जगभरात तणावाचा उच्चांक गाठला असताना United States आणि Iran यांच्यातील संघर्ष आता निर्णायक टप्प्यात पोहोचल्याचे दिसत आहे. या संघर्षात सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा ठरलेली Hormuz Strait पुन्हा एकदा आंतरराष्ट्रीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी इराणला थेट 48 तासांचा अल्टिमेटम देत जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
48 तासांचा अल्टिमेटम: काय आहे नेमकं प्रकरण?
Donald Trump यांनी दिलेल्या या इशाऱ्यानुसार, इराणने दोन दिवसांच्या आत Hormuz Strait खुली करावी किंवा युद्धबंदी करार मान्य करावा. अन्यथा गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागेल, असा स्पष्ट इशारा देण्यात आला आहे. या विधानामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे.
गेल्या महिनाभरापासून सुरू असलेल्या या संघर्षामुळे अनेक देश आर्थिक आणि ऊर्जा संकटाच्या छायेत आले आहेत. विशेषतः Hormuz Strait बंद झाल्याने तेल वाहतुकीवर मोठा परिणाम झाला आहे.
होर्मुज खाडीचे महत्त्व का इतके मोठे?
Hormuz Strait ही जगातील सर्वात महत्त्वाची समुद्री वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे. जगातील जवळपास 20% तेल या मार्गातून वाहून नेले जाते. त्यामुळे ही खाडी बंद झाल्यास जागतिक अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होतो.
इराणने युद्ध सुरू झाल्यापासून ही खाडी बंद केली आहे. यामुळे अनेक देशांची जहाजे अडकून पडली आहेत आणि इंधनाच्या किमतींमध्ये प्रचंड वाढ होण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
अमेरिकेची भूमिका बदलतेय?
विशेष म्हणजे काही दिवसांपूर्वी Donald Trump यांनी “आम्हाला Hormuz Strait ची गरज नाही” असे विधान केले होते. त्यामुळे अमेरिका या प्रश्नावर मागे हटत असल्याची चर्चा रंगली होती. मात्र आता पुन्हा कठोर भूमिका घेत 48 तासांचा अल्टिमेटम देण्यात आला आहे.
ही बदलती भूमिका अमेरिकेच्या धोरणात्मक गोंधळाचे संकेत देत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
इस्रायल-अमेरिका हल्ला: तणाव अधिक वाढला
या पार्श्वभूमीवर Israel आणि United States यांनी इराणमधील बुशेहर अणुसुविधेवर हल्ला केल्याचे वृत्त समोर आले आहे. या हल्ल्यामुळे परिस्थिती अधिकच चिघळली आहे.
इराणने या कारवाईचा तीव्र निषेध करत कठोर प्रत्युत्तर देण्याचा इशारा दिला आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवस अत्यंत संवेदनशील ठरणार आहेत.
इराणच्या अटी काय आहेत?
युद्ध थांबवण्यासाठी इराणने काही अटी मांडल्या आहेत. त्यात आर्थिक निर्बंध हटवणे, अणुकार्यक्रमावर दबाव कमी करणे आणि प्रादेशिक हस्तक्षेप थांबवणे यांचा समावेश आहे. मात्र या अटी मान्य करण्यास अमेरिका तयार नसल्याचे दिसत आहे.
जागतिक परिणाम काय होणार?
या संघर्षाचा सर्वात मोठा परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होऊ शकतो. तेलाचे दर वाढल्यास महागाई वाढण्याची शक्यता आहे. तसेच अनेक देशांच्या व्यापारावर याचा परिणाम होणार आहे.विशेषतः आशियाई देश, ज्यात India चा समावेश आहे, यांना मोठा फटका बसू शकतो. कारण भारत मोठ्या प्रमाणात तेल आयात करतो.
पुढे काय?
Donald Trump यांनी दिलेला 48 तासांचा अल्टिमेटम आता निर्णायक ठरणार आहे. इराण यावर काय निर्णय घेतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.जर इराण मागे हटला नाही, तर हा संघर्ष आणखी भयानक रूप धारण करू शकतो. तिसऱ्या महायुद्धाची भीतीही व्यक्त केली जात आहे, जरी तज्ज्ञांनी यावर अद्याप ठोस मत दिलेले नाही.
