अमेरिका-इराण तणावात नवा ट्विस्ट; 30 वर्ष जुनं सुपरटँकर पुन्हा सेवेत, तेल साठवणुकीसाठी मोठा निर्णय
मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराण ने एक मोठा आणि अनपेक्षित निर्णय घेतला आहे. United States कडून वाढलेल्या नाकेबंदी आणि दबावामुळे आर्थिक अडचणीत सापडलेल्या इराणने तब्बल 30 वर्षे जुनं सुपरटँकर पुन्हा सेवेत आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे जागतिक तेल बाजारातही खळबळ उडाली आहे.
नाकेबंदीमुळे इराणवर आर्थिक दबाव
अमेरिकेने इराणभोवती केलेल्या नाकेबंदीमुळे देशाच्या तेल निर्यातीवर मोठा परिणाम झाला आहे. तेल आणि वायू हे इराणच्या अर्थव्यवस्थेचे मुख्य आधारस्तंभ असल्याने या क्षेत्रावर मर्यादा आल्याने इराणला मोठा आर्थिक धक्का बसला आहे.
विशेषतः Strait of Hormuz परिसरात वाढलेल्या तणावामुळे जहाजांची हालचालही प्रभावित झाली आहे. परिणामी, इराणच्या बंदरातून तेल निर्यात करणे कठीण बनले आहे.
30 वर्ष जुनं सुपरटँकर पुन्हा सेवेत
या कठीण परिस्थितीतून मार्ग काढण्यासाठी इराणने एक वेगळाच पर्याय निवडला आहे. तब्बल 30 वर्षांपासून निष्क्रिय असलेले ‘नाशा’ नावाचे व्हेरी लार्ज क्रूड कॅरिअर (VLCC) सुपरटँकर पुन्हा सेवेत आणण्यात आले आहे.
हे टँकर मुख्यतः तेल साठवणुकीसाठी वापरण्यात येणार असून, यामुळे इराणला अतिरिक्त साठवण क्षमता उपलब्ध होणार आहे.
खारग बेटावर वाढणार साठवण क्षमता
इराणच्या तेल अर्थव्यवस्थेचे केंद्र मानले जाणारे Kharg Island या निर्णयामुळे पुन्हा चर्चेत आले आहे. देशाच्या कच्च्या तेलाच्या निर्यातीपैकी सुमारे 90 टक्के हिस्सा या बेटावरून जातो.
सध्या नाकेबंदीमुळे निर्यात अडथळ्यात आल्याने खारग बेटावरील साठवण क्षमतेवर मोठा ताण आला आहे. अशावेळी जुनं सुपरटँकर वापरात आणून हा ताण कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
निर्यात अडथळ्यात, साठवण वाढवण्याचा प्रयत्न
इराण सध्या आपल्या साठवण टाक्यांमधून मोठ्या प्रमाणात तेल बाहेर काढत आहे. मात्र, निर्यात न होऊ शकल्याने हे तेल साठवण्याची समस्या निर्माण झाली आहे.
या पार्श्वभूमीवर समुद्रातच तेल साठवण्यासाठी जुन्या टँकर्सचा वापर करण्याची रणनीती अवलंबली जात आहे. ‘नाशा’सारखे टँकर यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहेत.
जागतिक तेल बाजारावर परिणाम
इराणच्या या निर्णयाचा परिणाम जागतिक तेल बाजारावर होण्याची शक्यता आहे. पुरवठ्यातील अडथळे, वाढलेली अनिश्चितता आणि मध्यपूर्वेतील तणाव यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत चढ-उतार दिसून येत आहेत.
अमेरिकेच्या धोरणांमुळे वाढला तणाव
अमेरिकेने अनेक वर्षे इराणच्या तेल निर्यातीवर निर्बंध घातले आहेत. काही काळासाठी हे निर्बंध शिथिल करण्यात आले होते, मात्र सध्याच्या परिस्थितीत पुन्हा नाकेबंदी कडक करण्यात आली आहे. यामुळे इराणसमोर आर्थिक आणि लॉजिस्टिक दोन्ही प्रकारची आव्हाने उभी राहिली आहेत.
संकटातून मार्ग काढण्याचा प्रयत्न
इराणने घेतलेला हा निर्णय म्हणजे सध्याच्या संकटातून मार्ग काढण्याचा प्रयत्न मानला जात आहे. उपलब्ध साधनसामग्रीचा वापर करून परिस्थिती हाताळण्याची रणनीती ते राबवत आहेत.
अमेरिका-इराण तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने घेतलेला 30 वर्ष जुनं सुपरटँकर पुन्हा सेवेत आणण्याचा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. तेल साठवणुकीचा ताण कमी करण्यासाठी आणि आर्थिक नुकसान टाळण्यासाठी ही चाल खेळली गेली आहे.
आगामी काळात या निर्णयाचा जागतिक ऊर्जा बाजारावर आणि राजकीय समीकरणांवर काय परिणाम होतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
