भाग
रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी केवळ आहारच नव्हे, तर मानसिक स्वास्थ्यही महत्त्वाचे आहे. दररोज ध्यान, प्राणायाम आणि सकारात्मक विचारांचा सराव केल्याने तणाव कमी होतो.
- सकाळी काही वेळ शांत बसून श्वासावर लक्ष केंद्रित करा
- सकारात्मक विचारांना प्रोत्साहन द्या
- प्रेरणादायी पुस्तके वाचा
- आवडीच्या छंदांना वेळ द्या
यामुळे शरीरातील हार्मोन्स संतुलित राहतात आणि साखरेची पातळी नियंत्रित ठेवण्यास मदत होते.
योग्य सवयी कशा अंगीकाराल?
- सकाळी उठल्यानंतर कोमट पाणी प्या
- प्रथिने आणि फायबरयुक्त नाश्ता करा
- हलका व्यायाम किंवा चालणे सुरू करा
- साखर आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ टाळा
- नियमित वेळेवर जेवण करा
सकाळच्या छोट्या वाटणाऱ्या सवयी आपल्या आरोग्यावर मोठा परिणाम करू शकतात. विशेषतः रक्तातील साखरेच्या पातळीवर त्यांचा थेट परिणाम होतो.
जर या चुका वेळेत ओळखून सुधारल्या, तर केवळ Diabetes चा धोका कमी होणार नाही, तर एकूणच आरोग्य सुधारेल. निरोगी जीवनासाठी योग्य सवयींचा अवलंब करा आणि दिवसाची सुरुवात सकारात्मक पद्धतीने करा.
(डिस्क्लेमर : वरील माहिती सामान्य आरोग्यविषयक मार्गदर्शनासाठी आहे. कोणतीही नवीन सवय अंगीकारण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)
