उन्हाळ्यातील हेल्दी डाएट: कोणत्या पिठाची भाकरी ठरेल सर्वात फायदेशीर?
उन्हाळ्याचा हंगाम सुरू होताच शरीरावर उष्णतेचा ताण वाढू लागतो. तापमानात होणारी वाढ, घामामुळे होणारी पाण्याची कमतरता, थकवा आणि पचनाच्या तक्रारी यामुळे या ऋतूमध्ये आहाराची विशेष काळजी घेणे अत्यंत गरजेचे ठरते. योग्य आहार घेतल्यास आपण या उष्णतेचा परिणाम कमी करू शकतो आणि शरीर ताजेतवाने ठेवू शकतो. त्यामुळेच आहारात कोणत्या पिठाची भाकरी खावी, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. याबाबत तज्ज्ञांनी दिलेला सल्ला अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.
उन्हाळ्यात सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे शरीराला थंडावा देणारे आणि सहज पचणारे अन्नपदार्थ खाणे. अनेकदा आपण वर्षभर गव्हाच्या पिठाची पोळी खातो, पण प्रत्येक ऋतूनुसार आहारात बदल करणे आवश्यक असते. कारण प्रत्येक धान्याचे गुणधर्म वेगळे असतात. उन्हाळ्यात जास्त उष्णता निर्माण करणारे पदार्थ टाळून थंडावा देणाऱ्या धान्यांचा समावेश करणे फायदेशीर ठरते.
यामध्ये बार्ली म्हणजेच जौचे पीठ हा एक उत्तम पर्याय मानला जातो. बार्लीमध्ये भरपूर फायबर असते, जे पचन सुधारण्यास मदत करते. तसेच हे शरीराला थंड ठेवण्यास सहाय्यक ठरते. ज्यांना वारंवार घाम येतो, थकवा जाणवतो किंवा शरीरात पाण्याची कमतरता भासते, त्यांनी बार्लीच्या भाकरीचा आहारात समावेश करावा. हे पोट हलके ठेवते आणि उष्णतेपासून संरक्षण करते.
नाचणीची भाकरी देखील उन्हाळ्यात अत्यंत फायदेशीर ठरते. नाचणीमध्ये कॅल्शियम, लोह आणि इतर पोषक घटक मुबलक प्रमाणात असतात. ही भाकरी शरीराला थंडावा देते तसेच हाडे मजबूत ठेवते. ज्यांना अॅसिडिटी, जळजळ किंवा पोटाच्या तक्रारी असतात, त्यांनी नाचणीचा आहारात जरूर समावेश करावा. नाचणी हलकी असल्यामुळे ती सहज पचते आणि शरीरावर अतिरिक्त ताण येऊ देत नाही.
ज्वारीची भाकरी हा आणखी एक उत्तम पर्याय आहे. ज्वारीमध्ये फायबरचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ती पचनसंस्था व्यवस्थित ठेवते. ज्वारीची भाकरी वर्षभर खाल्ली जाऊ शकते, पण उन्हाळ्यात ती विशेष फायदेशीर ठरते. ती शरीरातील उष्णता कमी करण्यास मदत करते आणि ऊर्जा टिकवून ठेवते. रोजच्या आहारात थोडा बदल म्हणून ज्वारीचा समावेश केल्यास आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम दिसून येतो.
गव्हाची भाकरी ही देखील पौष्टिक असली तरी उन्हाळ्यात ती प्रमाणातच खावी. गहू शरीराला ऊर्जा देतो, पण काही लोकांना तो जड वाटू शकतो. त्यामुळे गव्हासोबत इतर धान्यांचे मिश्रण करून भाकरी बनवणे हा एक चांगला पर्याय ठरतो. यामुळे पोषणमूल्य वाढते आणि पचनासही मदत होते.
उन्हाळ्यात बाजरी आणि मक्याची भाकरी टाळणे अधिक योग्य मानले जाते. कारण हे धान्य शरीरात उष्णता वाढवतात. हे प्रामुख्याने हिवाळ्यात खाल्ले तर अधिक फायदेशीर ठरतात. त्यामुळे ऋतूनुसार आहार बदलणे हीच आरोग्याची गुरुकिल्ली आहे.
फक्त भाकरीच नव्हे, तर संपूर्ण आहारावर लक्ष देणे आवश्यक आहे. उन्हाळ्यात जास्तीत जास्त पाण्याचे प्रमाण असलेले पदार्थ खावेत. कलिंगड, खरबूज, संत्री, मोसंबी, द्राक्षे यांसारखी फळे शरीराला हायड्रेट ठेवतात. विशेषतः कलिंगड आणि खरबूज यामध्ये पाण्याचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे शरीराला थंडावा मिळतो आणि उष्णतेचा त्रास कमी होतो.
भाज्यांमध्ये काकडी, दुधी भोपळा, दोडका, तुरई यांचा समावेश करावा. या भाज्या पचायला हलक्या असतात आणि शरीरातील उष्णता कमी करण्यास मदत करतात. त्याचबरोबर दही, ताक, लस्सी यांसारखे पदार्थ पोटाला थंड ठेवतात. ताकामध्ये मीठ आणि जिरेपूड घालून घेतल्यास ते अधिक फायदेशीर ठरते.
पेयांमध्ये नारळपाणी, लिंबूपाणी, पन्हे यांचा समावेश करावा. नारळपाणी हे नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट असल्यामुळे शरीरातील पाण्याची पातळी संतुलित ठेवते. लिंबूपाणी उष्माघातापासून संरक्षण करते आणि शरीराला ताजेतवाने ठेवते.
याउलट, उन्हाळ्यात तिखट, तेलकट आणि जड अन्न टाळावे. असे पदार्थ पचनावर ताण आणतात आणि शरीरातील उष्णता वाढवतात. त्यामुळे हलका आणि संतुलित आहार घेणे आवश्यक आहे. भाजी-भाकरी, खिचडी, सॅलड यांसारखे पदार्थ अधिक फायदेशीर ठरतात.
उन्हाळ्यात योग्य आहारासोबतच पुरेसे पाणी पिणे देखील अत्यंत गरजेचे आहे. दिवसातून किमान 8-10 ग्लास पाणी पिणे आवश्यक आहे. यामुळे शरीर हायड्रेट राहते आणि थकवा कमी होतो.
एकंदरीत, उन्हाळ्यातील आहारात बार्ली, नाचणी आणि ज्वारीच्या भाकरीचा समावेश केल्यास शरीराला थंडावा मिळतो आणि आरोग्य चांगले राहते. ऋतूनुसार आहारात बदल केल्यास अनेक आजारांपासून बचाव होऊ शकतो. त्यामुळे योग्य आहार निवडणे आणि त्याचे पालन करणे हीच निरोगी राहण्याची गुरुकिल्ली आहे.
