इंडो-इराण-यूएस तणाव: युद्ध अटळ
इराण आणि अमेरिकेच्या दरम्यान तणाव पुन्हा एकदा प्रचंड गडद झाला आहे. ओमानमधील मध्यस्थी चर्चेनंतरही परिस्थिती नियंत्रणात नाही. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी शुक्रवारी स्पष्ट केले की, दुसरा एअरक्राफ्ट कॅरियर ग्रुप लवकरच मिडिल ईस्टकडे रवाना होणार आहे. यामुळे युद्धाची शक्यता केवळ कागदावर न राहता वास्तवात उतरली आहे. USS गेराल्ड आर.फोर्ड, जो कॅरिबियन समुद्रातून मिडिल ईस्टकडे जाणार आहे, हा युद्धाची तयारी असल्याचेच संकेत देतो. ट्रम्प यांनी म्हटले की, “जर आमची डील झाली नाही, तर आम्हाला त्याची गरज भासेल,” असे स्पष्ट करून युद्धाच्या संभाव्यतेला बळ दिले.
द न्यूयॉर्क टाइम्सच्या अहवालानुसार, फोर्ड स्ट्राइक ग्रुपला नवीन ऑर्डर मिळाली असून USS अब्राहम लिंकन कॅरियर स्ट्राइक ग्रुपला जॉईन करणार आहे. हा निर्णय इराणवर दबाव वाढवण्यासाठी अमेरिकेच्या रणनितीचा भाग मानला जात आहे. ओमानमधील चर्चेतील अपयशानंतर ही युद्धनौके तैनात करण्याची प्रक्रिया गती घेईल, असे अमेरिकेच्या सैन्य स्रोत सांगत आहेत.
इराणमधील मागील महिन्यातील आंदोलनं आणि प्रदर्शनं या तणावात आणखी वाढ करणारी कारणे ठरली आहेत. हजारो लोक मारले गेले असल्याचे अमेरिकेच्या अहवालात म्हटले आहे, तर इराणचा दावा आहे की, या आंदोलनामागे इस्रायल आणि अमेरिकेचा हात आहे. त्यामुळे इराण-अमेरिका संघर्ष केवळ एका प्रादेशिक वा सैन्य विषयावर नाही तर त्यामागे व्यापक राजकीय, आर्थिक आणि सामरिक घटक आहेत.
युद्ध अटळ होण्याची दुसरी प्रमुख कारणे म्हणजे फक्त अण्वस्त्र प्रकल्प नव्हे, तर इराणचा बॅलेस्टिक मिसाइल प्रोग्रॅम सुद्धा आहे. इस्रायलच्या जवळपास असलेल्या रेंजमुळे हा प्रकल्प अमेरिका आणि इस्रायलसाठी धोका ठरतो. जून महिन्यात इराण-इस्रायल संघर्षात इराणच्या मिसाइल्समुळे इस्रायलमध्ये मोठी वित्तहानी झाली होती. त्यामुळे इराणला त्यांच्या बॅलेस्टिक मिसाइल कार्यक्रमाबाबत दबावाखाली आणण्याची अमेरिका-इस्रायलची महत्त्वाकांक्षा आहे.
इराण-यूएस तणावावरून परिस्थिती अशी आहे की, जर इराण ने अणवस्त्र प्रकल्प आणि मिसाइल प्रोग्रॅममध्ये काही सवलत दिली नाही, तर युद्धाची शक्यता प्रचंड वाढेल. USS अब्राहम लिंकन आणि फोर्ड स्ट्राइक ग्रुप यांसारख्या युद्धनौकांची तैनाती, बॅलेस्टिक मिसाइल धोका, आणि ओमानमधील मध्यस्थी चर्चेतील अपयश हे सर्व घटक युद्ध अटळ असल्याचे दाखवतात.
या युद्धाच्या संभाव्यतेमुळे जागतिक बाजारपेठेत अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. तेल, नैसर्गिक वायू, आणि वित्तीय बाजारपेठा तणावाखाली आहेत. जागतिक अर्थव्यवस्थेवर याचे परिणाम होण्याची शक्यता आहे. तसेच, मध्यपूर्वेतील स्थिरतेसाठी जागतिक शक्तींनी देखील काळजी व्यक्त केली आहे.
