पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसमोर गंभीर आव्हान उभे ठाकले आहे. Hormuz Strait (होर्मुझ सामुद्रधुनी) येथे इराणने निर्माण केलेल्या नाकेबंदीमुळे भारताची अनेक जहाजे अडकली असून लाखो टन ऊर्जा संसाधनांचा पुरवठा ठप्प होण्याची भीती निर्माण झाली आहे.इराण आणि United States तसेच Israel यांच्यातील संघर्षामुळे हा जलमार्ग सध्या अत्यंत धोकादायक बनला आहे. परिणामी, भारताच्या सुमारे 24 जहाजांना पुढील प्रवासासाठी ‘ग्रीन सिग्नल’ मिळालेला नाही. या जहाजांवर सुमारे 1.67 लाख टन कच्चे तेल (क्रूड ऑइल), 3.2 लाख टन एलपीजी आणि जवळपास 2 लाख टन एलएनजी अडकून पडले आहे.
ऊर्जा पुरवठ्यावर थेट परिणाम
भारताच्या ऊर्जा गरजांपैकी मोठा हिस्सा पश्चिम आशियातून येतो. विशेषतः Persian Gulf परिसरातील देश भारताला कच्चे तेल आणि गॅस पुरवतात. त्यामुळे होर्मुझ मार्ग बंद पडल्यास देशांतर्गत इंधन पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. पेट्रोल-डिझेलचे दर वाढण्याची शक्यता असून एलपीजी सिलिंडरच्या किमतीही वाढू शकतात.
विमा कंपन्यांनी घेतला माघार
या संघर्षामुळे जागतिक विमा कंपन्यांनी होर्मुझ मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांना ‘war-risk insurance’ देणे बंद केले आहे. युद्धजन्य परिस्थितीत जहाजांचे नुकसान होण्याचा धोका वाढल्यामुळे विमा कंपन्या मागे सरकल्या आहेत. परिणामी, जहाज मालकांसमोर मोठे आर्थिक संकट उभे राहिले आहे.
Related News
कतारच्या गॅस प्लांटवर इराणचा हल्ला; भारतात LPG दरवाढीची शक्य
India Oil Tension : होर्मूझमध्ये 11 भारतीय जहाजे अडकली; इराण-यूएस संघर्षामुळे LPG व तेल पुरवठ्यावर मोठं संकट
‘सब चंगा सी’चा दावा फोल; गॅस टंचाईवरून प्रकाश आंबेडकरांचा मोदी सरकारवर हल्लाबोल
गॅससाठी भारत तीन देशांवर अवलंबून, एकाने पुरवठा थांबवला तर देशात मोठं संकट
Iran Israel War Impact: जगात हाहाकार! 5 मोठे परिणाम, अमेरिकेची इराणला घातक धमकी
पश्चिम आशिया संघर्षावर भारताची भूमिका स्पष्ट; शांतता, तणाव कमी करणे आणि राष्ट्रीय हितांचे संरक्षण – परराष्ट्र मंत्री
धक्कादायक वाढ ? Oil Prices India 2026: युद्धामुळे पेट्रोल-डिझेल दरात मोठी उसळी येणार का !
India Oil Import : भारताच्या तेल आयातीवर अमेरिकेचा थरारक निर्णय: रशियन तेलावर बंदी आणि व्हेनेझुएला–अमेरिका पर्याय (2026)
India Russian Oil Deal Shock: ट्रम्पचा दावा, गोयल–जयशंकरांमध्ये संभ्रम; भारताची ‘ऊर्जा सुरक्षा’ ठाम – 10 मोठे मुद्दे
India Oil Imports संकट: तेलाच्या महासत्तांच्या खेळात अडकला भारत; अमेरिकेचा ‘धक्कादायक’ डाव यशस्वी होणार? | 7 मोठे संकेत
Iran-US Tension : धोकादायक रणनिती! अमेरिकेचं मनोबल तोडण्यासाठी इराणचा ‘मास्टरस्ट्रोक’ – 5 धक्कादायक पॉइंट्स
Indiaच्या 18 देशांसोबत मुक्त व्यापार कराराने अमेरिकेला दिला मोठा दणका
केंद्र सरकारचा 1000 कोटींचा प्लॅन
या संकटातून मार्ग काढण्यासाठी केंद्र सरकारने विशेष निधी उभारण्याचा विचार सुरू केला आहे. सुमारे 1000 कोटी रुपयांचा हा निधी देशांतर्गत विमा कंपन्यांना दिला जाऊ शकतो, ज्यामुळे त्या युद्धजन्य धोका असलेल्या क्षेत्रांतून जाणाऱ्या भारतीय जहाजांना विमा संरक्षण देऊ शकतील.
अर्थ मंत्रालय आणि नौवहन मंत्रालय यावर संयुक्तपणे काम करत असून, अडकलेल्या जहाजांना सुरक्षितपणे भारतात परत आणण्यासाठी विविध पर्यायांचा विचार सुरू आहे. या योजनेमुळे जहाज मालकांना आर्थिक दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.
‘डेथ ट्रॅप’ का म्हणतात होर्मुझला?
होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांपैकी एक आहे. जागतिक तेल पुरवठ्यापैकी सुमारे 20% तेल या मार्गातून वाहतूक होते. मात्र, युद्धाच्या काळात हा मार्ग अत्यंत संवेदनशील बनतो. इराणच्या नियंत्रणाखालील हा भाग असल्यामुळे येथे कोणत्याही वेळी लष्करी कारवाई होण्याची शक्यता असते. त्यामुळेच या भागाला ‘डेथ ट्रॅप’ असे संबोधले जाते.
भारतासाठी धोरणात्मक आव्हान
या परिस्थितीमुळे भारतासमोर दीर्घकालीन ऊर्जा धोरणाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. एका बाजूला आयातीवर अवलंबून असलेली अर्थव्यवस्था आणि दुसऱ्या बाजूला जागतिक संघर्ष यामुळे भारताला पर्यायी ऊर्जा स्रोत शोधण्याची गरज अधिक तीव्र झाली आहे.तज्ञांच्या मते, भारताने ऊर्जा आयात विविध देशांमध्ये विभागणे, नूतनीकरणीय ऊर्जेवर भर देणे आणि धोरणात्मक तेल साठे वाढवणे आवश्यक आहे. अन्यथा अशा संकटांचा परिणाम देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर वारंवार होऊ शकतो.
इराणच्या नाकेबंदीमुळे निर्माण झालेल्या या संकटामुळे भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. सरकारने तातडीने उपाययोजना सुरू केल्या असल्या तरी परिस्थिती नियंत्रणात येण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तणाव कमी होणे गरजेचे आहे. अन्यथा, येत्या काळात इंधन दरवाढ आणि पुरवठा अडचणींचा सामना नागरिकांना करावा लागू शकतो.
