IRGC च्या ‘कुद्स फोर्स’ची जगभर चर्चा; नेमकं काम काय?
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष सध्या थांबलेला दिसत असला तरी दोन्ही देशांतील तणाव अजूनही कायम आहे. मध्यपूर्वेत वाढत्या संघर्षामुळे जगभरातील अनेक देश सतर्क झाले आहेत. विशेषतः इराणची ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ म्हणजेच IRGC पुन्हा चर्चेत आली आहे. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि त्यांच्या कुटुंबीयांवर संभाव्य हल्ल्याच्या चर्चांमुळे या संघटनेकडे पुन्हा एकदा जगाचे लक्ष वेधले गेले आहे.
IRGC ही केवळ लष्करी संघटना नसून इराणच्या राजकीय, धार्मिक आणि सामरिक व्यवस्थेचा सर्वात मजबूत आधार मानली जाते. अमेरिका, इस्त्रायल आणि अनेक आखाती देश या संघटनेकडे मोठ्या धोक्याच्या नजरेने पाहतात. पण नेमकी IRGC काय आहे? ती इतकी प्रभावशाली कशी बनली? आणि ट्रम्प कुटुंबाशी तिचे नाव का जोडले जात आहे? हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
Related News
वंदे भारत प्रवासानंतर मुख्यमंत्र्यांचं दमदार विधान “लोकांनाही प्रेरणा मिळावी” 5 खास कारणं!
Ivanka Trump यांच्या सुरक्षेला धोका , 5 कारणांमुळे जगभर चर्चेत
Breaking: Tulsi Gabbard यांचा धक्कादायक निर्णय; 30 जूनला सोडणार DNI पद
वडापाव 35 रुपयांवर, मुंबईचा ‘कॉमन मॅन फूड’ झाला महाग!
Nashik TCS Case : धक्कादायक खुलासा! 1500 पानी दोषारोपपत्रात धर्मांतर कटाचे गंभीर पुरावे
303 अब्ज barrel तेलसाठ्याचा देश भारताच्या मदतीला! भारताला होणार जबरदस्त फायदा
मोटेगावकरनंतर आणखी 2 डॉक्टर CBI च्या रडारवर; लातूर कनेक्शनमुळे देशभर खळबळ
पठाणकोटमध्ये पाकिस्तानसाठी हेरगिरी, बिट्टूसह 4 आरोपी अटकेत
चंद्रपूरात वाघाचा कहर! तेंदूपत्ता तोडणाऱ्या 13 महिलांवर हल्ला, 4 महिलांचा दुर्दैवी मृत्यू
NEET साठी 10 तास अभ्यास; लातूरच्या विद्यार्थ्याने गमावल्या दोन्ही किडन्या, पेपरफुटीने मोडलं स्वप्न
“धक्कादायक 2026 ब्रेकिंग: पुलवामा मास्टरमाइंड हमजा बुरहानचा PoK मध्ये खात्मा – लॉरेन्स बिश्नोई गँगचा मोठा दावा | 5 महत्त्वाचे खुलासे”
IRGC म्हणजे काय?
IRGC म्हणजे “Islamic Revolutionary Guard Corps”. 1979 मध्ये इराणमध्ये झालेल्या इस्लामिक क्रांतीनंतर या संघटनेची स्थापना करण्यात आली. शाह मोहम्मद रजा पहलवी यांची राजेशाही उलथवून टाकल्यानंतर नवीन इस्लामिक सरकारला जुन्या सैन्यावर पूर्ण विश्वास नव्हता. कारण नियमित सैन्याची निष्ठा पूर्वीच्या राजवटीशी जोडलेली मानली जात होती.
याच कारणामुळे तत्कालीन सर्वोच्च नेते आयातुल्ला खोमेनी यांनी स्वतंत्र लष्करी संघटना तयार करण्याचा निर्णय घेतला. त्यातून IRGC ची निर्मिती झाली. या संघटनेचे मुख्य उद्दिष्ट इस्लामिक क्रांतीचे संरक्षण करणे आणि इराणमधील धार्मिक शासनव्यवस्था मजबूत ठेवणे हे होते.
इराणकडे दोन सैन्य का?
इराणमध्ये दोन प्रमुख सशस्त्र दल आहेत. पहिले म्हणजे नियमित सैन्य ‘Artesh’ आणि दुसरे म्हणजे IRGC.
Artesh हे पारंपरिक सैन्य असून त्याचे काम देशाच्या सीमा सुरक्षित ठेवणे आणि बाह्य शत्रूंविरोधात लढणे आहे. दुसरीकडे IRGC ही केवळ लष्करी संघटना नाही. ती राजकीय, धार्मिक आणि अंतर्गत सुरक्षेची जबाबदारीही सांभाळते.
या दोन्ही सैन्यांचे गणवेश, कमांड स्ट्रक्चर आणि उद्दिष्टे वेगवेगळी आहेत. IRGC थेट इराणच्या सर्वोच्च नेत्याला अहवाल देते. त्यामुळे या संघटनेचा प्रभाव इराणमध्ये अत्यंत मोठा आहे.
