निरोगी राहण्यासाठी दिवसातून किती वेळा लघवीला जाणे आवश्यक? डॉक्टरांचा सविस्तर मार्गदर्शन

आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत अनेक जण आपल्या शरीराच्या मूलभूत गरजांकडे दुर्लक्ष करतात. यातील एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे लघवी करणे. अनेकदा कामाच्या व्यापामुळे, प्रवासात गैरसोयीमुळे किंवा सार्वजनिक शौचालयांच्या अभावामुळे आपण लघवी रोखून ठेवतो. सुरुवातीला ही सवय सामान्य वाटू शकते, परंतु वैद्यकीय दृष्टीने याला गंभीर समस्या मानले जाते, ज्याला युरिनरी रिटेंशन (Urinary Retention) म्हणतात.

लघवी रोखल्यामुळे शरीरावर होणारे परिणाम

१. मूत्राशयाची लवचिकता नष्ट होणे

मूत्राशय हा एक फुग्यासारखा अवयव आहे, जो लघवी साठल्यावर सहजपणे विस्तारतो. मात्र, सतत आणि दीर्घकाळ लघवी रोखल्यामुळे मूत्राशयाचे स्नायू अतिप्रमाणात ताणले जातात. या ताणामुळे मूत्राशयाची नैसर्गिक आकुंचन क्षमता कमी होते आणि शरीर योग्य प्रमाणात लघवी बाहेर काढू शकत नाही. याला वैद्यकीय भाषेत अंडरॲक्टिव्ह ब्लॅडर असे म्हणतात. या स्थितीत मूत्राशय सतत फुगलेल्या अवस्थेत राहतो, ज्यामुळे अपघात किंवा अनपेक्षित लघवी होण्याचा धोका वाढतो.

२. किडनी स्टोन आणि युरिक ॲसिडचे धोके

लघवी शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढण्याचे मुख्य माध्यम आहे. यामध्ये युरिया, क्रिएटिनिन, अमोनिया यांसारखे अपायकारक घटक असतात. जेव्हा लघवी जास्त वेळ शरीरात साठते, तेव्हा या क्षारांचे स्फटिकीकरण होऊन किडनी स्टोन तयार होण्याची शक्यता वाढते. याशिवाय, उलट दिशेने मूत्र प्रवाहाने किडनीवर दबाव निर्माण होतो, ज्यामुळे किडनी फेल होण्याचा धोका देखील असतो.

३. पेल्विक फ्लोअर स्नायूंचा कमकुवत होणे

लघवी रोखण्यासाठी आपण पेल्विक फ्लोअर मसल्सचा वापर करतो. सततचा दाब या स्नायूंवर ताण निर्माण करतो आणि ते कमकुवत होतात. परिणामी, भविष्यात युरीनरी इनकॉन्टिनन्स म्हणजेच लघवीवर नियंत्रण न राहण्याची समस्या उद्भवते. यामुळे हसताना, खोकताना किंवा शिंकतानाही अनपेक्षित लघवी होऊ शकते.

४. मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI)

लघवीमध्ये नैसर्गिकरित्या काही बॅक्टेरिया असतात, जे वेळेवर उत्सर्जन केल्यास शरीरातून बाहेर पडतात. मात्र, लघवी साठवून ठेवली तर हे बॅक्टेरिया मूत्राशयात वाढतात आणि युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) होऊ शकतो. यामुळे लघवी करताना जळजळ, ओटीपोटात दुखणे, ताप येणे, दुर्गंधी यांसारखे त्रास उद्भवतात.

निरोगी जीवनासाठी डॉक्टरांचे मार्गदर्शन

प्रसिद्ध तज्ज्ञ डॉ. एल.एच. घोटेकर यांच्या मते, निरोगी व्यक्तीने दिवसातून किमान ६–७ वेळा लघवी करणे आवश्यक आहे. लघवी रोखणे म्हणजे शरीरातील कचरा पुन्हा शरीरात मिसळणे, जे मूत्रमार्गासह पचनसंस्था आणि रक्ताभिसरणावर ताण आणते.

१. पाण्याचे सेवन

• दिवसातून २–३ लिटर पाणी पिणे गरजेचे आहे.

• एकाच वेळेस जास्त प्रमाणात पिण्यापेक्षा, थोड्या थोड्या अंतराने पिणे हितकारक आहे.

• पाणी पर्याप्त प्रमाणात घेतल्यास मूत्राशय नियमित साफ होतो आणि विषारी पदार्थ बाहेर पडतात.

