अमेरिकेचा THAAD निघाला फुसका; इराणच्या हल्ल्यात 2 अब्ज डॉलर्स नुकसान, लष्करी महासत्ता ठरली हतबल
इराण आणि अमेरिका-इस्रायल यांच्यातील युद्धाने आंतरराष्ट्रीय रणनितीवर मोठा प्रभाव निर्माण केला आहे. गेल्या काही दिवसांत इराणने केलेल्या हल्ल्यांमध्ये अमेरिकेची अत्याधुनिक THAAD (Terminal High Altitude Area Defense) अँटी-बॅलिस्टिक मिसाइल प्रणाली अपयशी ठरली. या संघर्षामुळे अमेरिकेला अंदाजे 2 अब्ज डॉलर्सचे (सुमारे १६,००० कोटी रुपये) लष्करी नुकसान झाले असून, यात रडार प्रणाली, लढाऊ विमान आणि महत्त्वाच्या इमारतींचा समावेश आहे.
कतारमधील अल उदीद एअर बेसवरील हल्ला
इराणने ड्रोन्स आणि अचूक क्षेपणास्त्रांचा वापर करत कतारमधील अल उदीद एअर बेसवरील AN/FPS-132 अर्ली वॉर्निंग रडारवर हल्ला केला. ही १.१ अब्ज डॉलर्स किंमतीची प्रणाली पूर्णपणे नष्ट झाली. कतारचे अधिकाऱ्यांनी याची पुष्टी केली असून, या हल्ल्याने अमेरिकेच्या मिडल ईस्टमधील लष्करी उपस्थितीवर गंभीर परिणाम झाला.
बहरीनमधील फिफ्थ फ्लीट मुख्यालयावर हल्ला
इराणच्या हल्ल्यात बहरीनमधील अमेरिकन नौदलाच्या फिफ्थ फ्लीट मुख्यालयावरही नुकसान झाले. या हल्ल्यात सॅटेलाइट कम्युनिकेशन टर्मिनल्स आणि महत्त्वाच्या इमारतींचा मोठा नुकसान झाला. अंदाजे २० दशलक्ष डॉलर्सचे नुकसान झाले, ज्यामुळे नौदलाच्या कम्युनिकेशन क्षमतेवर तातडीच्या प्रभाव पडला.
THAAD का अपयशी ठरली?
जगातील सर्वात प्रगत मानली जाणारी THAAD प्रणाली उंचावरून येणाऱ्या बॅलिस्टिक मिसाइल्सना रोखण्यासाठी डिझाइन केलेली आहे. मात्र इराणने लो-अँगल क्रूझ मिसाइल्स, आत्मघाती ड्रोन्स आणि मल्टी-डायरेक्शनल हल्ल्यांची रणनीती अवलंबली. यामुळे THAAD आणि पॅट्रियट, आयर्न डोम सारख्या प्रणालींनी एकत्र काम करूनही या हल्ल्यांना थांबवण्यात अपयशी ठरले.
जॉर्डन आणि यूएई: मुवफ्फाक साल्टी एअर बेस व अल-रुवाइस येथील AN/TPY-2 रडार नष्ट
किंमत: ३००–५०० दशलक्ष डॉलर्स प्रति रडार
या अपयशामुळे अमेरिकेच्या डिफेन्स स्ट्रॅटेजीवर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. सॅटेलाइट इमेजेस आणि अहवालांनुसार या रडारला पूर्णपणे उद्ध्वस्त केले गेले.
इराणच्या ‘स्मार्ट’ हल्ल्याची रणनीती
इराणने लो-कॉस्ट ड्रोन्स आणि अचूक क्रूझ मिसाइल्स वापरून कमी खर्चात जास्त नुकसान साधले. मल्टी-डायरेक्शनल हल्ल्यांमुळे महागड्या इंटरसेप्टरसह ही प्रणाली अपयशी ठरली.
माजी एअर मार्शल अनिल चोप्रा यांनी ‘युरेशियन टाइम्स’मध्ये भारताच्या S-400 प्रणालीची तुलना केली आहे. २०२५ मध्ये पाकिस्तानाने S-400 चे लोकेशन शोधले, तरीही भारताने प्रणाली वेगाने हलवून हल्ला रोखला. या ‘ऑनियन स्किन’ रणनीतीने भारताची प्रणाली यशस्वी ठरली, तर THAAD अपयशी ठरली.
नुकसानाचा आढावा
| ठिकाण | नुकसान | अंदाजित किंमत |
|---|---|---|
| कतार | AN/FPS-132 रडार नष्ट | १.१ अब्ज डॉलर्स |
| बहरीन | फिफ्थ फ्लीट मुख्यालयातील सॅटेलाइट टर्मिनल्स | २० दशलक्ष डॉलर्स |
| जॉर्डन/यूएई | THAAD AN/TPY-2 रडार नष्ट | ३००–५०० दशलक्ष डॉलर्स |
| एकूण | अंदाजे ४–६ दिवसांत | १.९–२ अब्ज डॉलर्स |
या नुकसानामुळे अमेरिकेच्या मध्यपूर्वातील लष्करी उपस्थिती व डिफेन्स क्षमतेवर गंभीर परिणाम झाला आहे.
इराणच्या हल्ल्यांमुळे महागड्या डिफेन्स प्रणालींच्या मर्यादा उघडकीस आल्या आहेत. कम खर्चात प्रभावी हल्ला करून इराणने महासत्तेला धक्का दिला आहे. THAAD अपयशी ठरल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय रणनितीवर प्रश्न निर्माण झाला असून, लष्करी तंत्रज्ञान व धोरणावर विचार करणे आवश्यक ठरले आहे.