इराण-इराक युद्धाने वाढवली ताकद
1980 मध्ये इराण आणि इराक यांच्यात युद्ध सुरू झाले. या युद्धात IRGC ला मोठ्या प्रमाणावर विस्तार देण्यात आला. हजारो युवकांची भरती करण्यात आली. युद्धादरम्यान या संघटनेने स्वतःची स्वतंत्र लष्करी ताकद उभी केली.
कालांतराने IRGC ने केवळ लष्करीच नव्हे तर आर्थिक आणि गुप्तचर क्षेत्रातही मोठा प्रभाव निर्माण केला. आज इराणमधील अनेक उद्योग, बांधकाम प्रकल्प आणि ऊर्जा क्षेत्रातही IRGC चा प्रभाव असल्याचे सांगितले जाते.
IRGC चे प्रमुख मिशन काय?
IRGC ची जबाबदारी केवळ युद्धापुरती मर्यादित नाही. या संघटनेची अनेक महत्त्वाची कामे आहेत.
- इस्लामिक शासन व्यवस्थेचे संरक्षण
- इराणच्या बॅलेस्टिक मिसाईल कार्यक्रमावर नियंत्रण
- देशांतर्गत सुरक्षा व्यवस्थेची देखरेख
- सीमाबाहेरील ऑपरेशन्स
- गुप्तचर नेटवर्क चालवणे
IRGC अंतर्गत ‘कुद्स फोर्स’ नावाचे विशेष दल काम करते. हे दल परदेशातील ऑपरेशन्स आणि इराण समर्थक गटांना मदत करण्यासाठी ओळखले जाते.
‘कुद्स फोर्स’ची जगभर चर्चा का?
IRGC ची ‘Quds Force’ ही शाखा जगभरात सर्वाधिक चर्चेत असते. या दलाचे काम इराणच्या परराष्ट्र आणि सामरिक हितांचे संरक्षण करणे आहे. मध्यपूर्वेतील अनेक संघर्षांमध्ये या दलाचे नाव पुढे आले आहे.
इराक, सीरिया, लेबनॉन आणि येमेनमधील अनेक गटांशी या दलाचे संबंध असल्याचे अमेरिका आणि इस्त्रायलचा आरोप आहे. त्यामुळेच अमेरिका IRGC ला दहशतवादी संघटना मानते.
2020 मध्ये अमेरिकेने बगदादमध्ये ड्रोन हल्ला करून कुद्स फोर्सचे प्रमुख जनरल कासिम सुलेमानी यांना ठार केले होते. त्यानंतर अमेरिका-इराण संबंध अधिक तणावपूर्ण झाले.
अमेरिका आणि इस्त्रायल IRGC ला का घाबरतात?
IRGC कडे प्रगत मिसाईल प्रणाली, ड्रोन तंत्रज्ञान आणि सायबर क्षमता असल्याचे मानले जाते. इराणच्या संरक्षण धोरणात या संघटनेची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे.
अमेरिका आणि इस्त्रायलचा आरोप आहे की IRGC मध्यपूर्वेतील इराण समर्थक संघटनांना आर्थिक आणि लष्करी मदत करते. त्यामुळे या संघटनेमुळे संपूर्ण प्रदेशात अस्थिरता निर्माण होते.
आखाती देशांनाही IRGC ची भीती वाटते. कारण इराणचा वाढता प्रभाव सौदी अरेबिया, यूएई आणि इतर देशांसाठी मोठे आव्हान मानले जाते.
ट्रम्प कुटुंबाशी IRGC चे नाव का जोडले जाते?
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या कार्यकाळात अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. विशेषतः जनरल कासिम सुलेमानी यांच्या हत्येनंतर इराणमध्ये प्रचंड संताप निर्माण झाला.
अमेरिकन गुप्तचर संस्थांनी यापूर्वी ट्रम्प यांच्यावर संभाव्य हल्ल्याच्या धमक्यांबाबत इशारे दिले होते. काही अहवालांमध्ये इराण समर्थक गटांचा उल्लेख करण्यात आला होता. त्यामुळेच ट्रम्प कुटुंबीयांबाबत सुरक्षा चिंता व्यक्त केल्या जात आहेत.
तथापि, अशा अनेक दाव्यांना अधिकृत पुष्टी मिळालेली नसते. त्यामुळे या प्रकारच्या बातम्यांकडे सावधगिरीने पाहणे आवश्यक आहे.
जगभर वाढते तणावाचे सावट
मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे जागतिक राजकारण पुन्हा अस्थिर होताना दिसत आहे. इराण, अमेरिका आणि इस्त्रायल यांच्यातील तणाव वाढल्यास त्याचा परिणाम तेलाच्या किमतींपासून जागतिक अर्थव्यवस्थेपर्यंत होऊ शकतो.
IRGC ही संघटना इराणच्या सामरिक धोरणाचा कणा मानली जाते. त्यामुळे भविष्यातील कोणत्याही संघर्षात तिची भूमिका निर्णायक ठरू शकते.
