‘या’ दिवशी आहे वरुथिनी एकादशी; जाणून घ्या व्रताचं महत्त्व, शुभ मुहूर्त आणि पूजेची सविस्तर पद्धत
हिंदू धर्मात एकादशी तिथीला अत्यंत विशेष स्थान आहे. वर्षभरात येणाऱ्या २४ एकादशींपैकी प्रत्येक एकादशीचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व मानले जाते. त्यापैकीच वैशाख महिन्यात येणारी Varuthini Ekadashi ही एकादशी विशेष फलदायी मानली जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार या दिवशी उपवास आणि Lord Vishnu यांची भक्तिभावाने पूजा केल्यास पापांचा नाश होऊन पुण्याची प्राप्ती होते.
आजच्या धावपळीच्या जीवनात मानसिक शांती, समाधान आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळवण्यासाठी अशा व्रत-उपवासांना अनेक जण महत्त्व देतात. वरुथिनी एकादशीचे व्रत हे केवळ धार्मिक कर्तव्य नसून, आत्मशुद्धी आणि आत्मनियंत्रण यांचे प्रतीक मानले जाते.
वरुथिनी एकादशी कधी आहे?
हिंदी पंचांगानुसार, वरुथिनी एकादशी ही वैशाख महिन्याच्या कृष्ण पक्षात येते. द्रिक पंचांगानुसार २०२६ मध्ये ही एकादशी पुढीलप्रमाणे आहे:
- एकादशी तिथी प्रारंभ : १३ एप्रिल २०२६ रोजी पहाटे १:१७ वाजता
- एकादशी तिथी समाप्त : १४ एप्रिल २०२६ रोजी पहाटे १:०८ वाजता
उदय तिथीचा विचार करता, वरुथिनी एकादशीचा उपवास सोमवार, १३ एप्रिल २०२६ रोजी केला जाणार आहे.
व्रताचे पारण (उपवास सोडणे) १४ एप्रिल २०२६ रोजी द्वादशी तिथीला केले जाईल.
पूजेचा शुभ मुहूर्त
या दिवशी योग्य वेळेत पूजा केल्यास अधिक पुण्य प्राप्त होते, असे मानले जाते.
- सकाळी पूजा मुहूर्त : ०५:५८ ते ०७:३४
- दुसरा शुभ मुहूर्त : ०९:१० ते १०:४६
या वेळेत श्रद्धेने पूजा केल्यास व्रत अधिक फलदायी ठरते, अशी धारणा आहे.
वरुथिनी एकादशीचे धार्मिक महत्त्व
पुराणांनुसार, वरुथिनी एकादशीचे व्रत केल्याने हजारो वर्षांच्या तपश्चर्येइतके पुण्य मिळते. ‘वरुथिनी’ या शब्दाचा अर्थ ‘रक्षण करणारी’ असा आहे. म्हणजेच, हे व्रत आपल्या जीवनातील संकटांपासून रक्षण करणारे मानले जाते.
धार्मिक मान्यतेनुसार
- पापांचा नाश होतो
- भाग्य वृद्धिंगत होते
- जीवनात सुख-समृद्धी येते
- आध्यात्मिक प्रगती होते
यामुळेच अनेक जण ही एकादशी अत्यंत श्रद्धेने पाळतात.
व्रतामागील आध्यात्मिक अर्थ
एकादशी व्रत केवळ अन्नत्याग नसून मन, वाणी आणि कृती यांचे शुद्धीकरण करण्याचा दिवस आहे. या दिवशी मनावर नियंत्रण ठेवणे, वाईट विचार टाळणे आणि सत्कर्म करणे याला विशेष महत्त्व दिले जाते.
उपवासामुळे शरीराला विश्रांती मिळते, तर नामस्मरण आणि प्रार्थनेमुळे मन शांत होते. त्यामुळे हा दिवस शरीर आणि मन दोन्हींसाठी उपयुक्त ठरतो.
वरुथिनी एकादशीची पूजा पद्धत
या दिवशी साध्या पण भक्तिभावाने केलेली पूजा देखील अत्यंत फलदायी मानली जाते. पूजेची पद्धत पुढीलप्रमाणे
१. स्नान आणि शुद्धी
सकाळी लवकर उठून स्नान करावे. शक्य असल्यास गंगाजल मिसळून स्नान करणे शुभ मानले जाते. त्यानंतर स्वच्छ आणि पवित्र वस्त्र परिधान करावीत.
२. देव्हाऱ्याची स्वच्छता
घरातील देव्हारा स्वच्छ करून त्यावर गंगाजल शिंपडावे. यामुळे वातावरण पवित्र होते, अशी श्रद्धा आहे.
३. पूजेची तयारी
पाटावर पिवळ्या रंगाचे आसन ठेवून त्यावर भगवान विष्णूंची प्रतिमा किंवा मूर्ती स्थापित करावी. पिवळा रंग विष्णूंना प्रिय मानला जातो.
४. दीप आणि धूप
देवाजवळ दिवा आणि धूप लावून वातावरण सुगंधित करावे. यामुळे सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते.
५. नैवेद्य अर्पण
फळे, मिठाई किंवा सात्त्विक पदार्थांचा नैवेद्य अर्पण करावा. काही जण तुळशीपत्र अर्पण करणे विशेष शुभ मानतात.
६. मंत्रजप आणि कथा
‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करावा. तसेच एकादशी व्रताची कथा ऐकणे किंवा वाचन करणे लाभदायक मानले जाते.
७. आरती आणि प्रार्थना
शेवटी आरती करून कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करावी.
व्रत पाळताना घ्यायची काळजी
- या दिवशी तामसिक अन्न टाळावे
- शक्य असल्यास फळाहार करावा
- राग, मत्सर आणि वाईट विचार टाळावेत
- दानधर्म करणे शुभ मानले जाते
आधुनिक काळातील महत्त्व
आजच्या ताणतणावाच्या जीवनात अशा धार्मिक व्रतांना मानसिक शांती देणारा आधार मानला जातो. उपवासामुळे शरीर डिटॉक्स होते, तर प्रार्थना आणि ध्यानामुळे मन स्थिर होते.
अनेक लोक या दिवशी सोशल मीडियापासून दूर राहून स्वतःसाठी वेळ देतात. त्यामुळे ही एकादशी आधुनिक जीवनशैलीतही महत्त्वाची ठरते.
वरुथिनी एकादशी ही केवळ एक धार्मिक परंपरा नसून आत्मशुद्धी, संयम आणि सकारात्मकतेचा संदेश देणारा दिवस आहे. योग्य विधीने आणि मनोभावे केलेले व्रत व्यक्तीच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवू शकते, अशी श्रद्धा आहे.
तथापि, या सर्व गोष्टी श्रद्धेवर आधारित आहेत. त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्या विश्वासानुसार आणि सोयीप्रमाणे या व्रताचे पालन करावे.
(डिस्क्लेमर : वरील माहिती धार्मिक श्रद्धा आणि उपलब्ध स्रोतांवर आधारित आहे. याच्या अचूकतेबाबत कोणताही दावा करण्यात आलेला नाही. अंधश्रद्धेला प्रोत्साहन देण्याचा उद्देश नाही.)