२. वेळापत्रक ठरवा

• कामाच्या व्यस्ततेमुळे काही जण लघवीला जास्त वेळ रोखून ठेवतात.

• दर ३–४ तासांनी लघवी करणे ही सवय लावा.

• सार्वजनिक ठिकाणी शौचालय वापरताना स्वच्छता राखणे आवश्यक आहे. सॅनिटायझर वापरणे किंवा स्वच्छ शौचालय निवडणे फायदेशीर ठरते.

३. पेल्विक स्नायू मजबूत करणे

• केगल व्यायाम (Kegel Exercises) करून पेल्विक फ्लोअर स्नायूंचा बळ वाढवता येतो.

• हे व्यायाम महिलांसह पुरुषांसाठीही उपयुक्त आहेत.

• नियमित सरावामुळे अनपेक्षित लघवी रोखता येते आणि मूत्राशयाची कार्यक्षमता टिकून राहते.

४. आहार आणि जीवनशैली

• मांस, मसालेदार आणि जास्त मीठ असलेला आहार युरिक ॲसिड वाढवतो, ज्यामुळे किडनी स्टोनचा धोका वाढतो.

• पाणी, फळे, भाज्या यांचा समतोल आहार मूत्राशय आणि किडनीसाठी फायदेशीर ठरतो.

• नियमित व्यायाम केल्याने मूत्राशयाची लवचिकता टिकून राहते.

५. वेळोवेळी तपासणी

• वारंवार लघवी रोखल्यामुळे मूत्राशयाचे स्नायू कमजोर होतात.

• दर ६–१२ महिन्यांनी यूrologist किंवा नेफ्रोलॉजिस्ट कडे तपासणी करणे आवश्यक आहे.

• मूत्राशय, किडनी आणि मूत्रमार्गाच्या आरोग्यासाठी योग्य तपासणी उपयुक्त ठरते.

लघवीच्या सवयीबाबत सामान्य शंका

1. प्रत्येकवेळी लघवी करताना जास्त वेळ बसणे ठीक आहे का?

   • जास्त वेळ बसणे मूत्राशयावर दबाव वाढवते, त्यामुळे टाळावे.

2. किती वेळ लघवी रोखणे सुरक्षित आहे?

   • १–२ तासांपेक्षा जास्त वेळ लघवी रोखू नये. सतत रोखल्यास मूत्राशयाला नुकसान होऊ शकते.

3. लघवीमध्ये जळजळ होत असल्यास काय करावे?

   • ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. ही युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शनची लक्षणे असू शकतात.

4. स्त्रिया आणि पुरुषांसाठी फरक आहे का?

   • हो, स्त्रियांमध्ये मूत्रमार्ग लहान असल्यामुळे संसर्गाचा धोका जास्त असतो. पुरुषांमध्ये लांब मूत्रमार्ग असल्यामुळे संसर्गाचा धोका कमी असतो.

लघवी हा केवळ शरीरातील अपायकारक पदार्थ बाहेर काढण्याचा मार्ग नाही, तर संपूर्ण आरोग्यासाठी आवश्यक प्रक्रिया आहे. दिवसातून ६–७ वेळा नियमित लघवी करणे, पुरेशी पाणी पिणे, पेल्विक स्नायूंचा व्यायाम करणे आणि स्वच्छतेचे पालन करणे ही निरोगी जीवनशैलीसाठी अत्यावश्यक आहेत.

लघवी रोखून ठेवणे किंवा अपुरी पाणी पिणे हे दीर्घकालीन आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकते. किडनी स्टोन, मूत्रमार्ग संसर्ग, मूत्राशयाचे स्नायू कमकुवत होणे, युरीनरी इनकॉन्टिनन्स यांसारख्या समस्या निर्माण होऊ शकतात.

डॉ. एल.एच. घोटेकर यांच्या मार्गदर्शनानुसार, दर ३–४ तासांनी लघवी करणे, योग्य प्रमाणात पाणी पिणे, पेल्विक व्यायाम करणे आणि स्वच्छता राखणे ही सर्व प्राथमिक उपाययोजना आहेत. या सवयी अंगिकारल्यास लघवी संबंधित समस्या टाळता येतात आणि मूत्राशय, किडनी तसेच संपूर्ण शरीर निरोगी राहते.

READ ALSO:https://ajinkyabharat.com/the-live-result-of-the-war-between-the-citizens-of-borgaon-manju/