इराणने मागील काळातील हिंसक हालचाली, अण्वस्त्र आणि मिसाइल कार्यक्रम यामुळे अमेरिका-इस्रायल संबंध आणखी तणावग्रस्त झाले आहेत. ट्रम्प प्रशासनने युद्धासाठी सर्व तयारी पूर्ण केली असून, एअरक्राफ्ट कॅरियर ग्रुप मिडिल ईस्टमध्ये पाठवणे ही या रणनितीचा महत्त्वाचा भाग आहे. युद्ध टाळण्यासाठी चर्चा सुरू आहेत, परंतु इराणने त्यावर सकारात्मक प्रतिसाद दिला नाही.
युद्ध अटळ ठरण्याची आणखी एक कारण म्हणजे दोन्ही देशांचे परस्पर विरोधी धोरण. अमेरिकेची मागणी आहे की, इराणने अण्वस्त्र प्रकल्प थांबवावा आणि बॅलेस्टिक मिसाइल कार्यक्रम बंद करावा. इराणने मात्र त्याचा नकार दिला आहे. त्यामुळे जर परिस्थितीला कोणतीही मध्यवर्ती हस्तक्षेप किंवा चर्चेतून समाधान मिळाले नाही, तर संघर्ष सुरू होण्याची शक्यता आहे.
मध्यस्थी प्रयत्न, चर्चा, आणि कूटनीतिक संपर्क यांचा आभाव असल्यास युद्धाचे धोके वाढू शकतात. इराण-यूएस संघर्षामुळे फक्त क्षेत्रीयच नाही तर जागतिक स्थैर्यावरही परिणाम होऊ शकतो. अमेरिकेचे युद्धनौके, अण्वस्त्र प्रकल्प, मिसाइल धोका आणि पूर्वीच्या संघर्षाचा इतिहास या सर्व घटक युद्ध अटळ असल्याचे दर्शवतात.
या तणावामुळे जगभरात सुरक्षा संवेदनशीलता वाढली आहे. तेल वाहतुकीसाठी महत्त्वाच्या मार्गांवर युद्धाची शक्यता, जागतिक आर्थिक बाजारपेठेतील अनिश्चितता, आणि मध्यपूर्वेतील स्थिरतेवर होणारा परिणाम हे सर्व गंभीर आहेत. युद्ध टाळण्यासाठी काही प्रमाणात चर्चेची शक्यता असली तरी, जर इराण झुकले नाही, तर संघर्षाची शक्यता अत्यंत उच्च आहे.
सर्वसंपूर्ण परिस्थिती पाहता, इराण आणि अमेरिकेच्या दरम्यान युद्ध अटळ वाटते. ओमानमधील मध्यस्थी, अण्वस्त्र आणि बॅलेस्टिक मिसाइल प्रकल्प, पूर्वीच्या संघर्षाचा इतिहास, आणि अमेरिकेच्या युद्धनौकांची तैनाती हे सर्व घटक हे स्पष्ट करतात. जागतिक शक्तींसाठी आणि स्थानिक भागातील नागरिकांसाठी परिस्थिती चिंताजनक आहे. जागतिक अर्थव्यवस्थेतही अनिश्चितता वाढली असून, युद्ध टाळण्यासाठी कूटनीतिक उपायांचे महत्त्व अधोरेखित होते.
सरतेशेवटी, इराण आणि अमेरिकेमधील तणाव फक्त न्यूक्लियर प्रकल्पांपुरता मर्यादित नाही. इराणच्या बॅलेस्टिक मिसाइल प्रोग्रॅम, भूतपूर्व संघर्ष, आणि अमेरिकेच्या युद्धनौकांच्या तैनातीमुळे परिस्थिती गंभीर आहे. USS अब्राहम लिंकन आणि फोर्ड स्ट्राइक ग्रुपसारख्या युद्धनौका मिडिल ईस्टमध्ये असलेल्या परिस्थितीवर लक्ष ठेवत आहेत. या सर्व घटकांमुळे युद्ध अटळ वाटत असून, याचा जागतिक शांतता, स्थैर्य आणि आर्थिक बाजारपेठांवर मोठा परिणाम होऊ शकतो. जागतिक स्तरावर सुरक्षा धोरणे आणि आर्थिक व्यवहारावरही या संघर्षाचा थेट परिणाम दिसून येऊ शकतो.
